h 1736
i 0
S 0

سلامت معنوی شیرخوار

  •  بیگانه ای که دوستش داریم
  •  از کوزه همان برون تراود که در اوست
  •  احترام به احساسات شیرخواران
    •  اهمیت اطفال شیرخوار نزد خداوند متعال
    •  شیرخواران و زیارت امام زمان (عج)
  •  بهترین سن آموزش انضباط
  •  شیر مائده ای بهشتی در سینه مادر
    •  فواید و اثرات شیر مادر برای شیرخوار
      •  مواد غذایی موجود در شیر
      •  مزایای تغذیه با شیر مادر
      •  ایجاد آرامش روانی در شیرخوار
    •  شیر در روایات
      •  شیر در قرآن
    •  اهمیت شیر مادر در تربیت کودک
      •  ایجاد محرمیت از راه شیر
      •  شیر دادن از دو سینه
      •  ثواب و فواید شیردادن نوزادان برای مادران
      •  کودک تا چه زمان باید شیر مادر بخورد؟
  •  بازی و نقش تربیتی آن
    •  خاک بازی و آب بازی کودک
  •  تربیت جنسی نوزاد

بیگانه ای که دوستش داریم

تولد فرزند حس غریبی را برای مرد و زن به همراه می آورد. حس کاملاً نو و بدیع پدر شدن و مادر شدن. یک حس دل انگیز و بسیار شیرین. این حس از همان لحظه ی تولد در مادر به وجود می آید. اما پدر مدتی زمان نیاز دارد تا حس پدر بودن را دریافت کند. برای مادر بسیار عجیب و هیجان انگیز و بی بدیل است که می تواند تکه ای از وجود خود را تماشا کند. او نُه ماه انتظار کشیده و آن را که اکنون در آغوشش گرفته، لحظه به لحظه حمل کرده است. تمام این حس ها زود گذرند و پس از مدتی در روزمرگی و تکرار مکررات فراموش می شوند. آن چه به جای می ماند کلنجار رفتن ها و سر و کله زدن هاست. کودک توجه می خواهد و توجه نیز به زمان، حوصله، هزینه و آگاهی نیاز دارد.

شور و شوق ها رنگ می بازند. شادی و تبریک و رفت و آمدها و ارتباطات به پایان می رسد. اما هزینه های جدید، خریدهای اختصاصی، گریه های شبانه، تغذیه های بی موقع، بی خوابی ها، دردهای مبهم گوارشی، توصیه های پدر و مادربزرگ و بسیاری اتفاقات جدید، تازه آغاز شده است. کودک شما رشد می کند و شما به آرامی متوجه می شوید که این موجود به تربیت نیاز دارد. کاری بسیار اساسی، مهم، دشوار، طولانی و گاه طاقت فرسا.

مطمئن باشید در مورد تربیت فرزندتان کسی به شما کمک نخواهد کرد. دیگران نوزاد شما را در آغوش می گیرند، بازی اش می دهند، نوازش اش می کنند و دست به دست می گردانند و تماشایش می کنند، اما همین که گریه کرد یا جایش را خیس کرد، فوراً به خودتان تحویل می دهند. تمام دردسرها و آزار و اذیت های کودکتان متعلق به شماست. نمی توانید شانه خالی کنید.

راستی چقدر به فکر تربیت او هستید؟ چقدر خود را آماده کرده اید؟ اصلاً از تعلیم و تربیت چه می دانید؟

اطمینان داشته باشید با روش های سنتی از عهده ی تربیت و رشد کیفی فرزندتان بر نخواهید آمد. خاطر جمع باشید که کارتان دشوار است، تربیت یک امر تخصصی است، یک علم است، یک رشته ی دانشگاهی است. یا باید بیاموزید، بخوانید، به دنبالش بروید و اصول و اساسش را یاد بگیرید و یا تربیت کودکتان را به طبیعت و سرنوشت بسپارید.

تربیت، برنامه ریزی می خواهد. با همین برنامه ریزی و به مدد اصول تربیتی است که او را چنان برای آینده مهیا می کنید، چنان آماده اش می کنید و چنان قدرتی به او می دهید که دیگر به راحتی خوراک دیگری نشود، لگدمال نگردد، چیده نشود و زیر پای کسی له نشود. تربیت؛ امنیت می آورد، مصونیت می آورد، نوعی واکسیناسیون است، یک واکسیناسیون روانی و روحی.

وقتی انسانی را خوب تربیت کردید، وقتی برنامه های تربیتی را روی او پیاده کردید، در هر سنی می توانید او را روانه ی محیط های آلود و کثیف بکنید، با این امید و این اطمینان که او آلوده نخواهد شد. هرگز گرفتار نخواهد شد. چرا که قبلاً برای او سیستم های دفاعی تعبیه کرده اید. او مقاوم است و مقاومت خواهد کرد. شما او را برای آینده ساخته اید. شما او را برای فردا طراحی کرده اید و این بزرگترین خدمتی است که یک پدر و مادر می تواند برای فرزندش انجام دهد.

تربیت به معنای شکوفا سازی استعدادها و جهت دهی آن ها به سوی کمال مطلوب است. تربیت ضروری ترین نیاز انسان در زندگی است. انسان بدون تربیت صحیح راه به جایی نمی برد، نه از باغ زندگی خويش ميوه شيرين ‏می چيند و نه كام انسان های ديگر را از ثمرات درخت وجود خود شيرين می کند؛ و بالاتر از همه نه به درک معنای انسانیت نائل می آید و نه به فتح قله های رفیع انسانیت دست می یابد.

به همین دلیل تربیت عالی ترین هدف پیامبران و اساسی ترین پیام کتب آسمانی و اولین و ضروری ترین وظیفه انسان است. به دلیل ضرورت و اهمیت تربیت، والدین باید آگاهی خود را از روش ها و فنون تربیت بالا برده و با الگو گرفتن از مربیان موفق در انجام دادن این وظیفه مهم بکوشند.

بی شک معصومین (ع) موفق ترین مربیان و سیره قولی و عملی آنها مطمئن ترین الگو برای والدین در امر ظریف و پرپیچ و خم تربیت است. بنابراین با توجه به اینکه هدف اصلی انسان ها از فرزند آوری، ادامه نسلی آینده ساز است، ما در این بخش قصد داریم تا با بیان نکات تربیتی از سیره معصومین (ع) گامی هر چند ناچیز در تربیت صحیح فرزند و ترویج معارف اهل بیت برداریم.

از کوزه همان برون تراود که در اوست

وظایف و مسئولیت های الهی پدران و مادران در تربیت فرزند یکسان است. اعمال، اخلاقیات و گفتار و کردار و پندار پدران و مادران، منشأ خوشبختی و سعادت یا بدبختی و شقاوت فرزندان خواهند بود. همان گونه که به اراده ی خالق توانا ساختمان بدنی هر فرزندی از مجموع دو سلول تولید مثلی والدین او به وجود می آید، شخصیت و روحیات او نیز نتیجه ی اخلاق و رفتار والدین اوست.

