h 1116
i 0
S 0

رشد و تکامل نوپا

کودک نوپا به دلیل اکتشاف، تقلید و خیال پردازی های بی انتها، به سرعت در حال یادگیری می باشد. این دوره، به دلیل وجود همین رفتار های کودکانه، دوره ی ماجراجویی نیز نامیده می شود.کودک در نوپایی از وابستگی دوره ی شیرخوارگی وارد مرحله استقلال یا عدم وابستگی می شود.
در اواخر این دوره (اواخر 2 سالگی)، دستگاه های مختلف بدن کودک تقریبا رشد کرده و در حال تغییر است. یکی از تغییرات مهم این دوره که در دستگاه گوارش کودک رخ می دهد کنترل دفع ادرار و مدفوع می باشد.
در این قسمت به شرح بیشتر رشد و تکامل و تغییرات در این دوره، می پردازیم.

  •  پایش رشد و تکامل
    •  تغییرات وزن
    •  تغییرات قد
    •  تغییرات دور سر
  •  تفکیک ماه به ماه رشد و تکامل (13 تا 24 ماهگی)
    •  ماه سیزدهم
      •  تکامل ذهنی و مغزی
      •  • تکامل حرکتی و رفتاری
      •  تکامل عاطفی و اجتماعی
      •  راهکارهای تقویت ذهن و هوش
    •  ماه پانزدهم
      •  تکامل ذهنی و مغزی
      •  تکامل حرکتی و رفتاری
      •  تکامل عاطفی و اجتماعی
      •  راهکارهای تقویت ذهن و هوش
    •  ماه هفدهم
    •  ماه هجدهم
      •  تکامل ذهنی و مغزی
      •  تکامل حرکتی و رفتاری
      •  تکامل عاطفی و اجتماعی
      •  راهکارهای تقویت ذهن و هوش
    •  ماه نوزدهم
    •  ماه بیست و یکم
      •  تکامل ذهنی و مغزی
      •  تکامل حرکتی و رفتاری
      •  تکامل عاطفی و اجتماعی
      •  راهکارهای تقویت ذهن و هوش
    •  ماه بیست و چهارم
      •  تکامل ذهنی و مغزی
      •  تکامل حرکتی و رفتاری
      •  تکامل عاطفی و اجتماعی
      •  راهکارهای تقویت ذهن و هوش
    •  سی ماهگی
    •  سی و شش ماهگی
    •  چهل و هشت ماهگی
  •  تغییرات این دوره
    •  تغذیه
    •  خواب و فعالیت
    •  حرکت
    •  زبان و تکلم
    •  دندان ها
    •  کنترل ادرار
      •  آموزش توالت رفتن
      •  سن مناسب آموزش توالت رفتن
      •  آموزش را چگونه شروع کنید
      •  آموزش توالت رفتن شبانه
  •  اختلال در رشد
    •  علائم اختلال در رشد
    •  عوامل بروز اختلال در رشد
    •  تشخيص اختلال در رشد
    •  درمان

پایش رشد و تکامل

همان طور که در دوره های قبل گفته شد برای پایش رشد و تکامل کودک نیاز به مراجعه به درمانگاه در ماه های خاص می باشید. لذا طبق نظر سازمان بهداشت کشوری، ماه های مراجعه به درمانگاه در سال دوم به صورت زیر می باشد.
تا 2 سالگی: 4 بار مراجعه در سال دوم (12، 15، 18 و 24 ماهگي)

تغییرات وزن

کودک از 3 – 1 سالگی حدوداً روزی 8 گرم و از 6 – 4 سالگی حدوداً روزی 6 گرم افزایش وزن خواهد داشت. به طوری که وزن کودک در اواخر 2 سالگی حدوداً 4 برابر و در 7 سالگی 7 برابر وزن هنگام تولد می شود.

تغییرات قد

افزایش قد در سال دوم کودک حدوداً 12 – 10 سانتی متر می باشد.
از سال سوم تا ششم حدوداً سالی 8 – 6 سانتی متر افزایش قد خواهد داشت.

تغییرات دور سر

بعد از یک سالگی رشد دور سر چندان زیاد نیست. در سال دوم حدوداً 2 سانتی متر افزایش می یابد و در سال های بعد کمتر است به طوری که در 12 – 6 سالگی حدود 3 – 2 سانتی متر به دور سر کودک اضافه خواهد شد.
برای جزئیات بیشتر در رابطه با منحنی های رشد و ...  می توانید به قسمت رشد و تکامل شیر خوار و نوزاد مراجعه کنید.

تفکیک ماه به ماه رشد و تکامل (13 تا 24 ماهگی)

این دوره از زندگی کودک به دلیل اکتشافات و خیال پردازی های بی انتها، سن ماجراجویی نیز نامیده می شود. در عنوان رشد و تکامل دوره ی شیرخوار، دوازده ماه اول زندگی کودکتان با تفکیک ماه به ماه را برای تان شرح داده ایم، در این قسمت به شرح تغییرات مهم در برخی از ماه ها می پردازیم.

ماه سیزدهم

تکامل ذهنی و مغزی

• می تواند عروسک را بلند کند و به دیگران بدهد.
• دو یا سه کلمه با معنی به زبان می آورد.
• ممکن است به تصویری که در کتاب بشناسد، اشاره کند.

• تکامل حرکتی و رفتاری

• در این سن کودک به تنهایی می ایستد و حتی گاهی اولین قدم را به تنهایی بر می دارد.

تکامل عاطفی و اجتماعی

• کودک در این سن بوسیدن را می فهمد و احساسات در حال گسترشی از خود نشان می دهد.
• تشکر کردن را می آموزد.

