h 328
i 0
S 3

تغذیه شیرخوار (6 ـ12 ماهگی)

 

چند ماه از اولین روزی که نوزادت را در آغوش گرفتی و اشک شوق ریختی و یکی از بهترین و خاطره انگیز ترین روزهای عمرت را به ثبت رساندی، گذشت، در روزهای سپری شده، هر روز تماشایش کردی و از شیره جانت به او بخشیدی، قد و بالایش را نگاه کردی و انتظار قد کشیدنش را کشیدی! اکنون که 6 ماهگی کودکت رو به پایان است، تجربه های جدیدی در انتظار تو و فرشته ی زیبایت است. کودکت در این دوران برای لمس این تجربه های زیبا نیازمند رشدی مطلوب است، رشد مطلوب نیازمند تغذیه ی صحیح و کامل می باشد. قبل از این سن، شیر به تنهایی برای رشد کودک زیبایتان کافی بود اما در این سن (شش تا دوازده ماهگی) برای دریافت انرژی خود نیازمند دریافت انرژی بیشتر همراه تغذیه تکمیلی است.

البته باید توجه داشته باشید که کودک تا پایان دوازده ماهگی تغذیه اصلی اش شیر مادر است و فقط تغذیه تکمیلی به عنوان غذای کمکی و تکمیل کننده ی انرژی مورد نیاز او می باشد، در این شش ماه قرار است کودک آماده شود، که کم کم می خواهد بعد از آن هم سفره غذایتان شود.

در این قسمت برای افزایش اطلاعات شما در مورد اصول تغذیه صحیح و تغذیه تکمیلی شیرخوار در این سن مطالب زیر را آماده کرده ایم.

  •  تغذیه تکمیلی
    •  الف. اصول تغذیه تکمیلی
    •  ب. اثرات تغذیه تکمیلی
    •  ج. شروع غذای کمکی با تفکیک ماه به ماه
    •  د. دستور تهیه غذاهای کمکی
    •  و. مصرف مایعات همراه تغذیه تکمیلی
    •  ه. تغذیه تکمیلی در موارد خاص
  •  مکمل ها و ویتامین ها
  •  مواد غذایی ممنوعه برای کودکان زیر یک سال

تغذیه تکمیلی

شیرخوار از زمان تولد تا پایان 6 ماهگی (180 روزگی) به جز شیر مادر و قطره A و D یا مولتی ویتامین نیاز به استفاده از هیچ گونه ماده غذایی و یا حتی آب ندارد. با اتمام 6 ماهگی دیگر شیر مادر نمی تواند تمام نیازهای غذایی شیرخوار را تأمین کند. دستگاه گوارش شیرخوار نیز تکامل یافته و آماده دریافت غذای کمکی است.

تغذیه تکمیلی جنبه کمکی دارد و جایگزین شیر مادر نمی شود. تغذیه تکمیلی با انتخاب مواد غذایی مناسب و به تدریج صورت می گیرد تا هم رشد و تکامل شیرخوار را فراهم کند و هم از شیر گرفتن آن چنان به تدریح صورت گیرد که کودک دچار عوارض جسمی و روانی ناشی از قطع ناگهانی شیر مادر نشود. نکته مهم این است که از 6 ماهگی تا 12 ماهگی شیرخوار، اولویت با شیر مادر است و غذای کمکی بعد از شیر مادر داده می شود.

تغذیه تکمیلی مرحله بسیار مهمی در تکامل و کسب عادات غذایی کودک به شمار می رود. در این زمان شیر خوار به تدریج به کنترل خود بر اطرافیان و محیط زندگی می افزاید. تغییرات محیط را بیشتر درک و احساس می کند، به خصوصیات و توانایی های خود پی می برد و آن ها را به رخ مادر و مراقب خود می کشد. توجه والدین به این خصوصیات، هم چنین مراحل تکامل تغذیه ای شیرخوار و نحوه تغذیه تکمیلی سبب می شود که والدین برنامه غذایی کودک را بر حسب خواسته ها، توانمندی ها و نیازهایش فراهم نمایند.

  • بهترین سن شروع غذای کمکی

بهترین سن شروع غذای کمکی بعد از پایان 6 ماهگی است. شیر مادر علاوه بر این که غذای کاملی است مواد مختلفی برای جلوگیری از عفونت، آلرژی و بسیاری از بیماری‌ های دوران بزرگسالی دارد و توصیه بر آن است که تا پایان 6 ماهگی تنها شیر مادر داده شود، مگر آن که کودک دچار کندی رشد شود و یا وزن گیری نامناسب داشته باشد که با تشخیص پزشک غذای کمکی در فاصله 4 تا 6 ماهگی شروع می شود.

الف. اصول تغذیه تکمیلی

با شروع غذای کمکی، شما و دلبندتان اتفاق جدیدی را تجربه می کنید، برای این که این تجربه برای شما و کودکتان لذت بخش بوده و خسته کننده نباشد باید اصول تغذیه تکمیلی را یاد گرفته و آن را رعایت کنید تا هر دو از این شرایط جدید لذت ببرید و آن را با موفقیت طی کنید. رعایت اصول زیر می تواند به شما بسیار کمک کننده باشد.

 

  • نکات اساسی شروع غذای کمکی
  • شیر مادر تا پایان یک سالگی غذای اصلی کودک است و اولویت با شیر مادر است و سپس غذای کمکی.
  • در صورت بیدار شدن نوزاد در فاصله ی زمانی بین شب تا سحر، او را با شیر خود تغذیه کنید.
  • تشنگی کودکتان را با شیر مادر برطرف کنید. در صورت تمایل مخصوصاً در فصول گرم سال می توانید بعد از دادن غذای کمکی، مقدار بسیار کمی آب جوشیده ی سرد شده را با قاشق به او بدهید، زیاده روی در این کار باعث می شود نوزاد شما از خوردن شیر مادر امتناع کند.
  • با لبی خندان و صورتی گشاده به کودک خود غذا بدهید تا او را برای خوردن غذا بیشتر ترغیب کنید.
  • کودک در ابتدا با مزه و طعم هیچ ماده ی غذایی آشنایی ندارد و شما با استفاده از کم یا زیاد کردن افزودنی ها در غذاها، ذائقه ی او را شکل می دهید. بنابراین لازم است در میزان نمک و شکر دقت کنید.
  • از تشویق و تنبیه کودک در حین غذا خوردن خودداری کنید.
  • به کودک اجازه دهید با قاشق به ظرف ضربه بزند و از ریخت و پاش کردن، کثیف کردن لباس و محیط اطراف ناراحت نباشید. کمی صبر و حوصله در این مرحله به شما کمک می کند.
  • در ابتدا ممکن است تمام غذا از قاشق سرریز شود و چون کودک مهارت کلافی در کنترل قاشق را ندارد در هنگام نزدیک کردن به دهانش ممکن است قاشق برعکس شده و تمام محتویات قاشق بر روی لباسش بریزد. او را به خاطر این کار دعوا نکنید و با زور و تهدید او را وادار به خوردن غذا نکنید.