حکیمان گفته اند: «از کوزه همان برون تراود که در اوست» و این معنای جمله امیر مؤمنان علی (ع) است: «کل اناء ینضح بما فیه» (شرح نهج البلاغه، ابن أبی الحدید، ج15، ص139، باب 21، بیان)

امام سجاد (ع) در «رساله الحقوق» برخی از وظایف پدران را بر می شمارد:

و اما حق فرزندت بر تو این است که بدانی او از تو به وجود آمده است و او را از خودت بدانی و بدانی که سرنوشت و خوب و بدش در آینده به دست تو می باشد و تو در قبال وظایف خود مسئول هستی که او را خوب تربیت کنی و به پروردگار عزیز و بزرگ، مؤمن و آشنایش نمایی و او را در راه اطاعت خداوند کمک کنی و بدانی که با نیکی به او پاداش خواهی داشت و در بدی به او جریمه و تنبیه خواهی شد. (مکارم الاخلاق، ص 421، باب 12، فصل 1)

احترام به احساسات شیرخواران

نکته ی مهم دیگری که در سیره ی پیامبر خدا در مورد رعایت حقوق کودکان شیرخوار، شگفت انگیز است، احترام به احساسات آن هاست. در حدیث است که روزی پیامبر خدا، بر خلاف روش همیشگی، نماز خود را که با جماعت می خواند، کوتاه کرد. به قدری پیامبر (ص) با سرعت نماز خود را تمام کرد که مسلمانان، تصور کردند که دستور جدیدی از جانب خداوند متعال در این باره به ایشان رسیده است؛ اما وقتی از ایشان، علت این کار را پرسیدند، با تعجب پاسخ شنیدند که: «مگر صدای گریه ی کودک را نشنیدید؟» معلوم شد که دلیل کوتاه شدن نماز پیامبر (ص)، گریه ی کودکی بوده که در کنار نمازگزاران، بی تابی می کرده و ایشان، برای زودتر آرام کردن کودک، نماز را کوتاه کرده است.

مکرر اتفاق می افتاد که کودکی را خدمت پیامبر خدا می آوردند که برای او دعا کند. ایشان، او را در بغل می گرفت و هنگامی که مشغول دعا خواندن می شد، کودک، لباس ایشان را آلوده می کرد. می خواستند او را از ایشان، جدا کنند تا مانع آلوده شدن بیشتر لباس های ایشان شوند اما آن حضرت نمی گذاشت.

پیامبر خدا، با این گونه برخوردهای حکیمانه، ضمن دلجویی از خانواده ی کودک، مانع جریحه دار شدن احساسات کودک می شد چرا که می دانست بی احترامی به احساسات کودک، آثار نامطلوبی برای آینده ی وی در پی خواهد داشت.

هم چنین پیامبر (ص) فرموده اند: فرزندان خود را به سبب گریه نزنید (آزرده خاطر نشوید و گریه ی آنان را تحمل کنید) زیرا گریه ی آنان تا چهار ماهگی، نوعی گواهی بر یگانگی خداست و تا چهار ماه دوم نیز نوعی درود و صلوات بر محمد و آل او است و تا چهار ماه سوم نیز نوعی دعا درباره ی پدر و مادر است. (جامع احادیث الشیعة، ج 21، ص 418)

در کتاب سیاست نوشته ی ارسطو آمده است: «بعضی از مردم، کودکان را از فریاد کشیدن باز می دارند؛ در حالی که این گونه اعمال، نوعی ورزش است و به رشد کودک کمک می کند. اثر فریاد کشیدن در کودک، همانند اثر تنفس عمیق سالمندان است.» (کتاب سیاست ارسطو،‌ ترجمه ی حمید عنایت، ص 227)

اهمیت اطفال شیرخوار نزد خداوند متعال

این روایت اشاره به اهمیت کودکان شیر خوار نزد خداوند متعال دارد:

علی (ع) فرموده است: پروردگار عزیز و بزرگ در هر روز و شب، ندا دهنده ای را می گمارد که فریاد بر می آورد: آهسته، آهسته، ای بندگان خدا! در گناهان توجه کنید که اگر حیوانات [زبان بسته ی بی گناه] در حال چریدن و نوزادان شیرخوار و پیران رکوع کننده نبودند، عذابی شدید [در خور گناهانی که مرتکب می شوید و سزاوارش هستید] بر شما می فرستادم.» (بحار الانوار، ج 73، ص 344، حدیث 28، باب 137، بیان)

والدین خصوصاً مادران بدانند که عذابی که در اثر گناهان پدید می آید با مکیدن نوک پستان مادران گناه کار به وسیله ی نوزادان بی گناه مرتفع می شود. مادران باید بدانند که خداوند رحمان برای نوزادانی که برخی مقام و منزلتشان را درک نمی کنند اهمیت بسیار قائل است.

شیرخواران و زیارت امام زمان (عج)

پدران و مادرانی که نوزاد شیرخوار دارند باید قدر و مقام خود را بدانند و بشناسند. وجود نوزادان شیرخوار از اهمیتی بسیار برخوردار است؛ همین نوزادانی که گاه با یک لبخند کوچک یا گریه می خواهند بعضی از خواسته هایشان را بیان کنند.

نوزادان هیچ گناهی مرتکب نمی شوند آنان امام زمان (عج) خویش را می بینند و حال آن که شیفتگان آن حضرت، سال ها شب های چهارشنبه در مساجدی همچون مسجد صعصعه در کوفه و یا مسجد جمکران در قم به عبادت مشغول می شوند تا چشم های گناه کار آنان به جمال دل آرایش منور گردد.

با خواندن این روایت پی می بریم که نوزادانی که هنوز توانایی سخن گفتن را ندارند، قطب دایره ی امکان، یعنی امام زمان (عج) را ملاقات و زیارت می نمایند:

مفضل می گوید: از امام صادق (ع) درباره ی نوزادی پرسیدم که بدون وجود موضوع خنده داری می خندد و یا بدون ناراحتی و درد گریه می نماید. آن حضرت فرمود: ای مفضل! هیچ نوزادی نیست مگر آن که امام زمانش (عج) را زیارت می کند و با او راز و نیاز و گفتگو می نماید. گریه ی نوزاد برای دوری و غیبت آن حضرت است و خنده اش هنگامی است که آن حضرت به طرفش می آید و این سعادت تا زمانی است که نوزاد زبان سخن گفتن نداشته باشد و زمانی که بتواند سخن بگوید این در رحمت بر او بسته می شود و مهر فراموشی بر دل و جان کودک زده می شود. (بحارالانوار، ج25، ص382، باب 13، روایت 36)

حال که نوزادان شیرخوار می توانند به شرف ملاقات و زیارت امام عصر (عج) نایل آیند، سزاوار است که پدران و مادران ارجمند نیز قدر آنان را بدانند و درمراقبت و تربیت آنان بکوشند و زیارت نوزادان خود را سرمایه و اندوخته و عبادتی بزرگ برای خود به شمار آورند.