راهکارهای تقویت ذهن و هوش

• در این دوره برای تقویت قوه تخیل کودک، حتماً برای او داستان های کوتاه بخوانید.
• ابراز محبت کودک را تشویق کنید. برای مثال از او بخواهید عروسکش را نوازش کند و مامان و بابا را ببوسد و در آغوش بگیرد.
• هنگامی که کودک خود به تنهایی می ایستد و قدم بر می دارد، برای حس موفقیت و غرور او حتماً عکس العمل نشان دهید و خوشحال شوید و با تشویق های تان همراه با او شادمانی کنید.
• گاهی او را با افرادی که خوب نمی شناسد تنها بگذارید.

ماه پانزدهم

تکامل ذهنی و مغزی

• در این سن کودک می تواند سه مکعب را روی هم بگذارد و برج بسازد.
• می تواند با در دست داشتن مداد یا خودکار یک خط را رسم کند.
• توپ های کوچک مانند تیله را درون بطری می اندازد.
• دست و پا شکسته صحبت می کند و می تواند یک شئ  آشنا مانند توپ را نام ببرد.
• توپ بازی می کند.
• از دستورات ساده پیروی می کند.
• می تواند حدوداً 6 – 1 کلمه را بگوید.
• روی کاغذ خط خطی می کند.

تکامل حرکتی و رفتاری

• به تنهایی و بدون هیچ کمکی راه می رود.
• می تواند روی زانوانش خم شود و بدون کمک بنشیند.
• چهاردست و پا از پله ها بالا می رود.

تکامل عاطفی و اجتماعی

• والدین را در آغوش می گیرد و برخی از تمایلات و خواسته هایش را با اشاره کردن به اطرافیان می فهماند.
• دوست دارد دست والدین خود را برای احساس آرامش و امنیت در بغل بگیرد.

راهکارهای تقویت ذهن و هوش

• در این سن برای تحریک ماجراجویی و حس کامیابی کودکتان، باید وظایف کوچکی را به او واگذار کنید. مثلاً او را تشویق کنید در کارهای کوچکی مثل مرتب کردن و گذاشتن وسایل در جای شان به شما کمک کند.
• مفهوم مالکیت را به او بفهمانید. (مثلاً اون عروسکه آبجیه و این عروسک برای توست)
• برای تشویق تکامل حرکت کودک می توانید یک صندلی کوچک و دسته دار (مخصوص کودک) در اختیار کودک قرار دهید تا برای نشستن از حالت ایستاده بدون افتادن تمرین کند.
• با آماده سازی محیط اطراف و دور کردن موارد خطر ساز، سعی کنید حداکثر آزادی را به کودک خود بدهید.
• برای تمرین حرکات پا، یک توپ بزرگ تهیه کنید و آن را با پا به طرف یکدیگر برانید.

ماه هفدهم

• اصرار برای رسیدن به اسباب بازی می کند.
• بازی تقلیدی با اسباب بازی ها انجام می دهد (برای مثال دادن شیشه شیر به عروسک)

ماه هجدهم

تکامل ذهنی و مغزی

• در این سن کودک می تواند چهار مکعب را روی هم بگذارد و برج بسازد.
• ادای نوشتن را در می آورد و می تواند خط صاف را تقلید کند و بکشد.
• کاغذ را تا می زند.
• کشو ها و سبد ها را جستجو می کند.
• به طور میانگین 15 – 10 کلمه را می گوید.
• یک یا چند قسمت از اجزاء بدنش را می شناسد.
• خودش غذا می خورد و از لیوان به تنهایی می نوشد.

• ممکن است هنگام خیس کردن یا کثیف کردن پوشک شکایت کند.

تکامل حرکتی و رفتاری

• در این ماه کودک تلاش به دویدن می کند و این کار را به سختی انجام می دهد.
• رو به عقب راه می رود.
• روی صندلی کوچک می نشیند.
• با گرفتن نرده از پله بالا می رود.
• می تواند یک فنجان را بر دارد و نگه دارد، و آن را بنوشد بدون آن که مقدار زیادی از آن را بریزد، آن را به زمین می گذارد.
• می تواند با قاشق غذا بخورد.

تکامل عاطفی و اجتماعی

• هنگام برخورد با مشکل کمک می خواهد.
• با غنچه کردن لب والدین را می بوسد.

راهکارهای تقویت ذهن و هوش

• در این سن کودک خود را با ضمایر ملکی آشنا کنید، مثلاً دستمو بگیر، دستتو بده.
• برخی از جملات کلیدی را برای کودک خود تکرار کنید. برای مثال بابا رفت؟ بله بابا رفت.
• برای تقویت  قدم برداشتن کودک به عقب، می توانید از بازی هایی که لازمه ی آن به عقب قدم برداشتن است، کمک بگیرید.
• برای تشویق او برای انجام حرکات مختلف می توانید اسباب بازی های هل دادنی و کشیدنی در اختیارش قرار دهید.
• در این سن تسلط کودک برای انجام حرکاتی که نیاز به حرکت ظریف انگشتان دارد، کمی سخت است و نیاز به تمرین دارد، به همین دلیل می توانید تمرین و تقویت این مهارت کودک را با استفاده از وسایلی که نیاز به حرکات ظریف دارند مثلاً گوشی های شماره دار اسباب بازی، انجام دهید.
• مقدار زیادی مداد رنگی و کاغذ در اختیار کودک قرار دهید.

ماه نوزدهم

• جملات دو کلمه ای می گوید. (برای مثال مامان آب)

ماه بیست و یکم

تکامل ذهنی و مغزی

• در این سن کودک می تواند شش مکعب را روی هم بگذارد و برج بسازد.
• درخواست نوشیدنی، اسباب بازی، و گاهی رفتن به دستشویی می کند.
• کم کم درخواست های پیچیده را می فهمد و آن ها را اجرا می کند.