 

هم چنین برای شروع و تهیه ی غذای کمکی نکاتی وجود دارد که شامل موارد زیر است:

  • از مواد غذایی ای استفاده کنید که بعدها در سفره خانواده وجود داشته باشد.
  • غذای کمکی باید همیشه از یک نوع ماده غذایی ساده شروع شود و به تدریج به مخلوطی از چند نوع غذا تغییر یابد.
  • هر ماده غذایی را از یک قاشق مرباخوری در روز شروع و به تدریج بر مقدار آن اضافه کنید.
  • بین اضافه کردن مواد غذایی مختلف 5 ـ 7 روز فاصله بگذارید تا شیرخوار به یک نوع ماده غذایی عادت کند و بعد غذای جدیدی را به برنامه غذایی اضافه کنید. در این صورت اگر ناسازگاری به یک ماده غذایی وجود داشته باشد، آن ماده غذایی شناخته شده و دستگاه گوارش فرصت می یابد که به مواد غذایی عادت کند.
  • در برنامه غذایی تنوع باید رعایت شود.
  • در سال اول زندگی چون شیر مادر، غذای اصلی کودک است، ابتدا به کودک شیر دهید و سپس غذای کمکی، ولی در سال دوم زندگی ابتدا به کودک غذا و بعد شیر خود را بدهید. برای پیشگیری از کاهش شیر مادر باید پس از شروع غذای کمکی دفعات شیردهی را افزایش دهید.
  • مواد غذایی را چه از نظر نوع و چه از نظر مقدار به تدریج به غذای شیرخوار اضافه کنید.
  • غذای کمکی را با قاشق به دلبندتان بدهید.
  • اگر شیرخوار به غذای بخصوصی بی میلی نشان داد، نباید پافشاری کنید. برای یک یا دو هفته آن غذا را خذف کنید و دوباره به او بدهید.
  • قبل از یک سالگی از افزودن شکر، نمک و هرگونه چاشنی و ادویه به غذاهای کمکی خودداری کنید.
  • بعد از هر وعده غذایی به کودک آب بدهید.

 

  • انتخاب غذای مناسب

غذاهایی برای غذای کمکی مناسب هستند که ویژگی های زیر را داشته باشند:

  • دارای انرژی بوده و حجم کم داشته باشد.
  • حاوی پروتئین و ریز مغذی باشد.
  • نرم باشد و هضم آن ها آسان باشد.
  • تازه و بدون آلودگی باشند و پاکیزه و بهداشتی تولید شوند.
  • در دسترس، ارزان و مناسب عادات غذایی خانواده باشند.
  • امکان استفاده از آن ها در حجم کم و در دفعات وجود داشته باشد.
  • نمک، شکر و ادویه تند به آن اضافه نشود.
  • متناسب با سن کودک و طبق راهنمای کارت مراقبت کودک باشد.

 

  • نحوه شروع غذای کمکی
  • ابتدا از یک نوع غذای ساده شروع کنید و سپس به تدریج آن را به مخلوطی از چند غذا تغییر دهید تا ضمن رعایت تنوع، کودک بتواند همه ی مواد مغذی مورد نیاز خود را دریافت کند.
  • مواد غذایی از نظر مقدار و نوع باید به تدریج به غذای شیرخوار اضافه شود.
  • بین اضافه کردن مواد غذایی 5 تا 7 روز فاصله بگذارید تا دستگاه گوارش فرصت عادت به یک ماده ی غذایی را داشته باشد و در صورتی که کودک شما به این ماده غذایی حساسیت دارد شما متوجه شوید.
  • شروع یک باره مخلوطی از چند ماده ی غذایی به علت آشنا نبودن ذائقه شیرخوار باعث می شود کودک غذا را پس بزند و از خوردن مجدد آن غذا در وعده های بعدی امتناع کند؛ در صورتی که اضافه کردن تدریجی مواد غذایی باعث می شود تا شما فرصت کافی برای شناسایی مواد غذایی حساسیت زا و ناسازگار با دستگاه گوارش نوزاد خود را پیدا کنید و اقدامات لازم جهت حذف آن ماده را انجام دهید. مخلوط چند ماده ی هم زمان این امکان را از شما می گیرد.
  • ابتدا از مواد غذایی رقیق که غلظت آن کمی بیشتر از شیر مادر است شروع کنید و به تدریج برای یاد گرفتن عمل جویدن غذای کودک را کمی سفت تر کنید.

  • تهیه و نگهداری غذای کمکی

همیشه قبل از تهیه غذا‏ دست های خود را با آب و صابون بشویید. ظرف‌ های مورد نیاز‏، تمام وسایل تهیه مواد اولیه غذا مثل سطح میز، تخته گوشت خردکنی یا سبزی خردکنی باید شسته و تمیز باشند.

ظرف غذای کودک باید مشخص و جدا باشد‏، از بشقاب دیگران غذا نخورد و بعد از هر بار استفاده‏، ظرف غذای او کاملاً با آب ومایع ظرفشویی شسته شود.

غذای کمکی را به مقدار مورد نیاز روزانه تهیه کنید تا کودک از مزایای غذای تازه بهره‌ مند شود. غذای تهیه شده را می توان تا دو ساعت در دمای اتاق نگهداری کرد و نیازی به داغ کردن مجدد ندارد. غذاهای کمکی که با شیر تهیه می‌ شوند تا یک ساعت در دمای اتاق قابل نگهداری هستند. اگر غذای تهیه شده بیشتر از مصرف هر وعده باشد، باید بلافاصله آن را در ظرف‌‌ های تمیز و در بسته ریخت و بعد از خنک شدن در یخچال نگهداری کرد. غذای کمکی در یخچال حداکثر تا 48 ساعت قابل نگهداری است. غذای نگهداری شده در یخچال را باید به مقدار مورد نیاز یک وعده‏ مجدداً داغ کرد، هنگام داغ کردن باید غذا را کاملاً به هم زد تا همه اجزاء آن به طور یکنواخت داغ شود سپس با امتحان کردن و اطمینان یافتن از ولرم شدن آن‏، می توان غذا را به کودک داد.

در مواردی که مادر آن قدر مشغله دارد که امکان تهیه غذای روزانه را ندارد می‌ تواند غذا را به مقدار بیشتر و برای یک هفته تهیه کند‏، آن را به اندازه‌‌ های یک وعده ای تقسیم نماید، در ظرف های کوچک و تمیز که در آن کاملاً بسته می ‌شود بریزد و در فریزر نگهداری نماید. غذای کمکی فریز شده را نباید در دمای اتاق ذوب کرد بلکه شب قبل باید در یخچال گذاشت. هنگام استفاده، درون قابلمه کوچکی ریخته و دوباره داغ کرد.

  • دفعات شیردهی با شروع غذای کمکی 6 تا 12ماهگی

تغذیه تکمیلی به این معنی نیست که شما دفعات شیردهی خود را کم کنید، بلکه باید همانند گذشته هر زمان که کودک تمایل داشت به او شیر دهید؛ حداقل 8 بار در شبانه روز و پس از شیردهی غذای کمکی را به کودک بدهید و هرگز قبل از شیردهی و یا در فاصله شیردهی نباید غذای کمکی به کودک داده شود. در این سنین نیمی از انرژی مورد نیاز کودک از طریق شیر مادر و باقی مانده از غذای کمکی تأمین می شود.

در شش ماه دوم سال اول زندگی اولویت با شیر مادر است و بعد غذای کمکی و در سال دوم اول غذای کمکی بعد شیر مادر داده می شود تا در حوالی دو سالگی بتوان او را از پستان و شیر مادر گرفت.