بهترین سن آموزش انضباط

ایجاد انضباط در کودک از همان ابتدای تولد باید آغاز شود و به مرور زمان و با توجه به رشد سنی او ادامه یابد. انتظار انضباط در دوره ی نوجوانی بدون توجه به دوران کودکی، انتظار بجایی نیست زیرا درخت را تا زمانی که نهال است می توان به دلخواه شکل داد واگر کودک، به بی انضباطی عادت کند، تغییر رفتار بسیار مشکل است.

امام حسن عسکری (ع) می فرماید: رد المعتاد عن عادته کالمعجز. بازگرداندن عادت کرده [به کاری] از عادتش، چونان معجزه است. (علامه مجلسی، بحارالانوار، ج 78، ص 374)

آموزش انضباط به کودک زیر یک سال، غیر مستقیم انجام می شود. اگر مادر، نظم را در شیر دادن، خواباندن، بیدار کردن، و تر و خشک کردن نوزاد رعایت کند، در ضمیر ناخودآگاه او اثر خواهد گذاشت. در سنین بالاتر از یک سال، آموزش به طور مستقیم (آموزش کلامی) و با القای غیر مستقیم، یعنی روش الگویی وابزار هنری (داستان، شعر، نمایشنامه، فیلم، کارتون، خاطره، زیست نامه و...) انجام می شود.

شیر مائده ای بهشتی در سینه مادر

خداوند رحمان در قرآن کریم، مؤمنان را به بهشت وعده داده و فرموده است: بهشتی که نهرهایی از شیر گوارا که هرگز فاسد نمی شود و مزه اش تغییر نمی یابد در آن جاری است. آری، شیر مائده ای بهشتی است که خداوند مهربان آن را یکی از پاداش های بسیار مؤمنان و صالحان مقرر فرموده است.

نکته ی دقیق این است که خداوند همین شیر گوارا و فساد ناپذیر را به لطف و عنایت خویش از پستان مادران جاری می کند تا نوزادان پاک و شایسته ی مقام ایمان و صلاح، از آن تغذیه کنند و رشد یابند. این آیه ی آسمانی را که خداوند در آن، شیر را مائده ای بهشتی خوانده است بخوانیم و از لطایف آن بهره مند شویم:

«مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتی‏ وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فیها أَنْهارٌ مِنْ ماءٍ غَیْرِ آسِنٍ وَ أَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ یَتَغَیَّرْ طَعْمُهُ وَ أَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبینَ وَ أَنْهارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّی وَ لَهُمْ فیها مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ وَ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ کَمَنْ هُوَ خالِدٌ فِی النَّارِ وَ سُقُوا ماءً حَمیماً فَقَطَّعَ أَمْعاءَهُمْ» مثل بهشتی که به پرهیزکاران وعده داده شده [چون باغی است که] در آن نهرهایی است که از آبی که [از رنگ و بو و] طعمش برنگشته و جوی هایی از شیر که مزه اش دگرگون نشود و رودهایی از باده ای که برای نوشندگان لذتی است و جویبارهایی از انگبین ناب و در آن جا از هر گونه میوه برای آنان [فراهم] است و [از همه بالاتر] آمرزش پروردگار آن هاست. [آیا چنین کسی در چنین باغی دل انگیز] مانند کسی است که جاودانه در آتش است و آبی جوشان به خوردشان داده می شود [تا] روده هایشان را از هم فرو پاشد. (سوره محمد/ آیه 15)

فواید و اثرات شیر مادر برای شیرخوار

مواد غذایی موجود در شیر

شیر سرشار است از مواد مختلف حیاتی که روی هم رفته یک مجموعه ی کامل غذایی را تشکیل می دهد. مواد معدنی شیر عبارت است از: سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، روی، مس و کمی آهن و هم چنین فسفر، کلر، ید و گوگرد. در شیر گازهای اکسیژن و ازت و اسیدکربنیک نیز وجود دارد. مواد قندی شیر به قدر کافی و به صورت لاکتوز است. ویتامین های محلول در شیر، عبارت است از ویتامین های ب، ث، آ و د.

این مسأله مورد اتفاق است که شیر تازه غذایی کامل محسوب می شود و شاید به همین دلیل است است که در حدیثی از پیامبر اسلام (ص) می خوانیم: تنها چیزی که می تواند جای آب و غذا را کاملاً بگیرد شیر است.

در روایات نیز می خوانیم که شیر عقل انسان را زیاد می کند و ذهن او را صفا می بخشد و روشنایی را می افزاید، نسیان و فراموشکاری را برطرف می کند، قلب را تقویت کرده و پشت را محکم می گرداند. و این همه بر اثر مواد حیاتی موجود در شیر است.

طبق تحقیقات انجام شده ضریب هوشی اطفالی که با مکیدن نوک پستان مادران تغذیه شده اند بالاتر از نوزادانی است که با شیر خشک تغذیه شده اند. بنابر تحقیقات، ضریب هوشی این نوزادان 3/8 درصد بیشتر است. شیر مادر اثرات مثبتی بر سلسله ی عصبی کودک دارد. در برخی از کشورهای پیشرفته و صنعتی که بانوان بیشتر در فعالیت های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مشارکت می جویند، به پدر و مادر در 9 ماهه ی اول تولد برای مواظبت و شیر دادن نوزادشان مرخصی با حقوق و مزایا می دهند.

شیر غذایی است کم حجم و پر نیرو و خالص که برای هر انسانی در هر سن و سالی از طفولیت تا کهولت و پیری سودمند و غالباً سازگار است. اسلام بر شیر مادران، آن هم از راه نوشیدن مستقیم و مکیدن سر پستان مادر، تأکید بسیار کرده و بلکه نوشانیدن آن را به نوزاد واجب دانسته است، مگر در مواردی که موجب ضرر به مادر شود.

مزایای تغذیه با شیر مادر

تغذیه ی نوزاد با شیر مادر بهتر از هر تغذیه ی دیگری است. اکنون همگان به این موضوع مهم اقرار و اعتراف نموده و دانشمندان در بررسی های ویژه و کنفرانس هایی خاص، مزایای تغذیه ی نوزادان با شیر مادران را اعلام داشته اند.

در این جا به گونه ای گذرا برخی از مزایای شیر مادر را می آوریم:

1- شیر مادر ـ بر خلاف شیرهای دیگر ـ استریل بوده و دارای حرارت مناسب است و خراب نمی شود.

2- شیر مادر در بردارنده ی بیشترین مواد غذایی لازم به مقدار مناسب برای تغذیه ی کودک می باشد بر خلاف انواع دیگر شیر که بالأخره کمبودهایی دارند و باید با مواد دیگری مخلوط شوند.

3- شیر مادر بسیار زود و آسان هضم می شود و اختلالاتی مثل اسهال، استفراغ و یبوست و... ایجاد نمی کند.

4- شیر مادر از نظر مالی هزینه ای ندارد و همگان، از ثروتمند و نیازمند می توانند از آن استفاده نمایند.

5- شیر مادر در جذب ویتامین ها و فاکتورهای غذایی مؤثر است.

6- شیر مادر دارای پادتن هایی است (سلول های دفاعی بدن) که در پیشگیری از عفوت های گوارشی و تنفسی مؤثرند.