تکامل حرکتی و رفتاری

• در این سن کودک بدون اینکه بیفتد اشیا را از زمین بر می دارد.
• به آسانی به عقب راه می رود.
• بدون کمک و گرفتن جایی از پله بالا و پایین می رود.
• با سایر کودکان نسبت به قبل بیشتر همکاری می کند.
• توپ را شوت می کند.

تکامل عاطفی و اجتماعی

• ممکن است برای جلب توجه زیاد، کارهایی مانند چنگ زدن و ... را به کار ببرد.

راهکارهای تقویت ذهن و هوش

• در این سن سعی کنید خصوصیات هر شیء را برای کودک خود شرح دهید، برای مثال برایش شرح دهید که توپ گرد است و می غلتد، آجر های اسباب بازی گوشه دارند و نمی غلتند،  پرنده پرواز می کند و...
• رنگ تمام وسایل را برایش بگویید.
• او را با مفاهیم متضاد مثلاً زبر و نرم آشنا کنید.
• با انگشتان خود و پس از مدتی با انگشتان کودک استفاده از اعداد را به کودک یاد بدهید.

ماه بیست و چهارم

تکامل ذهنی و مغزی

• در این سن کودک می تواند هفت مکعب را روی هم بگذارد و برج بسازد.
• می تواند خطوط منحنی و گرد بکشد.
• می تواند جمله ی سه کلمه ای بگوید (به صورت: فاعل، فعل، مفعول)
• در لباس در آوردن کمک می کند.
• قاشق را به خوبی در دست می گیرد.
• دکمه لباس را باز می کند و آن را (جلیقه) در می آورد.

تکامل حرکتی و رفتاری

• به خوبی از پله بالا و پایین می رود ولی هر بار از یک پله.
• درها را باز می کند.
• از وسایل منزل بالا می رود.
• می تواند بپرد.
• می تواند بدود ولی قادر نیست سرعت خود را کاهش دهد یا گوشه را دور بزند.

تکامل عاطفی و اجتماعی

• به داستان های عکس دار گوش می دهد.
• تجارب اخیرش را بیان می کند.

راهکارهای تقویت ذهن و هوش

• کودک خود را به سایر بچه ها معرفی کنید ولی او را مجبور به بازی کردن با آن ها نکنید.
• به او استفاده از ابزار را یاد بدهید. برای مثال طرز استفاده از بیل و چکش.
• مداد رنگی و لوازم نقاشی در اختیار او قرار دهید و او را تشویق به نقاشی کشیدن کنید.
• داستان های طولانی تر و خیالی تر نسبت به قبل، برایش بخوانید.
• هوش سه بعدی او را تقویت کنید. برای این کار می توانید از پازل های موجود مخصوص این سنین استفاده کنید.
• همراه او شعر بخوانید.

سی ماهگی

• در این سن با 9 مکعب برج می سازد.
• خطوط گرد و منحنی شکل بسته رسم می کند.
• اسم خود را به طور کامل می داند و با لفظ من به خود اشاره می کند.
• در جمع کردن اشیاء و اسباب بازی ها کمک می کند و با خودش بازی می کند.

سی و شش ماهگی

• سه چرخه را به تنهایی می راند.
• یک لحظه روی یک پا می ایستد.
• از 10 مکعب برج می سازد و پل را با 3 مکعب می سازد.
• سن و جنس خود را می داند.
• 3 شیء را به درستی می شمارد.
• 3 عدد یا یک جمله 6 بخشی را تکرار می کند.
• دست هایش را می شوید.
• همراه با سایر کودکان، بازی های ساده انجام می دهد.

چهل و هشت ماهگی

• روی یک پا می پرد.
• می تواند برای بریدن عکس ها از قیچی استفاده کند.
• داستان می گوید.
• به تنهایی به توالت می رود.
• 2 تا 4 قسمت بدنش را به غیر از سر، نقاشی می کشد.
• با چند کودک با شروع روابط اجتماعی و ایفای نقش، بازی می کند.

تغییرات این دوره

تغذیه

در این دوره همانند دوره های دیگر تغذیه امر مهمی در میزان رشد و تکامل کودک ایفا می کند. لذا باید به تغذیه کودک توجه خاصی شود. (توضیحات بیشتر در مورد نوع تغذیه در قسمت تغذیه کودک شرح داده شده است.)
در این دوران کودک کم کم در الگوی غذا خوردن خود، از دیگران تقلید می کند و چنانچه والدین و یا افراد دیگری از غذا خوششان نیاید احتماًلا کودک به تقلید از آنان از غذا بدش می آید. توجه داشته باشید که در این دوره به هیچ عنوان به اجبار به کودک غذا ندهید. زیرا سن 3 – 1 سالگی اوج دوره لجبازی ومنفی گرایی کودکان است و هر زمان تلاش به اجبار کودک برای انجام کاری کنید به احتمال بالا نتیجه ی عکس خواهید دید
کودک دو ساله معمولاً علاقه دارد خودش به تنهایی غذا بخورد، بنابراین به نوع ظرف غذای کودک دقت کنید. سعی کنید در میان وعده ها از دادن کیک و آبنبات به کودک خودداری کنید، زیرا موجب کاهش اشتها کودک و عدم رشد کافی او می شود.

خواب و فعالیت

در دوسالگی کودک نوپا به طور متوسط 12 ساعت در شبانه روز می خوابد.