  • غذای کمکی خانگی یا آماده؟

غذاهای کمکی که در خانه تهیه می ‌شوند بر غذاهای آماده که قابل فروش هستند، برتری دارند. دلایل بهتر بودن غذاهای خانگی شامل موارد زیر می باشد:

  • قیمت غذاهای آماده در مقایسه با غذاهای کمکی خانگی 6 تا 10 برابر بیشتر است.
  • سلامت مواد اولیه آن‌ ها مورد تردید است.
  • چون طعم غذای تجاری با طعم غذاهای خانگی متفاوت است، ممکن است مانع تمایل کودک به خوردن غذای خانگی شود.
  • غذای آماده چون به صورت پوره هستند و خیلی نرم، ممکن است مهارت خوردن غذاهای دیگر را در کودک کاهش دهد.
  • مواد آماده اغلب دارای نمک، شکر، سایر طعم دهنده ها و مواد نگهدارنده هستند.
  • به بعضی از این غذاها شیر خشک اضافه شده که باید با آب مخلوط کرد و بعضی هم فاقد شیر هستند که باید به آن ها شیر اضافه نمود. رعایت نکردن این موضوع سبب می شود تعادل مواد غذایی و آب و املاح به هم بخورد. امکان ایجاد آلرژی به پروتئین شیرگاو هم وجود دارد.
  • چون عموماً مخلوطی از چند ماده غذایی هستند، اگر کودک به یکی از آن ها عدم تحمل یا آلرژی داشته باشد مشخص نمی شود، شیرخوار به کدام ماده حساسیت داشته است.
  • به علت وجود فیتات در غذاهای آماده، جذب آهن موجود در آن ها ناچیز است.
  • ممکن است کودک با سمومی از قبیل فلزات سنگین مانند آرسنیک، سرب، آلومینیوم، کادمیوم، جیوه و... و یا آلودگی‌‌ های میکروبی مواجه شوند. گاهی اوقات ممکن است خود غذا آلوده باشد.
  • نحوه جا به جایی و نگه داری آن ها در کشتی‏، گمرک‏، انبار و مغازه‌ ها نامشخص است.
  • ممکن است تاریخ مصرف آن ها گذشته باشد و خریدار به این موضوع توجه نکند. حتی اگر تاریخ مصرف هم نگذشته باشد باز هم غذای مانده محسوب می شوند و هرگز به تازگی و سلامت غذای خانگی نیست.
  • غذاهای آماده را غذای تازه محسوب نمی کنند حتی اگر تاریخ انقضای غذا باقی مانده باشد.

در شرایط خاص مانند مسافرت اگر امکان تهیه غذای کمکی خانگی وجود نداشته باشد استفاده از غذای آماده تجاری اگر کوتاه مدت باشد اشکالی ندارد.

  • میزان انرژی مورد نیاز دریافتی از غذای کمکی با توجه به میزان تغذیه با شیر مادر

سهمی از نیاز انرژی کودک که باید از طریق غذا تأمین شود، بستگی به مقدار شیر مادر دارد. در جدول زیر متوسط نیاز انرژی کودکان زیر 2 سال و سهم انرژی که باید از طریق غذا تأمین شود آورده شده است.

 

 

 

 

تأمین انرژی مورد نیاز کودک از غذای کمکی با توجه به میزان تغذیه با شیر مادر و سن شیرخوار

 

سن (ماه)

6 ـ 8

9 ـ 11

12 ـ 24

نیاز کالری روزانه

680

830

1090

سهم کالری که باید از غذای کمکی دریافت شود

با شیردهی کم

465

675

1000

با شیردهی متوسط

270

450

750

با شیردهی زیاد

75

230

490

 

با توجه به نیاز روزانه انرژی در سنین مختلف و این نکته که میزان انرژی دریافتی از شیر مادر در مادران مختلف متفاوت است، جدول فوق میزان انرژی مورد نیاز کودک را در سنین مختلف و با توجه به حجم شیر مادرشان نشان می دهد.

  • شرایط مادر و شیرخوار موقع غذای کمکی
  • لبخند به لب داشته باشید و با صبر و حوصله دلبندتان را به خوردن غذا تشویق کنید.
  • به چشمان زیبای او نگاه کنید و با کلمات مناسب با او صحبت کنید.
  • اجازه بدهید دلبندتان از انگشتانش استفاده کند و به غذا دست بزند و با آن بازی کند و به دهان ببرد. شما می توانید با آرامش و ملایمت او را کنترل کنید.
  • برای این که موقع غذا دادن به شیرخوار، لباسش کثیف نشود از پیش بند استفاده کنید.
  • هیچ وقت با زور به شیرخوار غذا ندهید زیرا ممکن است شیرخوار با شما لجبازی کند و غذا را پس بزند.
  • اگر شیرخوار نازنین شما خوب غذا می خورد او را تشویق کنید اما اگر خوب غذا نمی خورد، ناراحت و مأیوس نشوید.
  • محیط باید آرام باشد تا حواس شیرخوار پرت نشود.
  • وقتی شیرخوار بزر‌گ تر می شود و می تواند به تنهایی بنشیند بهتر است او را با سایر اعضاء خانواده سر میز غذا یا سفره نشاند تا هم زمان با غذا خوردن دیگران، او هم با کمک یکی از افراد خانواده غذایش را بخورد.
  • موقعی که به شیرخوار غذا می دهید، نام غذا را هم بگویید تا شیرخوار علاوه بر طعم آن با اسم غذا هم آشنا بشود.
  • سایر اعضای خانواده نیز می توانند در غذا دادن شیرخوار کمک کند اما به هیچ وجه به زور به او غذا ندهند.
  • شیرخواران بزرگ تر از 9 ماه تمایل دارند با دست خودشان غذا را برداشته و بخورند. این اجازه را به آنان بدهید اما تنهایشان نگذارید.
  • اگر شیرخوار غذای کمکی را نخورد، آن را به کلی از برنامه غذایی حذف نکنید، بلکه هر چند روز یک بار مجدداً آن را به کودک بدهید.
  • با آفرین گفتن، دست زدن، به به گفتن و تعریف کردن از او، تشویقش کنید.
  • در صورتی که موقع غذا دادن کودک سر خود را برگرداند و یا لب های خود را بست و یا قاشق را پس زند، در آن لحظه از غذا خوردن امتناع کرده، غذا دادن را قطع کرده دوباره پس از چند لحظه شروع کنید.

  • ظروف مناسب برای غذای کمکی

بعد از سن 4 ماهگی شیرخوار می تواند رنگ های مختلف را کشف کند با این که نام آن ها را نمی داند، پس برای جلب توجه دلبندتان ظرف های رنگی را برای تغذیه کودک انتخاب کنید. ظرف کودک باید مخصوص خودش باشد. این ظرف باید سبک و کمی گود باشد تا محتوای ظرف بیرون نریزد. ظرف انتخاب شده باید نشکن باشد زیرا معمولاً کودکان هر چیزی را بر می دارند، می اندازند. بعضی کودکان از مخلوط شدن غذاها با هم حس خوبی ندارند و غذا را پس می زنند، برای حل این موضوع شما می توانید از ظرف های قسمت بندی شده استفاده نمایید. قاشق غذای کودک را از قاشقی که با آن به او دارو یا مولتی ویتامین می دهید جدا نمایید. خاطره بد مزه بودن داروها باعث امتناع او از غذا خوردن می شود. یک لیوان نشکن برای دادن آب و آب میوه به لیست خرید وسایلتان اضافه نمایید.