7- حساسیت به شیر که در تغذیه ی شیرخواران با شیر گاو و... مشاهده می شود، در تغذیه با شیر مادر معمولاً مشاهده نمی شود.

8- کمی مقدار پروتئین و اسیدهای آمینه و املاح موجود در شیر مادر در مقایسه با شیر گاو، برای شیرخواران، به خصوص نوزادان نارس و کم وزن، مناسب تر است.

9- کودکانی که با شیر مادر تغذیه می گردند، کمتر در معرض چاقی قرار می گیرند.

10- شیر مادران، دارنده ی مقدار کافی اسیدهای چرب اشباع نشده است که این اسیدها احتمالاً در رشد مغز مؤثرند.

11- تغذیه با شیر مادر از نظر روحی موجب پیوند عاطفی بین مادر و نوزاد می گردد و در اتحاد و اتفاق مادران و فرزندان با یکدیگر بسیار مؤثر است.

12- مشاهدات موجود نشان می دهد که شیوع سرطان پستان در مادرانی که کودکان خود را شیر نداده اند بیشتر از مادرانی است که کودکان خود را با پستان تغذیه نموده اند.

13- اگر مادر بر روی تخت زایمان به نوزاد شیر بدهد، این امر به خارج شدن جفت کمک خواهد کرد و انقباضاتی که هفته های بعد از زایمان دست می دهد برای رحم بسیار مفید خواهد بود. این کار از خونریزی های رحمی جلوگیری نموده و به برگشت حجم رحم به اندازه ی طبیعی قبل از بارداری کمک می نماید.

14- مزیت دیگری که به ویژه برای مادران شیرده بسیار با ارزش است به تأخیر افتادن دوره ی عادت ماهانه است که در آن حال، از درد و ناراحتی عادت در امان خواهند بود و خطر کم خونی و خستگی ناشی از خونریزی را نخواهند داشت.

تذکر این نکته لازم است که با جود توصیه های پزشکی و بهداشتی در مزایای تغذیه ی نوزادان و شیرخواران با شیر مادر، بررسی های انجام شده نشان می دهند که تعداد مادران شیرده در کشورهای مختلف هر ساله کمتر می شود و به ویژه این کاهش در کشورهای پیشرفته بسیار چشمگیر است. مؤثرترین عوامل ایجاد چنین وضعی، اشتغال مادران به کار در خارج از منزل، پیشرفت های سریع صنایع غذایی و تهیه ی فرآورده های متنوع برای تغذیه ی کودکان، تبلیغات اغراق آمیز در عرضه ی آنها و به ویژه بی توجهی به اهمیت تغذیه با شیر مادر در سطوح مختلف آموزشی از طرف پزشکان و پرستاران است. (تغذیه با شیر مادر، دانشگاه علوم پزشکی ایران، ص 67)

آری، طفل تنها درآغوش مادر است که احساس امنیت می کند؛ احساس امنیتی که در رشد شخصیت او تأثیر بسزایی دارد. تغذیه ی مناسب مادران و شناسانیدن مزایای شیر مادر به والدین و خانواده ها و حمایت همه جانبه و جلوگیری از نابسامانی های روحی، ترس و اضطراب و جدا کردن مادر از نوزاد تحت هر عنوانی که باشد، همه و همه از عواملی است که به تغذیه ی سالم نوزادان با شیر مادر کمک می کند.

ایجاد آرامش روانی در شیرخوار

این یک واقعیت علمی و اثبات شده است که نوزاد به هنگام مکیدن نوک پستان مادر، صدای قلب او را می شنود و همین امر مایه ی آرامش او می شود. در یک تحقیق عملی، صدای قلب مادری را ضبط کردند آن را در اتاق کودکان شیرخوار ناآرام، که فریاد می زدند و جیغ می کشیدند، پخش نمودند. با همین کار و به محض این که نوزادان صدای قلب مادر را شنیدند آرام شدند. تجربه ی همه ی مادرانی که نوزاد خود را در آغوش گرفته اند و آرام شدن او را دیده اند نیز همین امر را نشان می دهد. (نقش مادر در تربیت، ص 71)

یکی از عوامل مؤثر در کاهش شیر مادر، ناراحتی های روحی به خصوص استرس [فشار های روحی] می باشد. مادران شیرده نیاز به نیروی کافی و آرامش دارند تا با وجود کارهای زیاد منزل به نوزاد خود شیر دهند.

شیر در روایات

اين كلام رسا و ژرف از حضرت رسول اكرم (ص) كه فرمود: « ليس للصبي لبن خير من لبن امه» يعنی برای كودك هيچ شيری بهتر از شير مادرش نيست، كامل ترين بيان در اهميت تغذيه كودك با شير مادر (به خصوص مادر خودش) را در بردارد كه می توان بر اساس يافته های علمی روز به تفسير علمی اين كلام مبادرت ورزيد.

شير مادر مبارك ترين غذای كودك است.

اين جمله مبارك امير المؤمنين كه كودك با هيچ شيری تغذيه نمی شود كه به اندازه شير مادر خودش مبارك و يا با بركت باشد نيز همانند كلام حضرت رسول اكرم (ص) بيانی كامل، نغز و پرمغز و در عين كوتاهی در بردارنده دنيايی از اطلاعات و همه سونگری است.

هم چنین اسلام تا آنجا برای شیر مادر اهمیت و ارزش قائل شده است که زن را به دادن شیر حتی در زمان نماز که از واجبات دینی است امر فرموده است. این بدین معناست که تغذیه کودک از شیر مادرش حتی از نماز واجب در نزد خداوند مهم تر و با ارزش تر است.

عمار الساباطی از امام صادق (ع) نقل می نماید که آن حضرت فرمود: اشکالی ندارد که زن در حال نماز نوزادش را با خود حمل کند و او را در حال تشهد شیر دهد. (تهذیب، ج 2 ص 330 روایت 211، باب 13)

در روایت دیگری آمده است که از امام صادق (ع) درباره ی زنی سوال شد که نماز واجب خود را می خواند و نوزادش در نزدیکی اش گریه می کند و این مادر شیرده در حال قیام و نماز ایستاده است. آیا می تواند نوزادش را بردارد و در دامن خود بنشاند و ساکتش کند و شیرش بدهد؟ آن حضرت فرمود: اشکالی ندارد. (بحار الانوار، ج 84 ص 293، روایت 16، باب 17)

ملاحظه می کنید که شیر دادن تا چه اندازه از نظر احکام الهی محکم و مهم است و متأسفانه مادران چقدر آن را کم اهمیت می شمارند و با کوچکترین تغییرات، اطفال خود را از شیر دادن محروم می نمایند.