اکثر کودکان نوپا در روز یک بار می خوابند و در اواخر 3 سالگی به تدریج این عادت را از دست می دهند. در این دوره اختلالات خواب به خصوص به رختخواب رفتن و دیر به خواب رفتن بسیار شایع است. این حالت کودک مربوط به ترس از جدایی او می باشد. رعایت زمان خواب، بردن وسایلی همراه کودک به رختخواب (عروسک، توپ و... ) می تواند به این اختلالات کمک کند.

حرکت

کودک معمولاً از 14 – 12 ماهگی می تواند بدون کمک راه برود، و در 16 – 12 ماهگی علاوه بر راه رفتن، چهار دست و پا از پله بالا می رود.
در 20 – 18 ماهگی از پله بالا می رود و چند هفته پس از آن به همین ترتیب می تواند از پله پایین بیاید.
در 2 سالگی به راحتی می دود و از پله بدون کمک، پله پله  بالا و پایین می رود.
در 2.5 سالگی جست می زند و توپ را لگد می زند.
در 3 سالگی از پله ها می تواند بالا برود و پاها را به طور متناوب مثل افراد بزرگسال  بگذارد، هم چنین می تواند سه چرخه سوار شود و برای یک لحظه روی یک پا بایستد.
در 4 سالگی به طور متناوب از پله ها پایین می آید و می تواند کاغذ یا پارچه را قیچی کند.
در 5 سالگی پرش نموده و می تواند لی لی کند.
در 6 سالگی مهارت های نوشتن، نقاشی کردن و ... را پیدا می کند.

زبان و تکلم

کودک معمولاً در یک سالگی مامان و بابا و چند کلمه دیگر را بیان می کند.
در 18 ماهگی کلمات بیشتری را بلد است و می تواند اشیا و اشخاصی را که می شناسد با دست نشان دهد.
در 2 سالگی می تواند یک جمله ی2 تا 3 کلمه ای بسازد.
5/2 سالگی جنس و سن خود را یاد گرفته و تا عدد3 می شمارد. می تواند شعر بخواند و کلمات چند بخشی را بیان می کند.
در 4 سالگی تا عدد 4 را می شمارد و یک داستان کوتاه را تعریف می کند.
در 5 سالگی تا 10 می شمارد و چند رنگ را بلد است.

دندان ها

در پایان 2.5 سالگی کودک حدوداً 20 عدد دندان دارد. به منظور پیشگیری از پوسیدگی دندان ها رژیم غذایی او باید حاوی مواد معدنی، کلسیم و فسفر باشد.
باید هر شب قبل از خواب همراه کودک مسواک بزنید. به منظور همکاری کودک می توان به کودک بگویید مثل جوجه جیک جیک کن، این امر کمک می کند تا دندان های جلویی به سادگی مسواک شوند. برای مسواک زدن دندان های عقب به کودک بگویید مثل شیر غرش بکن. بهتر است در موقع مسواک زدن برای کودک آواز یا داستان خوانده شود تا حوصله او سر نرود.

کنترل ادرار

توانایی کنترل عضلات مثانه و روده با رشد و تکامل مناسب کودک، حاصل می گردد. در کودک زیر 12 ماه، هیچ کنترلی بر حرکات مثانه و روده وجود ندارد. در سنین 12 تا 18 ماهگی، کنترل بسیار کمی پدید می آید. اکثر کودکان تا سن 24 الی30 ماهگی قادر به کنترل مثانه و روده نمی باشند.

آموزش توالت رفتن

آموزش توالت رفتن (Toilet training) یعنی تعلیم کودک در زمانی که پیغام های ادرار کردن و حرکت روده را درک کرده و می تواند از لگن کودک یا توالت در زمان مناسب استفاده نماید.
زمانی آموزش توالت رفتن شروع می شود که کودک آماده باشد. در صورتی که آموزش قبل از آمادگی کودک شروع شود، این مسأله منجر به مبارزه بین والدین و کودک می شود، و مدت لازم برای آموزش کودک افزایش می یابد.

سن مناسب آموزش توالت رفتن

سن متوسط آموزش توالت رفتن 27 ماهگی است. پسرها این آموزش را در مقایسه با دخترها دیرتر شروع و پایان می دهند. 15% کودکان در سن 3 سالگی و 4% آن ها در سن 4 سالگی هنوز یادگیری کامل ندارند. همیشه باید به خاطر داشته باشید با این آموزش ها كودک به طور ناگهانی یاد نمی گیرد كه خودش را خیس نكند و این كار احتیاج به زمان دارد. روند آموزش 3 تا 6 ماه طول می کشد.
آموزش توالت يک نقطه عطف در تکامل کودک است. يادگيری زمانی روی می‌دهد که توانايی های جديد فيزيکی، کلامی و اعتماد به نفس به سرعت در حال پيشرفت است. درحین آموزش باید کلمات و روش های آموزشی در والدین، مادربزرگ ها و پرستار کودک یکسان باشد تا کودک گیج نشود.