  • نکات ایمنی هنگام غذا خوردن

کودک کوچک دیروز شما امروز می تواند غذا بخورد و این امر برای شما بسیار شادی بخش است اما از آن جایی که کودک هنوز جویدن و بلعیدن را به طور کامل نیاموخته است شما باید نکات زیر را حین غذا دادن رعایت کنید:

  • همیشه موقع غذا خوردن یک نفر کنار کودک باشد و غذا خوردن کودک را کنترل کند.
  • کودک را راست بنشانید و به او غذا بدهید. در این حالت احتمال خفگی به علت پریدن غذا در گلوی نوزاد کاهش می یابد.
  • در وضعیت دراز کشیده و خواب آلود به کودک غذا ندهید.
  • می توانید از صندلی مخصوص غذا خوردن کودک نیز استفاده کنید.
  • مواد غذایی که احتمال دارد باعث خفگی کودک شود مانند سوسیس، شکلات، آب نبات، تخمه و آجیل، انگور و تکه های درشت گوشت را در دسترس او قرار ندهید.
  • اگر کودک در اتومبیل یا در کالسکه در حال حرکت است به او غذا ندهید.

 

ب. اثرات تغذیه تکمیلی

  • مزایای غذای کمکی

شروع غذای کمکی مرحله ای جدید در زندگی دلبند شماست. این مرحله جدید مزایای مهمی برای کودک شما دارد.

  • تأمین انرژی لازم برای رشد و تکامل مناسب شیرخوار
  • یادگیری عمل جویدن
  • ایجاد عادت صحیح غذایی در سفره خانواده
  • آشنا شدن شیرخوار با مزه و طعم انواع غذاها

 

  • خطر های زود شروع کردن غذای کمکی

بهترین سن شروع غذای کمکی پایان 6 ماهگی است، بعضی مادران تصور می کنند که شروع زودرس غذای کمکی به رشد بیشتر کودک کمک می کند اما شروع زود هنگام غذای کمکی عوارضی دارد که عبارتند از:

  • افزایش احتمال ابتلا به اسهال به دلیل آماده نبودن دستگاه گوارش شیرخوار
  • ابتلا به سوء تغذیه و رشد ناکافی به دلیل جایگزین شدن با یک وعده شیر مادر
  • کمتر مکیدن پستان مادر و درنتیجه کاهش تولید و ترشح شیر
  • احتمال بروز آلرژی و حساسیت در کودک

 

  • خطر های دیر شروع کردن غذای کمکی

با پایان 6 ماهگی دلبندتان، تغذیه تکمیلی او را شروع کنید زیرا به تأخیر انداختن غذای کمکی بعد از 6 ماهگی شیرخوار می تواند سبب به وجود آمدن مشکلاتی شود، این مشکلات عبارتند از:

  • از دست دادن تمایل شیرخوار برای خوردن مواد غذایی
  • تأخیر یادگیری عمل جویدن در شیرخوار
  • تأخیر آشنایی با مزه و طعم انواع غذا
  • اختلال در رشد شیرخوار

ج. شروع غذای کمکی با تفکیک ماه به ماه

برای شروع غذای کمکی شما باید با صبر و حوصله فراوان، طبق برنامه، غذا دادن به کودک خود را در محیطی آرام شروع کنید. با توجه به این که غذای کمکی از اتمام ماه ششم شروع می شود، از ماه هفتم با تفیک ماه به ماه، توصیه هایی را جهت تغذیه کودک ارائه داده ایم.

  • ماه هفتم

غذای کمکی را با فرنی آرد برنج شروع کنید زیرا هضم آرد برنج به نسبت سایر غذاها برای کودک آسان تر است و کودکان به آن حساسیت کمتری نشان می دهند. در سن 7 ماهگی حرکات شبیه حرکات چرخشی جویدن بالغین شروع می شود و در ماه های بعد افزایش می یابد.

  • هفته اول ماه هفتم

روز اول از یک قاشق مرباخوری فرنی آرد برنج و یک بار در روز (ظهر) شروع کنید و کم کم به مقدار و دفعات آن اضافه کنید طوری که در روز هفتم به حدود 12 قاشق در روز برسد. در وعده های دیگر مانند گذشته نوزاد را به هر میزان که تمایل دارد با شیر خود تغذیه کنید.

روز دوم یک قاشق مرباخوری دیگر به مقدار روز اول اضافه کنید. یعنی کودک در روز دوم باید دو قاشق مرباخوری فرنی استفاده کند. وعده های دیگر شیر مادر داده شود. بهتر است بین قاشق اول و دوم فاصله زمانی باشد. یک قاشق مرباخوری ظهر و یک قاشق مرباخوری در عصر داده شود.

روز سوم علاوه بر شیر مادر باید به کودک سه قاشق فرنی داده شود. در هر وعده ی ظهر، عصر و شب یک قاشق مرباخوری فرنی.

روز چهارم تغذیه با شیر مادر صورت گیرد و چهار قاشق مرباخوری چهار بار در روز در وعده صبح، ظهر، عصر و شب به کودک داده شود.

روز پنجم میزان دریافت فرنی نسبت به روز چهارم دو برابر می شود و به 8 قاشق در روز می رسد. در هر وعده 2 قاشق مرباخوری فرنی به کودک داده می شود. قبل از هر وعده غذای کمکی بهتر است نوزاد را با شیر مادر تغذیه کنید.

روز ششم و هفتم میزان فرنی به دوازده قاشق مرباخوری در روز می رسد. در هر وعده ی صبح، ظهر، عصر و شب 3 قاشق مرباخوری فرنی داده شود.

نکته

  • برای شيرخواراني كه بايد وزن بيشتری بگيرند می توان هنگام تهيه فرني، نصف قاشق مرباخوری كره يا يک قاشق مرباخوری روغن زيتون و يا هر روغنی كه در دسترس است اضافه كرد.
  • بعد از 8 ماهگی می توان فرنی را با آرد گندم و نشاسته هم درست کرد.
  • برای اینکه مطمئن شوید شیر پاستوریزه ای که با آن فرنی درست می کنید سالم است، ابتدا شیر را روی شعله بگذارید تا به جوش آید و اگر دلمه شد یعنی شیر فاسد است.
  • اگر با شیر خودتان فرنی را درست می کنید، اول آرد برنج و شکر را با آب بپزید و با قوام سفت تر از روی اجاق بردارید تا بعد که با شیر خودتان مخلوط و نرم می کنید به قوام مطلوب برسد.
  • هفته دوم ماه هفتم

در این زمان بهتر است برای تنوع بیشتر حریره بادام را به رژیم غذایی کودک اضافه نمایید و هم زمان فرنی و حریره بادام به دلبندتان بدهید. شروع آن مانند فرنی از یک قاشق مرباخوری یک بار در روز می باشد. همان میزان و تعداد دفعاتی را که برای یک هفته مصرف فرنی در نظر گرفته بودید عیناً برای حریره بادام تکرار کنید. به ازای اضافه کردن هر قاشق حریره بادام، یک قاشق فرنی کم می شود طوری که در روز ششم و هفتم به 12 قاشق می رسد.