شیر در قرآن

اهمیت شیر مادران برای نوزادان چنان است که خداوند متعال در چندین آیات سفارش نوزادان را فرموده است. یکی از آن موارد، بحث طلاق است. گاه ممکن است ازدواج به جدایی و متارکه ی زن و مرد منجر شود. هر چند پیامبر گرامی اسلام (ص) با الهام از درگاه حضرت احدیت می فرماید: بدترین چیزها در نزد خداوند جدایی و طلاق است. (نهج الفصاحه)

اگر از سر ناچاری و مصلحت، ازدواج زن و مرد به طلاق منجر شود، خداوند متعال فرمان می دهد که مدت حمل زنان باردار، عده ی طلاقشان باشد، حتی اگر این مدت به 9 ماه هم برسد. در این مدت ـ اگر چه طولانی باشد ـ زن باردار نمی تواند با مرد دیگری ازدواج مجدد کند، مگر این که از دوره نفاس (چهل روز بعد از زایمان) خارج گردد.

بر شوهر واجب است که مسکن زنان باردار را تأمین کند و مخارجشان را مطابق با مقام و شأن آنان بپردازد. از آن زنان هم خواسته شده است که نوزادان خود را رها نکنند و آنان را شیر بدهند و به شوهران نیز دستور داده شده که حتی دستمزد شیر دادن همسران مطلقه ی خود را بدهند. طرفین باید بدانند که نوزاد از آن پدر و مادر می باشد و آن دو باید با توافق به نتیجه ی مطلوب برسند.

شاید همین دستور اسلامی و تأخیر متارکه ی قطعی تا زمان وضع حمل و شیر دادن نوزاد، رابطه ی آنان را اصلاح کند و از جدایی قطعی پیشگیری نماید چرا که خداوند می فرماید: «لا تَدْری لَعَلَّ اللَّهَ یُحْدِثُ بَعْدَ ذلِکَ أَمْراً» نمی دانی، شاید خداوند پس از این پیشامدی پدید آورد (سوره طلاق/ آیه1)

در نهایت، اگر هیچ گونه راه صلح و صفا و گذشت و... وجود نداشت می توان نوزاد را به دایه و زن شیرده دیگری داد، هر چند مادر اولی تر است. (تفسیر مجمع البیان، ج 25، ص 107)

آن چه گفتیم در این آیه به روشنی آمده است:

«أَسْکِنُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ سَکَنْتُمْ مِنْ وُجْدِکُمْ وَ لا تُضآرُّوهُنَّ لِتُضَیِّقُوا عَلَیْهِنَّ وَ إِنْ کُنَّ أُولاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَیْهِنَّ حَتَّی یَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِن‏ ْ أَرْضَعْنَ لَکُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَ أْتَمِرُوا بَیْنَکُمْ بِمَعْرُوفٍ وَ إِنْ تَعاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْری»‏ همان جا که [خود] سکونت دارید به قدر استطاعت خویش آنان را جای دهید و به آنان آسیب [و زیان] مرسانید تا عرصه را بر آنان تنگ کنید و اگر باردارند خرجشان را بدهید تا وضع حمل کنند و اگر برای شما [بچه] شیر می دهند مزدشان را به ایشان بدهید و به شایستگی میان خود به مشورت بپردازید، و اگر کارتان [در این مورد] با هم به دشواری کشید [زن=دایه] دیگری [بچه را] شیر دهد» (سوره طلاق/ آیه 6)

منظور از مشورت در این آیه، تعیین صلاحیت زنان شیرده است، تا از تندرستی کامل آنان اطمینان حاصل شود.

در این آیه ی شریفه، مادرانی که طفل شیرخوار خود را رها کنند و راضی شوند که نوزادانشان را دیگری شیر دهند ـ اگر چه با اجیر نمودن دایه باشد ـ مورد سرزنش و عتاب و مذمت خداوند خالق قرار گرفته اند. (تفسیر کشف الحقایق، ج 3، ص 596)

از این آیه ی مبارکه می توان استفاده کرد که مهم ترین وظیفه ی زنان در جامعه تربیت فرزندان است. بی تردید، تمامی بزرگان و برجستگان تاریخ از برکت تربیت و مراقب مادران خویش به قله های رفیع عزت و افتخار دست یافته اند. (تفسیرمخزن العرفان، ج 5، ص 368)

اهمیت شیر مادر در تربیت کودک

اسلام برای شیر مادران و اثرات آن در تربیت اطفال، دستورهای مؤکدی صادر فرموده است زیرا این اطفال بی زبان و شیرخوار امروز، مردان و زنان بزرگ آینده ی این جامعه خواهند بود و از این لحاظ مسئولیت والدین به خصوص مادر بسیار مهم است. این اهمیت از یکی از روایات بسیاری که در این باره وارد شده کاملاً فهمیده می شود:

علی (ع) فرموده است: هم چنان که برای زناشویی دقت و مواظبت می کنید برای شیر دادن نیز دقت کنید، زیرا شیر طبیعت را دگرگون می سازد.

هم چنین از غیاث بن ابراهیم روایت است که امام صادق (ع) فرمود: امیر مؤمنان [امام علی] (ع) فرمود: در نظر بگیرید که چه زنی به نوزادانتان شیر می دهد، زیرا نوزاد به سرشت شیر مادر بزرگ می شود. (کافی، ج 6، ص 44، روایت 10)

در اهمیت شیر مادران و تربیت نوزادان همین بس که امام حسین (ع) در یکی از سخنان خود فرمود: ما تن به خواری نخواهیم داد، زیرا خداوند یکتا و پیامبرش و مؤمنان، خواری و ذلت را برایمان نخواسته اند و ما در دامن های پاک و پاکیزه ی مادرانی پرورش یافته ایم که [شیر پاکشان] اجازه نمی دهد تن به خواری و ذلت دهیم. (مکتب اسلام، سال 26، شماره 9، آذر1365، به نقل از تحف العقول، ص 245)

در مرحله ی مهم شیردهی رعایت مسائل مهم دیگری نیز لازم است. در رساله ی توضیح المسائل مراجع عظام تقلید می خوانیم: اگر مادر بچه بد ذات باشد، و دایه ای شریف و دارای شیری پاک موجود باشد، بهتر است که نوزاد را به دایه بسپارند.

در روایات آمده زنی که برای شیر دادن بچه انتخاب می شود مستحب است این خصوصیات را دارا باشد: شیعه دوازده امامی باشد. و دارای خصوصیات نیکو باشد.

زنانی که استفاده از شیر آنها جهت نوزاد کراهت دارد: زن کم عقل و زشت، غیر مسلمان، غیر دوازده امامی، بداخلاق، زنازاده و زنی که شیرش از تولد نوزاد نامشروع به وجود آمده باشد.

پیامبر اکرم (ص) فرمود: شیر زن کم عقل را به نوزاد خود ندهید، زیرا شیر، انتقال دهنده است و نوزاد، کم عقلی و حماقت را از این راه به ارث می برد.

علی (ع) فرمود: «شیری برای کودک، مبارک تر و سازگارتر از شیر مادرش نیست و خوب دقت کنید که چه کسی اولاد شما را شیر می دهد، زیرا سنگ زیربنای روحیات بچه با آن شیر نهاده می شود. مادر باید از هر دو سینه ی خود به کودک شیر دهد زیرا شیر این دو سینه مکمل یکدیگرند؛ در یکی غذا و در دیگری آب منظور شده است.»