یافته های فیزیکی زیر نمایانگر آنند که کودک آمادگی آموزش توالت رفتن را دارا است. کودک شما باید قادر باشد:
• به خوبی راه رود تا لگن را پیدا کند.
• به شما بگوید نیاز به توالت دارد.
• عضلات لازم برای رفتن به توالت را کنترل نماید.
• هیچ گاه تحت تأثیر سایر افراد (دوست، همکار، فامیل و.. ) آموزش را شروع نفرمایید. صرفاً به نشانه های کودک خود توجه نمایید. علائمی که نشان می دهد کودک ممکن است آماده آموزش توالت رفتن باشد شامل موارد ذیل است:
• از شما بخواهد پوشکش را عوض کنید یا به شما بگوید در حال دفع مدفوع یا ادرار کردن است.
• کودک درک کلامی در رابطه با روند ادرار کردن دارد.
• قادر به دنبال کردن دستورات ساده است نظیر کتاب را بیاور، به اتاق برو و... .
• اگر کودک قبل از ادرار یا مدفوع کردن، در حالی که پوشک دارد شما را آگاه سازد، او آماده آموزش توالت رفتن است.
• از کثیف یا خیس بودن پوشک احساس ناراحتی نماید.
• از کپی برداری رفتار والدین و کودکان بزرگتر لذت ببرد.
• قادر به نشستن و بلند شدن از لگن است.
• قادر به درک اشیاء پیرامون خود در محیط منزل باشد.
• قادر است با حداقل کمک زیر شلواری خود را در بیاورد و بپوشد.
• شما را هنگام توالت رفتن دنبال نماید و کنجکاو است که چگونه از توالت استفاده می شود.
• دفع مدفوع منظم، نرم و شکل یافته دارد.
• می خواهد توالت رود تا والدین او را تشویق نمایند.
• کم کم نسبت به پوشک بی علاقه شده و تمایل دارد آن را در زمانی که خیس یا کثیف است باز کند.
• حداقل پوشک را تا 2 ساعت پس از تعویض خشک نگاه دارد، این نشان می دهد ظرفیت مثانه افزایش یافته است.
نیازی نیست که برای شروع تمام خصوصیات فوق وجود داشته باشد. روند کلی تکاملی کودک به شما می گوید که کی شروع کنید.

آموزش را چگونه شروع کنید

زمانی که شما تصمیم به آموزش توالت رفتن می گیرید، باید از توالت یا لگن کودک استفاده نمایید. مزیت لگن کودک نسبت به توالت آن است که متحرک بوده، کودک با آن آشناتر است.
سعی کنید درک نمایید کودک با کدام یک راحت تر است. بهتر است قبل از شروع، با کودک یک کتاب در رابطه با آموزش توالت رفتن بخوانید. آموزش باید به صورت پیوسته و منظم باشد تا کودک سردرگم نشود. شروع در فصل تابستان به علت تعویض راحت لباس آسان تر است. روزی را برای شروع انتخاب کنید، که کار دیگری نداشته باشید و در منزل هستید. محیط دستشویی را برای کوچولو‌ها جذاب کنید.


• برای آموزش توالت رفتن با اقدامات زیر شروع نمایید:
• اگر کودک خواهر یا برادر بزرگتر دارد، او را به دنبال استفاده از توالت در جلوی کودک تشویق کنید.
• اگر کودک همکاری نمی کند، صبر کنید تا کودک مجدداً تمایل به امتحان کردن آن داشته باشد.
• نگران به تعويق افتادن فراگيری اين رفتار نباشيد. كودک اين مهارت را نيز مانند ديگر رفتارها مي‌آموزد.
• اگرچه در حال آموزش به كودک هستيد، اما شب‌ها از پوشک استفاده كنيد تا كودک بدون احساس ترس، استرس و ناامني بخوابد.
• او را با همسالانش مقايسه نكنيد. كودكان اين سن هم مقايسه را مي‌فهمند و براي مبارزه با اين مسأله به‌طور ناخودآگاه لجبازي مي‌كنند.
• بهتر است از لگن مخصوص کودک درکف اتاق استفاده نمایید تا کودک را در توالت جهت آموزش قرار دهید، زیرا برای کودک ایمن تر است و بعلاوه پای کودک به زمین می رسد.
• در صورتی که تمایل به استفاده از توالت دارید باید زیر پای کودک زیرپایی قرار دهید.
• توصیه هایی همراه با شروع آموزش
• بهتر است هنگام خريد لگن، كودک را با خود ببريد تا نظر بدهد. در اين صورت به لگن علاقه‌مند می‌شود و از آن بيشتر استفاده می كند. لگن بهتر است زیبا و خوش آب و رنگ باشد.
• برخی کودکان از صدای بلند سیفون می‌ترسند. پس اجازه دهید خودش سیفون را بکشد و این کار را به نوعی بازی تبدیل کنید تا ترسش بریزد.
• باید به کودک اجازه دهید با لگن مخصوص بازی کند، در ابتدا با لباس سپس بدون پوشک روی آن بنشیند، به این ترتیب کودک به لگن عادت می کند.
• کودک بیش از 5 دقیقه روی لگن ننشیند زیرا در این حالت برای وی جنبه تنبیه خواهد داشت. گاهی پس از پوشک کردن کودک مجدد مدفوع دفع می کند. در این حالت نباید کودک را تنبیه یا سرزنش نمایید.
• کودک می باید هر زمان خواست از روی لگن بلند شود. نباید به زور او را روی لگن نگاه دارید.
• در زمانی که کودک روی لگن نشسته به او اسباب بازی دهید.
• کودکان اغلب کنترل مدفوع را قبل از ادرار یاد می گیرند. اگر کودک شما زمان مشخصی جهت دفع مدفوع دارد (مثلاً پس از غذا)، شما می توانید کودک خود را در آن زمان از روز بر روی لگن بگذارید. اگر کودک در زمان دفع مدفوع رفتار خاصی دارد (ساکت می شود، به گوشه ای می رود)، شما می توانید در آن زمان سعی نمایید کودک را بر روی لگن قرار دهید.
• اگر کودک شما می خواهد روی لگن بنشیند، در این حالت شما در کنار او نشسته، با او حرف بزنید یا برایش کتاب بخوانید.
• بهتر است از کلمات خاصی برای آموزش توالت رفتن استفاده کنید که جنبه کودکانه داشته باشد؛ و به کودک یاد دهید در زمانی که نیاز به توالت دارد از این کلمات استفاده نماید.
• کلمات تحقیر کننده نظیر کثیف یا بو گندو را در رابطه با آموزش توالت رفتن بکار نبرید.
• اگر قبل از ادرار کردن یا دفع مدفوع از لگن بلند شد، آرام باشید و غرولند نکنید. بار دیگر سعی کنید. اگر کودک موفق به استفاده از لگن شد، حسابی تشویقش کنید (کف بزنید، در آغوشش بگیرید، بخندید).
• گاهی کودک دوست دارد به عروسکش آموزش توالت رفتن دهد. برایش عروسک تهیه نمایید و اجازه دهید تا از این کار لذت ببرد.
• اگر کودک در طول روز نياز به توالت رفتن دارد، به او بگوييد چند لحظه صبر کرده و سپس به توالت برود. اين کار موجب تمرين کنترل ادرار در کودک و بهبود ظرفیت مثانه می گردد.