  • دو هفته آخر ماه هفتم

اکنون سوپ ساده را به رژیم غذایی کودک اضافه کنید، فرنی و حریره بادام را ادامه دهید. سوپ را از یک قاشق غذاخوری در روز شروع کنید تا به 3 ـ 6 قاشق در روز برسد. هر روز به میزان سوپ اضافه و از مقدار فرنی و حریره بادام کم کنید.

  • علل غذا نخوردن در شیرخوران 6 تا 7 ماهه

اشتهای کودکان در وعده های مختلف با هم متفاوت است. نباید انتظار داشته باشید همیشه ظرف غذای فرزندتان خالی شود. برای یک کودک 6 تا 8 ماهه 2 ـ 3 قاشق در هر وعده کفایت می کند. یادتان باشد غذا خوردن فرزندتان را با دیگری مقایسه نکنید، چون کودکان با هم متفاوت اند و حجم غذای دریافتی در کودکان مختلف متفاوت است و بستگی به شخصیت کودک دارد. مثلاً کودکان آرام بیشتر غذا می خورند و کودکان فعال به دلیل توجه زیاد به اطراف خود با دفعات بیشتر و حجم کم غذا می خورند.

گاهی رفتار والدین باعث غذا نخوردن کودکان می شود مثلاً اصرار و وادار کردن کودک به غذا خوردن و یا تهیه غذاهای یک جور و یک مزه و گاهی هم جدا کردن کودک از کاری که در آن لحظه دوست دارد انجام دهد و وادار کردن او به غذا خوردن موجب اجتناب از غذا خوردن کودک می شود. پس وسواس بیش از حد شما در این زمینه می تواند به تمایل غذایی کودک آسیب رسان باشد.

  • ماه هشتم

در این سن کودک می تواند از زبان خود استفاه کند. از این به بعد شما می توانید علاوه بر فرنی، حریره بادام و سوپ ساده، زرده تخم مرغ کاملاً پخته شده را نیز به میزان بسیار کم به برنامه غذایی دلبند خود اضافه کنید.

  • دوهفته اول ماه هشتم

تخم مرغ را بشویید و در یک ظرف کوچک 20 دقیقه بجوشانید تا کاملاً سفت شود. مصرف تخم مرغ به صورت عسلی توصیه نمی شود. روز اول به اندازه یک نخود از زرده را در کمی آب جوشیده یا شیر خود نرم و حل کرده و به شیرخوار بدهید، به تدریج مقدار آن را طی 10 روز به یک زرده کامل برسانید. سپس بعد از 10 روز، هر روز نصف زرده و یا یک روز در میان یک زرده کامل به دلبندتان بدهید. اگر کودک از خوردن زرده ی تخم مرغ امتناع می کند، می توانید آن را به صورت کاملاً له شده و یا رنده شده به سوپ و یا شیر اضافه کنید. در صورتی که کودک شما به زرده تخم مرغ حساسیت نشان داد می توانید از زرده تخم مرغ بعد از یک سالگی کودک استفاده کنید.

در این زمان می توان کم کم، سبزیجات نشاسته ای مثل سیب زمینی، کدو حلوایی و نخود فرنگی را به فاصله هر سه روز به سوپ اضافه کرد. سیب زمینی باید کاملاً پخته شود و پوست آن جدا شده و بعد به محتویات سوپ اضافه گردد. یک تکه کدوی حلوایی (یک قوطی کبریت) برای سوپ تمام روز کافی است.

  • دو هفته دوم ماه هشتم

در این مرحله ماست به برنامه غذایی قبلی اضافه می شود. ماست را به مقدار دو قاشق مرباخوری بعد از سوپ ظهر و دو قاشق مرباخوری بعد از سوپ شب به کودک بدهید. هر سه روز یک بار می توان جو، بلغور گندم و رشته فرنگی را که قبلاً پخته و نرم شده به اندازه یک قاشق مرباخوری به سوپ اضافه نمود. هنگام صرف سوپ می توان یک قاشق مرباخوری کره یا روغن مایع به آن اضافه کرد. در این زمان می توان پوره های سبزی های نشاسته ای مثل پوره سیب زمینی و پوره هویج را به جای یک وعده فرنی جایگزین نمود.

  • غذاهای انگشتی

غذاهای انگشتی غذاهای کوچک و با هضم آسانی هستند که کودک شما بتواند آن را بردارد و بخورد. این غذاها شیرخوار شما را سرگرم می کند و حس استقلال به او می دهد و او را به جویدن غذا تشویق می کند. اواخر 8 ماهگی و اوایل 9 ماهگی می تواند زمان مناسبی برای شروع این گونه غذاها باشد. غذای انگشتی می تواند تکه های کوچک هویج، سیب زمینی، کرفس، نخود فرنگی، باقلا سبز، عدس، تکه های گوشت بدون چربی یا کوفته قلقلی کاملاً پخته شده، سیب، هلو، گلابی و موز، تکه هایی از نان سنگگ و یا ماکارونی پخته باشد.

چند تکه از غذای انگشتی را داخل بشقاب نشکن مخصوص کودکتان بگذارید، کودک تلاش می کند که غذا را بر دارد، در ابتدا ممکن است غذا را در دستانش جمع کند و به سمت دهان ببرد اما با تکرار سرانجام یاد می گیرد که با انگشت شست و سبابه تکه غذا را بردار و به دهان برد. زمانی که این مواد غذایی را به کودک می دهید باید کنار کودک حضور داشته و مراقب باشید که این غذاها باعث خفگی کودکتان نشود.

  • ماه نهم

کودک زیبای شما 9 ماهه شده است. از این به بعد می توانید تنوع بیشتری در غذاهای او داشته باشید. در این سن دلبندتان تلاش می کند قاشق را در دست بگیرد، پس در حین غذا دادن به کودک یک قاشق هم به او بدهید تا با استفاده از قاشق آشنا شود.

  • دو هفته اول ماه نهم

در این زمان علاوه بر مواد غذایی ذکر شده در ماه هفتم و هشتم باید حبوبات و جوانه گندم را به سوپ دلبندتان اضافه نمایید. می توان از عدس و ماش که هضم آسان تری دارند شروع کنید. تمامی حبوبات باید از 24 ساعت قبل خیسانده شوند تا از بروز نفخ جلوگیری شود. با استفاده از جوانه عدس، ماش یا گندم در سوپ ارزش غذایی سوپ را بالا می برید. می توانید به جای حبوبات از آرد حبوبات هم استفاده کنید. در صورت استفاده از آرد حبوبات یک قاشق مرباخوری سر صاف کافی است. هر سه روز یک بار می توان نوع حبوبات را در سوپ تغییر دهید.

نکته مهمی که باید به آن توجه کنید این است که محتویات غذای کمکی را باید با پشت قاشق نرم و له کرد و برای این کار هرگز نباید از مخلوط کن یا میکسر استفاده کرد.

  • دو هفته دوم ماه نهم

در این زمان شما می توانید آب میوه را به صورت آب میوه تازه و تهیه شده در منزل و از میوه های فصل برای کودک خود شروع کنید. به این صورت که از یک قاشق مرباخوری آب میوه همراه با یک قاشق مرباخوری آب ساده و سالم شروع و کم کم به 6 قاشق مرباخوری، آبمیوه خالص برسد. می توانید آبمیوه را بعد از فرنی یا حریره بادام ساعت 10 صبح به کودکتان بدهید. آبمیوه را با لیوان نشکن به کودک بدهید.