ایجاد محرمیت از راه شیر

شیر در فقه اسلامی و احکام الهی آن چنان از اهمیت والایی برخوردار است که اگر بانوانی، دانسته یا ندانسته، اطفالی غیر از نوزادان خود را به مقداری که از نظر کمیت و کیفیت لازم است شیر دهند، این امر موجب محرمیت می شود.

ما برای توجیه بیشتر این مطلب چند روایت را به عنوان نمونه ذکر می نماییم تا اهمیت شیر از دیدگاه اسلام عزیز، بیشتر روشن گردد.

امام صادق (ع) فرموده اند: مرد نباید با عمه و خاله و خواهر رضاعی همسر خود ازدواج نماید، و می فرمود که امیرمؤمنان امام علی (ع) به رسول الله (ص) عرض کرد: با دختر حمزه ازدواج فرمایید. پیامبر خاتم (ص) فرمود: مگر نمی دانی او دختر برادر رضاعی من است؟ زیرا پیامبر الهی (ص) و حمزه از یک زن شیر می خوردند، (من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 411، روایت 4436، باب 2)

از امام صادق (ع) پرسیدند: حداقل شیری که ایجاد حرمت می نماید چقدر است؟ آن حضرت فرمود: این که گوشت یا خون در نوزاد ایجاد شود و... یا این که ده بار شیر داده بشود. (فروع کافی، ج 5، ص 438، روایت 2 و 8)

[البته به شرطی که پشت سر هم باشد نه این که متفرق شیر دهند] و اگر طفلی در زمان شیرخوارگی از زنان بسیار ـ طبق موازینی که گفته شده است ـ شیر بخورد، تمام دختران آن زنانی که او را شیر داه اند بر پسر شیر خورده محرم می شوند و ازدواجشان حرام است زیرا همگی خواهران رضاعی او می گردند. (همان، ج5، ص 446، روایت 15)

هم چنین امام علی (ع) می فرماید: نگذارید زنان شیرده تان چپ و راست به هر نوزادی شیر بدهند، زیرا فراموش می نمایند [که چندین بار و به چندین طفل شیر داده اند و ممکن است این امر، مایه ی نشر حرمت شود و آنان فراموش کرده باشند.]». (کافی ج 5، ص 446، حدیث 14)

شیر دادن از دو سینه

درباره ی آداب شیر دادن به نوزاد هم روایات بسیاری وجود دارد که عمق آموزش های دینی را می رساند. به راستی که روایات معصومین (ع) راه روشنی برای همه ی ما تصویر می کند.

مادر اسحاق، دختر سلیمان می گوید: در حالی که یکی از فرزندانم محمد یا اسحاق را شیر می دادم، امام صادق (ع) مرا دید و فرمود: ای مادر اسحاق! نوزاد را از یک پستان شیر نده و از دو پستان شیر بده، که یکی از پستان ها غذا و دیگری آب و نوشیدنی است.» (التهذب، ج 8، ص 108، روایت 15، باب 36)

امروزه نیز به مادران توصیه می شود در هفته هاي اول، در هر وعده بايد از هر دو پستان به شيرخوار شير داد تا سبب تحريك توليد شير شود. در هفته هاي بعد بر حسب ميل و نياز شيرخوار مي توان از يك يا هر دو پستان استفاده كرد. در اين صورت بايد در شيردادن به تناوب از پستان ها استفاده شود. مثلاً اگر شيرخوار در يك وعده، از پستان

چپ شروع كرده، در وعده بعدي بايد از پستان راست شروع كند. ابتدا به شيرخوار فرصت دهيد به مدت دلخواه به تغذيه از يك پستان ادامه دهد تا قسمت آخر شير را كه سرشار از چربي است، دريافت كند. شيرخوار با رها كردن پستان، به خواب رفتن و يا توقف مكيدن نشان مي دهد كه تغذيه از پستان اول را تمام كرده است. سپس در صورت تمايل كودك، مي توانيد پستان دوم را به او عرضه كنيد. اگر مايل به گرفتن آن نيست، نگران نباشيد. مي توانيد در نوبت بعدي ابتدا از آن پستان شير بدهيد. به اين ترتيب هر دو پستان ها به يك اندازه تحريك خواهند شد.

جاوید باد دینی که دارای چنین امامانی است. امامان ما در زمانی چنین فرمان هایی می دادند که مردم آن عصر، علمی نداشتند تا بتوانند پی به فرمان های الهی آن بزرگواران ببرند، ولی خوشبختانه امروزه در اثر پیشرفت زمان و دانش ها ما می توانیم ـ هر چند به گونه ای ناقص ـ برخی از این سخنان بلند را بهتر دریابیم و بیشتر بفهمیم.

ثواب و فواید شیردادن نوزادان برای مادران

مادران و بانوان ارجمند باید بدانند که خانه داری، بارداری، شیردهی و تربیت فرزند، امری ارزشمند و مورد رضایت و خشنودی خداوند است. در این جا به روایتی اشاره می کنیم تا این حقایق را از زبان معصومین (ع) بشنویم.

از امام صادق (ع) روایت است که ام سلمه گفته است: از پیامبر خاتم (ص) درباره ی برتری و فواید زنان سوال نمودم. آن حضرت فرمود: هر زنی به قصد اصلاح خانه ی شوهرش چیزی را جا به جا نماید، همانا ایزد یکتا به سوی او نظر رحمت خواهد داشت و کسی که مشمول نظر یزدان توانا گردد مورد شکنجه و عذاب اخروی نخواهد بود. (بحارالانوار، ج103، ص251، روایت 49، باب 4)

ام سلمه می گوید: خدمتشان عرض کردم، پدر و مادرم فدایت باد! از ثوابی که برای زنان خواهد بود بفرمایید که دانستنی هایم بیشتر باشد. آن حضرت فرمود: ای ام سلمه! به درستی که هر زنی که دوران آبستنی خود را بگذراند ثواب و پاداش او همچون مبارز و جنگجویی است که با مال و جانش در راه خداوند عزیز و بزرگ جانفشانی می نماید و وقتی وضع حمل کند به او گفته می شود به تحقیق تمام گناهانت بخشیده شده، زندگی را از نو شروع کن. و زمانی که هر بار پستان در دهان نوزادش می گذارد تا شیرش دهد برای هر بار، ثواب آزاد کردن بنده ای در راه خداوند متعال به او می دهند؛ آن هم بنده ای که به مقام فرزندی از فرزندان حضرت اسماعیل (ع) باشد. (بحارالانوار، ج104، ص106، روایت 1)

کودک تا چه زمان باید شیر مادر بخورد؟

آیات و روایات بسیاری تأکید دارد که شیر دادن به نوزادان نباید کمتر از دو سال باشد و نیز شیر دادن کمتر از 21 ماه را جایز نمی دانند، ولی متأسفانه بعضی از بانوان محترم منتظر کوچکترین تغییراتی در کمیت و کیفیت شیرشان هستند تا نوزاد مظلوم و بی زبان خود را از حق مسلّمش محروم نموده و به عنوان شیر نداشتن یا کم شدن آن ـ که معمولاً بین زنان شیرده متداول است ـ و به جای خوردن خوراکی ها و سبزی ها و میوه هایی که شیر را زیاد می کنند طفل خود را به شیرهای ساختگی عادت داده و جیب شرکت های سازنده ی این نوع شیرها را پر می نمایند. مسلمانان باید به آیات قرآنی و احادیث معصومین(ع) عمل نمایند که خیر دنیا و آخرت خود و فرزندانشان در آن است. در این زمینه به برخی از آیات و روایات نگاهی می افکنیم.