• توالت رفتن را جزء برنامه روزانه کودک قرار دهید.
• یبوست آموزش توالت رفتن را مشکل تر می سازد. بنابراین جهت پیشگیری از آن به کودک فیبر غذایی و مایعات فراوان دهید. برای کودکانی که از آشاميدن خودداری مي‌کنند مصرف غذاهايی مانند سوپ مفيد خواهد بود.
• به کودک شستشوی دست را پس از توالت آموزش دهید.
• اقداماتی پس از شروع آموزش
• به دنبال شروع استفاده از لگن، کودک را به صورت منظم به توالت ببرید.
• شما ممکن است بخواهید از زیر شلواری آموزشی استفاده نمایید. پوشیدن زیر شلواری علامت بزرگ شدن کودک است. استفاده از پوشک به دنبال شروع آموزش برای کودک ممکن است جنبه گیج کننده داشته باشد.
• چنانچه کودک شما زیر شلواری آموزشی خود را بطور تصادفی کثیف کرد، آرام باشید و او را تهدید نکنید. بالعکس رفتار حمایتی داشته باشید و بگویید خیلی خوب عزیزم، مسأله ای نیست.
• برای هر قدم او را تشویق کنید یا به او جایزه دهید و این کار را ادامه دهید. (برای درآوردن زیر شلواری، نشستن روی لگن و استفاده از لگن). چنانچه والدین نشان دهند که از کودک به خاطر استفاده از لگن راضی هستند، کودک برای استفاده بعدی تمایل بیشتری خواهد داشت.
• کودک را به دلیل آنکه کارهایش را به تنهایی انجام می دهد تشویق کنید. این عمل موجب مستقل شدن کودک می شود.
• با بزرگتر شدن کودک، او یاد می گیرد پس از هر بار توالت رفتن خود را پاک کند و دستانش را بشوید. به دخترها آموزش دهید از جلو به عقب خود را پاک نمایند تا میکروب های روده به ناحیه ادراری آورده نشوند.
• به یاد داشته باشید کودکان متفاوتند و هر یک روش خود را در توالت رفتن دارند. اگر دیدید آموزش به خوبی پیش نمی رود، آن را به مدت چند هفته به تعویق انداخته، مجدداً کودک را پوشک کنید. در کل آرام باشید و در آموزش توالت رفتن عجله نکنید. بدانید آموزش توالت رفتن مسابقه یا امتحان نیست.
• از استحمام كودک بلافاصله بعد از هر بار خيس و يا كثيف شدن او خودداری كنيد زيرا برخي از كودكان ياد مي گيرند كه حمام كردن درست بعد از اين عمل خواهد بود.
• اکثر کودکان تا سن 3 یا 4 سالگی کنترل مدفوع و نیز ادرار در طول روز را دارا می باشند. در صورت کثیف کردن با مدفوع یا خیس کردن در طول روز با پزشک کودک خود مشورت کنید.
• کنترل کامل شبانه در سن 4 یا 5 سالگی پدید می آید. چنانچه کودک شما پس از سن 5 سالگی همچنان شب ادراری دارد، با پزشک کودک خود مشورت کنید.
• حتی زمانی که کودک شما آموزش توالت رفتن دیده است، ممکن است گاهی به صورت طبیعی تصادفاً کثیف یا خیس کند (زمانی که هیجان زده است یا به شدت مشغول بازی است) یا به علت بیماری یا شرایط احساسی دچار وقفه شود. مثال های شرایط احساسی شامل جابجایی به منزل جدید، تغيير مكان خواب كودک مثل انتقال او از اتاق خواب والدين به اتاق خواب شخصی، بیماری یا مرگ در خانواده و تولد نوزاد جدید است. در واقع زمانی که شما منتظر یک رخداد به زودی هستید، برای آموزش توالت رفتن مناسب نبوده و بهتر است آن را به وقت آرام دیگری موکول نمایید.
• از کودک بخواهید قبل از رفتن به رختخواب ادرار کند و در زمان خواب از آشامیدن زیاد پرهیز نماید.
• آموزش توالت رفتن باید همراه با تفریح باشد.
• از کودک خود در حین گردش و بازی طولانی بپرسید آیا تمایل به توالت رفتن دارد؟
• مشکلات مزاجی
مشکلات مرتبط با توالت رفتن شامل موارد زیر است:
• خون در ادرار یا مدفوع
• درد در زمان توالت رفتن
• دفع مدفوع بسیار سخت
• مدفوع خیلی آبکی
• افزایش یا کاهش بارز دفعات ادرار یا مدفوع
این موارد ممکن است آموزش را کمی به تأخیر بیاندازد و یا با مشکل رو به رو سازد.