  • ماه دهم

چهار ماه از شروع غذای کمکی برای دلبندتان می گذرد و جای خوشحالی است که شما در این امر کارکشته شده اید. نکته ی مهمی که نباید فراموش کنید این است که کماکان اولویت با شیر مادر است و بعد از آن غذای کمکی، یادتان باشد حجم میان وعده ها نباید آن قدر زیاد شود که مانع شیر خوردن دلبندتان شود.

  • دو هفته اول ماه دهم

در این سن می توانید به جای آبمیوه از میوه های رسیده، نرم و مجاز مانند سیب، هلو، زردآلو، انبه، طالبی، آلو، هندوانه و موز به اندازه یک قاشق مرباخوری در روز استفاده کنید و به تدریج به 6 قاشق در روز برسانید. در اواخر هفته دوم خرمای بدون پوست را با کمی شیر و یا به تنهایی به رژیم غذایی کودک اضافه کنید تا یک میان وعده ی کامل و مغذی به دلبندتان هدیه کنید.

  • دوهفته دوم ماه دهم

ضمن تنوع بخشیدن به سوپ شیرخوار برای آن که نوزاد با طعم و مزه ی کته و هم چنین عمل جویدن آشنا شود، می توان به برنامه غذایی قبلی، کته نرم که در آب مرغ یا گوشت پخته می شود همراه خود گوشت اضافه نمود.

 

  • ماه یازدهم و دوازدهم

در این سن کودک زیبای شما تکامل بیشتری پیدا کرده است و روز به روز مشارکت او در غذا خوردن بهتر می شود. دلبند شما در این سن مهارت نشستن را پیدا کرده است و خوب است که شما او را بر سر سفره ی غذای خانواده بنشانید، این کار باعث می شود کودک حس استقلال پیدا کند. بهتر است غذای خانواده را به علت داشتن نمک و چاشنی به دلبندتان ندهید.

از پوره ی میوه ی نرم شده یا آبمیوه، پوره ی سبزیجات تازه، خرمای نرم شده با شیر مادر، حریره بادام و فرنی به عنوان میان وعده ی غذایی کودک استفاده کنید. کته ی نرم شده با گوشت، حلیم، ماکارونی نرم و له شده، سوپ به همراه ماست نیز می توانند در وعده ی ظهر و شب کودک قرار گیرند.

 

د. دستور تهیه غذاهای کمکی

شاید شما اولین باری باشد که مادر شده اید و فرشته ای زیبا را در آغوش دارید و ممکن است تجربه ای در درست کردن غذای کمکی نداشته باشید و نمی دانید چگونه باید برای دلبندتان غذا درست کنید. ما مواد لازم و طرز تهیه غذاهایی که برای دلبند شما مناسب است برای شما قرار دادیم تا در شادی شما از این یادگیری سهیم باشم.

  • فرنی

مواد لازم جهت تهیه فرنی: آرد برنج یک قاشق مرباخوری سر صاف + شکر نصف قاشق مرباخوری سر صاف + شیرمادر یا شیر پاستوریزه نصف لیوان معمولی

طرز تهیه: ابتدا نصف لیوان شیر پاستوریزه را به مدت چند دقیقه جوشانده، سپس آرد و شکر را به شیر اضافه کرده و حرارت دهید تا قوام بیابد، قوام فرنی باید بیش از قوام شیر مادر باشد.

  • حریره بادام

مواد لازم جهت تهیه حریره بادام: بادام شیرین 5 عدد + آرد برنج یک قاشق مرباخوری سر صاف + شکر نصف قاشق مرباخوری سر صاف + شیر پاستوریزه نصف لیوان

طرز تهیه: اول بادام ها را حدود چند ساعت در آب جوش خیس کرده، پوست آن را جدا نموده و با رنده و یا هر وسیله دیگری که در خانه وجود دارد آن ها را نرم کنید، سپس مخلوط مذکور همراه شکر و آرد برنج آن قدر در شیر جوشانده می شود تا قوامی مثل فرنی پیدا کند.

  • سوپ

مواد لازم جهت تهیه سوپ: گوشت بدون چربی معمولاً به اندازه یک تخم مرغ متوسط + برنج یک قاشق مرباخوری + هویج متوسط یک سوم

طرز تهیه: بعد از اینکه گوشت تا حدی پخته شد، برنج و هویج به آن اضافه می شود. پس از پختن کامل، باید همه مواد سوپ را مخلوط و نرم کرد تا قوام آن به غلظت فرنی برسد.

می توانید هر چند روز یک بار سوپ را با انواع حبوبات مجاز، سبزیجات، جوانه ها تنوع بخشید.

  • پوره سیب زمینی

مواد لازم جهت تهیه پوره سیب زمینی: یک عدد سیب زمینی متوسط + یک قاشق مرباخوری کره + 5 قاشق غذا خوری یا 2/1 استکان شیر

طرز تهیه: یک سیب زمینی متوسط شسته شده با پوست پخته شود و پس از پخته شدن، پوست آن را جدا نموده همراه با یک قاشق مرباخوری کره یا روغن مایع یا روغن زیتون نرم و له کرده و کم کم شیر مادر را به آن اضافه کرده تا به نرمی و غلظت دلخواه برسد.

  • پوره هویج

مواد لازم جهت تهیه پوره هویج: یک عدد هویج متوسط + یک قاشق مرباخوری کره یا روغن + 5 قاشق غذاخوری یا 2/1 استکان شیر

طرز تهیه: یک هویج متوسط را تمیز بشویید و پوست کنید. سپس با آب بگذارید بپزد. پس از پخته شدن هویج را نرم و له کرده و سپس کره یا روغن و شیر را به آن اضافه کنید.

  • سایر پوره ها

با کدو حلوایی، لوبیا سبز، نخود سبز، جعفری یا گشنیز هم می توان پوره ای مانند پوره سیب زمینی تهیه کرد. می توان بدون استفاده از شیر هم این پوره ها را تهیه نمود.

طرز تهیه: نصف لیوان از یکی یا مخلوطی از سبزی های فوق را با یک لیوان آب تمیز با شعله ملایم در مدت حداقل نیم ساعت بپزید. سبزی را در همان آب له کرده، سپس با کره یا روغن مایع مخلوط کنید.

  • جوانه غلات و حبوبات

غلات مانند گندم و حبوبات مانند عدس یا ماش را که بعد از پاک کردن و شستن، به مدت 24 ساعت در آب خیس کرده و سپس آب آن را خالی کرده و به صورت غیر فشرده در یک ظرف ریخته و روی ظرف را با پارچه بپوشانید. هر 7 ـ 8 ساعت یک بار محتویات ظرف را خیس کرده تا جوانه زدن شروع شود و بعد از گذشت حدود 2 روز می توان از جوانه ها برای تهیه سوپ استفاده کرد. جوانه ها را می توان حدود یک هفته در یخچال نگه داری کرد.