امام صادق(ع) فرمود: شیر دادن نوزادان تا 21 ماه واجب است و کمتر از 21 ماه، موجب کمبود و اشکال در شیر دادن است و اگر بخواهند شیر خوراکی اطفال را کامل نمایند باید دو سال متوالی شیر بدهند. [وگرنه از شیر دادن شرعی کم کرده اند و در نتیجه به طفل ستم روا داشته اند] (التهذیب ج 8، ص 106، روایت 7، باب 36)

امام صادق (ع) فرمود: شیر دادن نوزادان 21 ماه است و هر چه کمتر از آن 21 ماه شیر داده شود به کودک ستم گردیده است. (فروع کافی، ج 6، ص 40، حدیث 3، باب الرضاع)

یکی از آیات قرآن کریم نیز به این موضوع اختصاص دارد.

«وَ الْوالِداتُ یُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کامِلَیْنِ لِمَنْ أَرادَ أَنْ یُتِمَّ الرَّضاعَةَ وَ عَلَی الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَ کِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لا تُکَلَّفُ نَفْسٌ إِلاَّ وُسْعَها لا تُضَارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها وَ لا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَ عَلَی الْوارِثِ مِثْلُ ذلِکَ...» و مادران [باید] فرزندان خود را دو سال تمام شیر دهند. [این حکم] برای کسی است که بخواهد دوران شیرخوارگی را تکمیل کند، و خوراک و پوشاک آنان [مادران] به طور شایسته بر عهده ی پدر است. هیچ کس جز به قدر وسعش مکلف نمی شود. هیچ مادری نباید به سبب فرزندش زیان ببیند و هیچ پدری [نیز] نباید به خاطر فرزندش [ضرر ببیند] (سوره بقره/ آیه 233)

این آیه ی مبارکه می رساند که مادران باید دو سال کامل به فرزند خود شیر بدهند. کلمه ی «یُرضِعنَ» یعنی «شیر می دهند» مصدر (رضع) به معنی مکیدن پستان هنگام نوشیدن و مرضعه، زن شیر دهنده است. پس شیر نوشیدن طفل از نوک پستان مادر موضوعیت دارد نه این که شیر را با وسائلی از پستان گرفته و غیرمستقیم به طفل بدهند، بلکه این کار باید مستقیماً از راه مکیدن صورت گیرد. بسیاری از احکام شرعی در مسائل شیر دادن بر مکیدن مرتبط می شود و به همین سبب باز گرفتن از شیر را فصال گویند که کودک را از پستان مادرش جدا می کنند. (ترجمه ی تفسیر مجمع البیان، ج 3، ص 28)

ابن عباس می گوید: دو سال شیر دادن مادران به نوزادان، مخصوص فرزندانی است که شش ماهه به دنیا می آیند و اگر هفت ماهه به دنیا آیند زمان شیر دادن 23 ماه و اگر 9 ماهه باشند 21 ماه خواهد بود زیرا مدت بارداری و شیر دادن باید مجموعاً 30 ماه شود، آن هم به دلیل این آیه ی مبارکه: «وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً» و بار برداشتن و از شیر گرفتن طفل سی ماه است. (سوره احقاف/ آیه 15)

در تفسیر همین آیه ی شریفه آمده است که در عهد عمر بن الخطاب زنی را به نزد او بردند که فرزند شش ماهه به دنیا آورده بود. عمر گفت تا او را [به جرم خیانت حد شرعی جاری کنند و به عنوان زنای محصنه و زنای زن شوهردار] سنگسار نمایند. امیرالمؤمنین(ع) فرمود: اگر شخص [وارد به احکام الهی و سنت نبوی (ص)] با قرآن با تو احقاق حق نماید، بر تو غالب خواهد شد. عمر گفت: چگونه غالب خواهد شد؟! آن حضرت فرمود: به فرمایش خداوند متعال که می فرماید: «وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً» یعنی مدت بارداری شش ماه و مدت شیر دادن دو سال که مجموعاً سی ماه می شود. عمر دستور داد تا آن زن را آزاد نمودند. (تفسیر اختصاصی منهج الصادقین، ج 2، ص 29)

در این نوع حکم و فتوا دادن است که خود او فریاد می زند: اگر علی نباشد عمر نابود می شود» (بحار الانوار ج 40، ص 232، روایت 12، باب 97)

علمای شیعه نیز به همین روال رضایت داده اند و می فرمایند: اگر کمتر از 21 ماه به طفل شیر مادر بدهند به او ستم کرده اند. هم چنین گفته شده در صورت اختلاف؛ پدر و مادر حق ندارند کمتر از دو سال کامل به طفل خود شیر بدهند و شیر دادن بیش از دو سال از نظر احکام و حکم اثری ندارد.

در بخشی از آیه 15 سوره احقاف آمده است: «لا تُضَارُّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا» نباید مادر به خاطر غضب به پدر کودک، فرزندش را شیر ندهد چرا که، ضرر آن به کودک می رسد و مادر از هر زن دیگر به فرزند خود مهربان تر است. و پدر نیز به خاطر ضرر زدن به مادر کودک، نباید او را از مادرش بگیرد چرا که، ضرر این کار به کودک خواهد رسید.

شیر دادن به کودک گاهی هم واجب شرعی است. اگر کودک تنها از پستان مادر شیر می مکد و از پستان دیگری شیر نمی خورد شیر دادن به او بر مادر واجب می شود. (تفسیر منهج الصادقین، ج 2، ص 29)

بازی و نقش تربیتی آن

دین مبین اسلام به عنوان کامل ترین دستور زندگی توجه ویژه ای به بازی کودکان داشته است که این امر به طور کامل با مطالبی که علوم روان شناسی به تازگی به آن رسیده است، مطابقت دارد. برخی از این مطالب شامل:

بازی می تواند نقش بسیار مثبتی در رشد روانی، هیجانی و بهزیستی کودک داشته باشد. به طور مثال کنجکاوی شدید کودک می تواند از طریق بازی ارضا شود و فرصتی مناسب به او بدهد تا هوش خود را تقویت نماید و موجب رشد و شکوفایی شخصیت کودک گردد.

بازی نقش آموزشی دارد و می تواند به کودک کمک کند تا موفق شود کارهایی که در شرایط عادی برای او لذت بخش نیست از طریق بازی بیاموزد.

بازی به کودک فرصت می دهد که پس از خستگی های بدنی و روانی که بزرگسالان او را وادار به یادگیری می کنند، دوباره به رهایی و آرامش درونی دست یابد.