آموزش توالت رفتن شبانه

تصور نکنید چون کودک در طول روز قادر به کنترل ادرار خود است، شب ها نیز نباید جای خود را خیس کند. معمولاً کودک در ابتدا، توالت رفتن روزانه را قبل از خیس نکردن شبانه فرا می گیرد. اکثر کودکان تا سن 5 سالگی هنگام خواب جای خود را خیس می کنند. ده درصد کودکان هنوز در سنین مدرسه ابتدایی چنین خصوصیتی دارند.


زمانی که شما می خواهید در رابطه با پوشک کودک خود تصمیم بگیرید، به نکات زیر توجه فرمایید:
• اگر کودک هر روز با پوشک خیس بیدار می شود، آماده گرفتن از پوشک شبانه نیست. اگر کودک را در این حالت شب پوشک نکنید، تخت او در صبح خیس خواهد بود.
• چنانچه پوشک کودک معمولاً صبح ها خشک است، یا درست قبل از بلند شدن خیس شود (پوشک خیس و ادرار گرم) ممکن است آماده گرفتن از پوشک شبانه باشد.
• چنانچه کودک شب ها سعی می کند به توالت رود یا از شما کمک بگیرد، شما می توانید آموزش توالت رفتن شبانه را شروع کنید.
• پیشنهادات آمادگی برای آموزش توالت رفتن شبانه
• یقین داشته باشید که کودک شما قادر است از رختخواب خود برخاسته و لباس خواب خود را به راحتی درآورد.
• درباره توالت رفتن شبانه با کودک خود صحبت نمایید. آیا شب ها به کمک شما احتیاج دارد یا خیر؟
• بر روی تشک محافظ ضد آب قرار دهید.
• یقین داشته باشید که کودک شما شب ها توالت را به راحتی پیدا می کند.
• توالت رفتن را بخشی از اعمال روتین موقع خواب کودک خود قرار دهید.
• گاهی به کودک خود یادآوری نمایید در صورتی که شب نیاز به توالت دارد برخیزد.
• اگر کودک شما به هر دلیلی شب بیدار شد، از او بپرسید آیا قبل برگشتن به رختخواب نیاز به توالت رفتن دارد یا خیر.
• بر کودک خود فشار نیاورید.
• اگر کودک شما صبح خشک بود به او جایزه مختصری دهید اما اگر خیس کرده بود، دلواپس نشوید.
• به خاطر خیس کردن نا امید و بر کودک خود خشمگین نشوید.
• کودک تعمداً جای خود را برای دلخور کردن شما خیس نمی کند. کودک خود را برای خیس کردن تنبیه نکنید.
ی. نکاتی که در آموزش توالت رفتن شبانه باید از آن ها اجتناب کرد
• او را مسخره، تحقیر و سرزنش نکنید. کنترل ادرار شبانه یک روند تکاملی است. کلیه تلاش های او را هرچند کوچک تشویق نمایید.
• کودک خود را با نگاه داشتن در جای خیس یا اجبار به شستن ملحفه کثیف تنبیه نکنید. اگر کودک شما مضطرب باشد، کمتر احتمال دارد شب جای خود را خیس نکند.
• شب ها کودک خود را از مایعات محروم نکنید. سعی کنید در طول روز مایعات فراوانی مصرف نماید تا شبها تشنه نباشد.

اختلال در رشد

اختلال در رشد (FTT) وضعيتي است كه بيشتر در كودكان زير 2 سال رخ مي دهد و عبارت است از تأخير يا توقف در رشد.

علائم اختلال در رشد

• علاقه نشان ندادن کودک به محیط اطراف و آنچه در آن رخ می‌دهد.
• اجتناب از تماس چشمی با دیگران.
• غرغر کردن و تحریک پذیری.
• نرسیدن به شاخص های رشدی در سنین معین، از جمله حرف زدن، نشستن و راه رفتن.
• زماني كه كودک رشد مي كند و بزرگ مي شود، مهارت هاي مختلفي مثل برداشتن اولين قدم، اولين خنده ها يا باي باي كردن را مي آموزد. اين مهارت ها به عنوان مراحل رشدي شناخته مي شوند. كودك با تأخير رشدي اين مراحل را همانند كودكان هم سن خود در همان زمان به دست نمي آورد. يك كودک ممكن است در يك حيطه و يا بيشتر از آن تأخير داشته باشد.

• گروه اصلی نشان دهنده ی مهارت ها ی تکامل رشدی

• حركات بزرگ:  استفاده از گروه بزرگي از عضلات براي نشستن، ايستادن، راه رفتن، دويدن و غيره. حفظ تعادل و تغيير وضعيت.
• حركات ظريف:  استفاده از دستها و انگشتان تا بتواند بخورد، نقاشي كند، لباس بپوشد، بازي كند، بنويسد و كارهاي بسيار ديگری را انجام دهد.
• زبان:  صحبت كردن از طريق زبان بدن و ادا و اشاره، ارتباط و درک آنچه كه ديگران مي گويند.
• شناختی: مهارتهاي تفكر شامل يادگيري، درک حل مسأله، استدلال و يادآوري.
• اجتماعی: تعامل با ديگران، داشتن روابط با خانواده، دوستان و مربیان، مشاركت و پاسخ به احساسات ديگران.