  • کته ماهیچه

مواد لازم جهت تهیه کته ماهیچه: یک تکه متوسط ماهیچه گوسفندی + یک پیاز کوچک + چهار قاشق غذاخوری برنج + یک قاشق مرباخوری کره

طرز تهیه: یک تکه متوسط ماهیچه گوسفندی را ریز کرده و بگذارید با کمی پیاز کاملاً بپزد. سپس چهار قاشق غذاخوری برنج را همراه با یک قاشق مرباخوری کره اضافه نمایید تا مثل کته پخته و نرم شود و دم بگذارید. هنگام دادن غذا نصف قاشق مرباخوری کره را اضافه کرده و همراه ماست به دلبندتان بدهید.

  • شیر برنج

مواد لازم جهت تهیه شیر برنج: یک قاشق غذا خوری برنج + یک لیوان آب + یک لیوان شیر + یک قاشق مرباخوری شکر

طرز تهیه: برنج را پاک کنید و بشویید و با یک لیوان آب روی شعله بگذارید تا کاملاً بپزد و له شود. سپس یک لیوان شیر و یک قاشق مرباخوری شکر به آن اضافه کرده و روی شعله ملایم حرارت دهید تا برنج لعاب بیندازد و به غلظت مناسب برسد.

  • حلیم گوشت و برنج

مواد لازم جهت تهیه حلیم گوشت و برنج: یک تکه گوشت مرغ یا گوسفند + دو قاشق غذا خوری برنج + یک قاشق مرباخوری کره

یک تکه گوشت مرغ یا گوسفند را با کمی پیاز بپزید، سپس دو قاشق غذا خوری برنج را به آن اضافه نمایید و روی اجاق قرار دهید. بعد از اینکه کاملاً پخت و له شد از روی شعله بردارید و با گوشت کوب آن را له کنید و یک قاشق مرباخوری کره به آن اضافه نمایید.

  • سوپ ماش

مواد لازم جهت تهیه سوپ ماش: یک تکه کوچک گوشت گوسفندی + یک قاشق غذاخوری ماش + یک پیاز کوچک + یک قاشق غذاخوری برنج

طرز تهیه: یک تکه کوچک گوشت گوسفندی را با کمی پیاز بپزید. بعد از این که گوشت پخت یک قاشق غذاخوری ماش و یک قاشق غذاخوری برنج را به آن اضافه کنید تا کاملاً پخته و له شود و لعاب بیندازد و در پایان نصف قاشق مرباخوری کره را اضافه کنید و مخلوط نمایید.

  • آش گندم

مواد لازم جهت تهیه آش گندم: یک قاشق غذاخوری عدس + یک قاشق غذاخوری لوبیا سفید + یک پیاز کوچک + دو قاشق غذاخوری گندم پرک یا گندم نیم کوب شده + یک تکه گوشت گوسفندی

طرز تهیه: یک قاشق غذاخوری عدس و لوبیا سفید را خیس کنید و سپس با 2 قاشق غذاخوری گندم پرک یا گندم نیم کوب شده و یک تکه گوشت گوسفندی و پیاز بپزید. هر از چند گاهی به هم بزنید تا حبوبات و گوشت کاملاً پخته و آش لعاب بیندازد و در انتها نصف قاشق مرباخوری کره را اضافه نمایید.

  • آش حبوبات

مواد لازم جهت تهیه آش حبوبات: یک قاشق غذاخوری لوبیا + یک پیاز کوچک + یک قاشق غذاخوری عدس + یک قاشق غذاخوری گوشت چرخ کرده گوسفندی + یک قاشق غذاخوری برنج + یک قاشق غذاخوری سبزی ریز شده (جعفری، شوید، گشنیز)

یک قاشق غذاخوری لوبیا و عدس را که قبلاً خیس کرده اید با یک قاشق غذاخوری گوشت چرخ کرده گوسفندی و کمی پیاز کاملاً بپزید. سپس یک قاشق غذاخوری برنج و یک قاشق غذاخوری سبزی ریز شده مانند جعفری، شوید، گشنیز را اضافه کنید تا برنج لعاب بیندازد و در انتها نصف قاشق مرباخوری کره اضافه کنید. در صورت تمایل می توانید مقداری ماست نیز به غذا اضافه کنید.

  • حلیم گندم

مواد لازم جهت تهیه حلیم گندم: یک قاشق غذاخوری لوبیا سفید + یک پیاز کوچک + یک تکه گوشت خورشتی + یک قاشق غذاخوری گندم نیم کوب شده + یک عدد سیب زمینی کوچک + یک قاشق مرباخوری کره

طرز تهیه: یک قاشق غذاخوری لوبیا سفید که قبلاً خیس کرده اید با یک تکه گوشت خورشتی و یک قاشق غذاخوری گندم نیم کوب شده وکمی پیاز بپزید بعد از این که این مواد کاملاً پخت، سیب زمینی کوچکی را ریز کرده و داخل غذا بریزید و در انتها یک قاشق مرباخوری پرکره را اضافه نمایید.

و. مصرف مایعات همراه تغذیه تکمیلی

  • شیرمادر

قبل از 6 ماهگی شیر مادر اصلی ترین و بهترین ماده غذایی برای کودک است و او را از سایر مایعات بی نیاز می کند، چون 88 درصد شیر مادر از آب تشکیل شده است. بعد از شش ماهگی، شیرمادر هم چنان غذای اصلی شیرخوار از نظر دریافت انرژی، مواد مغذی و مایعات است و باید بر حسب میل و تقاضای شیرخوار و به دفعات زیاد به کودک داده شود و غذای کمکی بعد از شیر مادر داده شود.

  • آب

از پایان شش ماهگی حتی زمانی که کودک به مقدار کافی از شیر تغذیه می ‌کند ممکن است به آب نیاز داشته باشد، بنابراین باید هر روز به خصوص در فصل گرما و روزهای گرم و بعد از غذای کمکی چند نوبت آب جوشیده خنک شده به دلبندتان بدهید.

  • شیر پاستوریزه

کودکانی که با شیر مادر تغذیه می ‌شوند معمولاً تا پایان سال دوم زندگی (24 ماهگی) نیازی به استفاده از شیر پاستوریزه ندارند، آن مقدار شیر پاستوریزه که در تهیه غذای کمکی به کار می ‌رود اشکالی ندارد.

  • چای، قهوه و کاکائو

باعث کاهش جذب آهن غذای کمکی و بی قراری در کودک می ‌شود پس بهتر است به کودک داده نشود.

  • نوشیدنی ‌‌های حاوی شکر زیاد

کودک را تشنه‌ تر می کند و موجب چاقی او می ‌شود.

  • نوشیدنی های گازدار

برای کودکان ممنوع است زیرا باعث بی قراری و چاقی کودک شده و دریافت غذا یا شیر مادر را کاهش می دهد.

  • آبمیوه های طبیعی و خالص

آبمیوه ای را می توان به شیرخوار داد که از میوه های مجاز و به روش بهداشتی در منزل تهیه شده باشد. استفاده زیاد آبمیوه ممکن است سبب اسهال و یا کاهش اشتهای شیرخوار به غذا و حتی شیر مادر شود.

ه. تغذیه تکمیلی در موارد خاص

  1. شیرخوار با شیر مصنوعی

در شیرخوارانی که با شیر مصنوعی تغذیه می شوند همانند شیرخوارانی که با شیر مادر تغذیه می شوند، با پایان 6 ماهگی باید تغذیه تکمیلی شروع شود. به مرور که مقدار و دفعات غذا بیشتر می شود باید حجم شیر مصنوعی را کاهش داد. غذای این شیرخوارن نباید نمک داشته باشد و شیرخوار باید آب و مایعات بیشتری دریافت نماید.