بازی اراده کودک را تقویت و او را وادار می کند که بازی را پیروزمندانه به پایان برساند و در رسیدن به هدف خود پایداری کند.

بازی هوش، فکر، عزم و استعدادهای مختلف را در کودک پرورش می دهد و باعث نشاط روح او خواهد شد.

یکی از ویژگی های بازی، زنده نگاه داشتن و شاداب کردن روحیه است. چرا که بازی عبارت است از فعالیتی شادمانه، شور و شوق بازی، خودانگیختگی، شادابی و وجدی که غالباً از آن عاید می شود، تأثیرات بسیار مثبت در سلامت فکری کودکان دارد.

این موارد تنها نمونه کوچکی از ده ها یا صدها فوایدی است که روانشناسان امروزه به آن رسیده اند در حالی که پیشوای بزرگ ما رسول مکرم اسلام و سایر ائمه معصومین از دیرباز به امر بازی کودکان نظری ویژه داشته و همواره اصحاب و پیروان خود را به این امر سفارش می فرمودند، از آن جمله اینکه:

در روایت آمده است که هنگام یکی از دو نماز [مغرب و] عشا، پیامبر خدا در حالی نزد ما آمد که حسن یا حسین (ع) را در بغل داشت. پیامبر خدا، آمد و او را زمین گذاشت. سپس، تکبیر نماز را گفت و نماز را شروع نمود. در میان نماز، سجده ای طولانی کرد. پدرم گفت: سرم را برداشتم، کودک را بر پشت پیامبر خدا دیدم، در حالی که ایشان در سجده بود. پس به سجده بازگشتم. وقتی پیامبر خدا، نماز را به پایان بُرد، مردم گفتند: ای پیامبر خدا! در میان نمازت سجده ای طولانی داشتی، به گونه ای که گمان کردیم اتفاقی افتاده و یا به شما وحی شده است. فرمود: «هیچ کدام نبود؛ لیکن پسرم بر دوش من سوار شد و خوش نداشتم که او را به شتاب پایین آورم، تا این که نیازش را برآورده کند.»

نمونه ای دیگر در تاریخ نقل شده است که گروهی از کودکان مشغول بازی بودند، ناگهان با دیدن پیامبر که به مسجد می رفت، دست از بازی کشیدند و به سوی آن حضرت دویدند و اطرافش را گرفتند، آنها دیده بودند پیامبر اکرم (ص) حسن و حسین (ع) را به دوش خود گرفته و با آنها بازی می کند به این امید هر یک دامن پیامبر را گرفته و گفتند: شتر من باش! پیامبر می خواست هر چه زودتر خود را برای نماز جماعت به مسجد برساند، اما دوست نداشت دل پاک کودکان را برنجاند. بلال در جست وجوی پیامبر از مسجد بیرون آمد وقتی جریان را فهمید، خواست بچه ها را تنبیه کند تا پیامبر را رها کنند. آن حضرت وقتی متوجه منظور بلال شد به او فرمود: تنگ شدن وقت نماز برای من از اینکه بخواهم بچه ها را برنجانم بهتر است. پیامبر از بلال خواست برود و از منزل چیزی برای کودکان بیاورد. بلال رفت و با هشت دانه گردو برگشت، پیامبر گردوها را بین بچه ها تقسیم کرد و آنها راضی و خوشحال به بازی خودشان مشغول شدند.

همان گونه که از این روایت فهمیده می شود پیامبر توجه به رشد شخصیت کودکان را همواره مد نظر داشته و با نگرشی ویژه، اصول تربیت را در مورد کودکان به طور غیر مستقیم و با رفتار خویش به اصحاب آموزش می دادند.

خاک بازی و آب بازی کودک

خاک بازی و آب بازی برای خردسالان، بسیار جذاب است.

رسول گرامی اسلام (ص) می فرماید: همانا خاک، تفریحگاه [مساوی سبب شکوفایی] کودکان است. (متقی هندی، کنزالعمال، ج 16، ص 458)

آن بزرگوار، کودکان را به این دلیل که با خاک بازی می‏کنند، دوست دارد. (محمدی ری شهری، حکمت نامه کودک، ص 271)

برای کودکان، گودالی پر از شن و ماسه در فضایی باز، بسیار جذاب است و یک بیل دستی و قوطی یا سطل کوچک، می تواند ساعت ها آنان را به خود مشغول سازد. آب بازی نیز باعث آرامش کودکان می شود. امروزه در فرهنگسراهای کودک و برخی مراکز نگهداری کودکان، افزون بر بازی های فکری و آموزشی، به آب و خاک و گل بازی توجه ویژه می شود؛ پس فرزند خود را از این گونه بازی ها محروم نکنید.

نکته مهم، رعایت مسائل بهداشتی در نوع خاک و گل و رعایت دمای مناسب فضا و آب، هنگام خاک بازی و آب بازی کودکان است.

تربیت جنسی نوزاد

اسلام به تربیت فرزند اهمیت بسیار زیادی داده است. در این راستا برای زمان پیش از انعقاد نطفه و سنین مختلف عمر او توصیه هایی نموده است که مراعات دقیق آنها در تربیت جسمی و روحی او بسیار مؤثر است. یکی از جنبه های حساس تربیت، تربیت جنسی و پرورش فرزند بر اساس حیا و عفت است که اسلام برای رسیدن به هدف مطلوب آن، دستورات و توصیه های با ارزشی نموده است.

نزدیکی در حضور نوزاد شیرخوار

از جمله مسائل تربیتی که از اهمیت بالایی برخوردار است و تأثیر مستقیم بر روی نوزاد دارد، همبستر شدن پدر و مادر در حضور نوزاد است. نزدیکی در حضور نوزاد مکروه است و در روایات وارد شده است که اگر زن و شوهری در حضور کودک با هم نزدیکی کنند، این کار باعث می شود که آن کودک در آینده زناکار شود. (الکافی، ج ۵، ص ۵۰۰)

البته آنچه در این گونه روایات وارد شده است به عنوان بیان علت تامه و یک حکم کلی نیست؛ یعنی این طور نیست که همه کودکانی که پدر و مادرشان در زمان شیرخوارگی آنان چنین برنامه ای داشته اند، زناکار شوند! بلکه معنای این دسته از روایات این است که این کار می تواند مقدمه ای برای انحراف جنسی فرزندان باشد و نباید اجازه داد که این مقدمه به وجود بیاید. از طرف دیگر هر چه روابط زناشویی پدر و مادر در محیطی دور از حضور فیزیکی فرزندان باشد زمینه های فساد جنسی در آن ها کمتر خواهد شد.

کودک > شیرخوار > سلامت معنوی
1396/05/16
کارشناس مامایی خانم ناصری
S s s s s s 0
o j k q

اگر مایل هستید، می توانید مطلب فوق را با دوستانتان به اشتراک بگذارید

مطالب مرتبط

اگر نظری یا سؤالی در مورد مطلب فوق دارید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. ما نکات شما را با دقت می خوانیم.

نام و نام خانوادگی
آدرس ایمیل
متن نظر
کد امنیتی