• نشانه های بالینی تأخیر رشد
• وزن تولد کمتر از 2500 کیلو گرم
• افزایش وزن کمتر از 500 گرم از سن 6 – 0 ماهگی
• عدم افزایش وزن طی دو ماه متوالی در کودکان 12 – 6 ماهه
• عدم افزایش وزن طی سه ماه متوالی در کودکان 60 – 12 ماهه
• هرگونه کاهش وزن (منحنی های رشد نزول کننده)
 

عوامل بروز اختلال در رشد

• دلايل جسمی
افت رشد می تواند به دليل وجود يک بيماري حاد يا مزمن(مثل عفونت) كه در جذب يا متابوليسم مواد مغذي تداخل مي كند و يا نياز به انرژي دريافتي را افزايش مي دهد، رخ دهد. هم چنین ناهنجاري هاي ژنتيكي يا كروموزومي مثل سندروم داون و ساير بيماریها كودک را در معرض خطر تأخيرات رشدی قرار مي دهد.
• دلايل محیطی
دلایل محیطی بيشتر به عوامل محيطي، رواني و اجتماعي بر مي گردد. مثل عدم دريافت غذاي كافي، فقر مالي، كاهش اشتها، عدم داشتن دانش و فهم كافي در مورد شيوه هاي صحيح غذا دادن، تعداد زياد فرزندان، شير ناكافي مادر (بدليل فقر غذايي مادر، استرس های روحی مادر و...) از جمله اين دلايل هستند. هم چنین بارداری مادر (عفونت در بارداری و...) و عوامل مربوط به زایمان می تواند موجب اختلال در رشد شوند.
80 درصد از کودکان اختلال رشد،  دلایل محیطی دارند. گاهي هم اختلال رشد به شكل مختلط رخ می دهد يعني دلايل جسمی و محیطی با هم بروز مي كنند.

تشخيص اختلال در رشد

تشخیص اختلال رشد در کودکان به وسیله ی بررسی منحنی رشد، نوع تاریخچه ی غذایی و معاینه توسط پزشک صورت می گیرد.
معمولاً 3 نوع اختلال در رشد  تشخيص داده مي شود:
• نوع 1
قد و دور سر طبيعي است و وزن كاهش يافته است كه مي تواند در اثر تغذيه نامناسب يا يک بيماري حاد باشد. وزن حساس ترين شاخص در تعيين وضعيت تغذيه كودک است و در تشخيص اختلال در رشد اهميت زيادي دارد. اگر بدن كودک غذاي كافي دريافت نكند از توده چربي و حتي ماهيچه اي خود استفاده مي كند تا بتواند مواد مغذی مورد نياز را فراهم كند.كاهش وزن اغلب نشان دهنده وجود سوء تغذيه است. البته همانطور که در عناوین قبلی گفته شد، نوزادان در 10 روز اول تولد وزن كم مي كنند كه اين وضعيتي عادي است.
• نوع 2
دور سر طبيعي است و وزن و قد كاهش يافته است كه ممكن است ناشي از اختلالات هورمونی (اندوكرين)،كوچك بودن ژنتيكي جثه يا ديستروفي (تحلیل رفتن) استخوان باشد.
• نوع 3
قد و وزن كاهش يافته و دور سر كمتر از مقدار طبيعي است. اين نوع اختلال رشد در اثر تأخير رشد داخل رحمي، نقص در سيستم عصبي، عفونت هاي داخل رحمي و ... رخ مي دهد.
اگر پدر و مادر هر دو جثه كوچک داشته باشند كودک به احتمال زياد به طور ژنتيكي ريز جثه است و ناشي از سوءتغذيه او نيست.

درمان

درمان پس از تشخیص پزشک با معاینات و آزمایشات لازم، انجام می گیرد. هدف از درمان در کودکان دچار اختلال رشد، بهبود وضعيت رشد كودک است.
توصیه های لازم همراه درمان
• معمولاً برای همه كودكان سوء تغذيه اي مكمل مولتي ويتامين از جمله آهن و روي توصيه مي شود.
• براي كودكان شيرخوار، شيردهي بايد ادامه پيدا كند و حتي اگر بچه توان مكيدن را ندارد، مادر بايد شير خود را دوشيده و با فنجان و قاشق كوچك به بچه شير بدهد.
• براي كودكاني كه غذا دريافت مي كنند، بايد دفعات تغذيه را بيشتر كرد و هر 3ـ2 ساعت يك بار يا بيشتر به او غذا داد.
• براي بالا بردن كالري غذا، به هر وعده غذايي كودك بهتر است2ـ1 قاشق مرباخوري روغن مايع يا كره اضافه شود.
• استفاده از جوانه غلات (گندم و ماش)، عصاره استخوان قلم، پودر كنج يا بادام به مغذي كردن غذاي كودک كمک مي كند.
• مصرف زياد آب ميوه و نوشيدني هاي شيرين مي تواند اختلال در رشد را تشديد كند.
• مصرف آب ميوه بايد تا زماني كه كودك به وزن مناسب نرسيده است بهcc 180ـ120محدود شود.
• با توجه به اينكه تغذيه خوب در سال هاي اول زندگي اهميت زيادي دارد، كودكان مبتلا به اختلال در رشد، در اثر سوء تغذيه در معرض خطر عقب ماندگي ذهني و رفتاري هستند (مانند دير زبان باز كردن، اختلالات رفتاري و ...). كودكان FTT زير يك سال و به خصوص زير 6 ماه، يعني زماني كه مغز بيشترين ميزان رشد خود را دارد، از اين نظر در معرض خطر بالايي هستند و لذا بايد به تغذيه كودكان در اين سن توجه كافي نمود.

منابع

کتاب بهداشت مادر و کودک تالیف فاطمه رفیعی

behdadipour.com

nininama.com

urologyped.com

کودک > نوپا > رشد و تکامل
1396/02/10
کارشناس مامایی خانم حیدری
S s s s s s 0
o j k q

اگر مایل هستید، می توانید مطلب فوق را با دوستانتان به اشتراک بگذارید

مطالب مرتبط

اگر نظری یا سؤالی در مورد مطلب فوق دارید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. ما نکات شما را با دقت می خوانیم.

نام و نام خانوادگی
آدرس ایمیل
متن نظر
کد امنیتی