  1. تغذیه ی شیرخواری که خوب وزن نگرفته

با وجود شیردهی و شروع تغذیه کمکی گاهی پیش می آید که نوزاد شما رشد مطلوبی ندارد و خوب وزن نمی گیرد. در این شرایط با توجه به سلامت نوزاد، لازم است غذای کودک را مقوی و مغذی کنید یعنی موادی را به غذای کودک اضافه کنید که انرژی، پروتئین، ویتامین و املاح آن را بیشتر کند.

  • غذا را مقوی کنید

مقوی کردن غذا یعنی اضافه کردن موادی که انرژی غذایی کودک را بیشتر می کند. انرژی روغن نسبت به مواد غذایی دیگر بیشتر است و اضافه کردن کمی روغن یا کره حجم غذای کودک را افزایش نمی دهد ولی انرژی غذای او بیشتر می شود. علاوه بر آن اضافه کردن کره یا روغن به غذا باعث می شود نرمی غذا بیشتر شده و بلع آن برای کودک آسان تر گردد.

  • غذا را مغذی کنید

مغذی کردن غذا یعنی اضافه کردن موادی که علاوه برانرژی، پروتئین غذای کودک را بیشتر می کند. پروتئین برای رشد کودک ضروری است و مصرف مواد غذایی غنی از پروتئین در تغذیه کودک توصیه می شود. مقداری گوشت مانند گوشت مرغ، گوسفند، ماهی و... به غذای کودک اضافه کنید. انواع حبوبات مانند نخود، لوبیا، عدس که کاملاً پخته شده را بعد از ماه هشتم به غذای شیرخوار اضافه نمائید. به غذای شیرخوار تخم مرغ اضافه کنید، مثلاً تخم مرغ آب پز را می توان داخل سوپ و یا ماکارونی پس از پخت رنده کرد و یا می توان آن را با کمی شیر مخلوط و نرم کرده و به شیرخوار داد (تا قبل از یک سالگی از دادن سفیده تخم مرغ خودداری شود).

از سبزی های برگ سبز مانند جعفری، گشنیز و شوید و یا هر نوع سبزی که می توان به سوپ یا پلوی کودک اضافه کرد، استفاده کنید. سبزی ها حاوی ویتامین C و املاحی مانند آهن و کلسیم هستند. از سبزی های زرد و نارنجی رنگ مانند کدو حلوایی و هویج که دارای ویتامین A هستند در غذای شیرخوار استفاده کنید. غلات و حبوبات جوانه زده دارای انرژی، پروتئین، ویتامین و املاح هستند. می توان ابتدا گندم، ماش یا عدس جوانه زده را تهیه و پودر نمود و در انتهای پخت به غذا اضافه کرد.

مکمل ها و ویتامین ها

نوزاد از زمان تولد نیازمند به دریافت پروتئین و ویتامین و آهن به میزان کافی است. شیر مادر می تواند بهترین منبع دریافت مواد لازم برای نوزاد باشد و استفاده از ماده دیگری در شش ماه اول تولد توصیه نمی شود. تنها ویتامین د است که ممکن است در حالت دریافت شیر مادر به طور کافی به نوزاد نرسد به این دلیل مصرف این ماده حتماً در نوزادان توصیه می گردد. در صورتی که مادر، تغذیه خوبی داشته باشد و شیرخوار هم متناوباً در معرض تابش آفتاب مستقیم باشد، نیاز به تجویز ویتامین د اضافی نیست اما در جامعه ما که تغذیه مادران کافی نیست یا شیرخواران در معرض آفتاب قرار نمی گیرند، روزانه تجویز400 واحد ویتامین د اضافی توصیه می شود. باشروع تغذیه تکمیلی باید مکمل آهن به شیرخوار جهت جلوگیری از کم خونی داده شود.

 

الف) قطره آ + د یا مولتی ویتامین

این دو قطره تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند و بر حسب این که کودک کدام قطره را راحت تر و بهتر می خورد می توان یکی از این قطره ها را انتخاب کرده و به دلبندتان بدهید. قطره های آ+ د یا مولتی ویتامین را باید از 3 ـ 5روزگی به صورت روزانه 25 قطره تا دو سالگی به دلبندتان بدهید.

ب) قطره آهن

قطره آهن باید از 180 روزگی شیر خوار یعنی شروع هفت ماهگی روزانه 15 قطره به شیرخوار داده شود و این کار باید تا پایان 2 سالگی کودک ادامه یابد. شروع زود هنگام قطره آهن برای کودکان عادی نه تنها مفید نیست بلکه می تواند مشکلاتی را برای کودک ایجاد نماید. در این میان کودکان نارس یعنی کودکانی که زودتر از 37 هفته کامل حاملگی به دنیا آمده اند و کودکان کم وزن یعنی کودکانی که موقع تولد کمتر از 2500 گرم وزن دارند استثناء هستند و باید قطره آهن برای آن ها زودتر از سایر کودکان آغاز گردد. برای کودکان نارس و کم وزن باید قطره آهن را به محض این که وزن کودک به 2 برابر وزن موقع تولد رسید بدون توجه به سن کودک آغاز کرد.

در موقع دادن قطره آهن به کودک موارد زیر را رعایت کنید:

  • برای جلوگیری از سیاه شدن دندان کودک، قطره را با قاشق یا قطره چکان در ته حلق کودک بریزید. سیاه شدن دندان در اثر قطره آهن مشکلی برای دندان کودک ایجاد نمی کند و تنها به علت حفظ زیبایی کودک مهم است ضمن آنکه پس از ریزش دندان های شیری و رویش دندان دائمی اثری از سیاهی دیده نمی شود.
  • بعد از دادن قطره آهن بلافاصله به کودک شیر یا چای ندهید زیرا این مواد باعث کاهش جذب آهن می شود. بهتر است بعد از خوردن قطره، به کودک آب یا آبمیوه و خصوصاً آب مرکبات بدهید تا جذب آهن بهتر صورت بگیرد.
  • اگر موقع دادن قطره آهن مقداری از آن روی دندان کودک ریخت می توانید بلافاصله آن را با دستمال تمیز پاک کرده و به کودک آب بدهید.
  • قطره های آهن خارجی موجود در بازار علیرغم گران تر بودن و تبلیغات وسیع و گسترده (حتی توسط پزشکان) میزان آهن کمتری دارند و ممکن است نیاز کودک شما را به آهن تأمین نکنند لذا قبل از مصرف این قطره ها با پزشک خود یا مراکز بهداشتی مشورت کنید.
  • قطره آهن رنگ مدفوع را سیاه می کند، این مسئله طبیعی است و جای نگرانی نیست.

مواد غذایی ممنوعه برای کودکان زیر یک سال

مصرف برخی از مواد غذایی در کودکان زیر یک سال، باعث بروز مشکلات جدی و عوارض حساسیتی خواهد شد.

علایم حساسیت بسته به نوع ماده غذایی در کودکان مختلف، متغیر است. اگر نشانه های قرمزی و کهیر، آب ریزش از بینی، خس خس سینه، تنگی نفس، اسهال، تهوع، نفخ شکم، تورم و دانه های ریز در نقاط مختلف بدن مشاهده کردید حتماً به متخصص اطفال مراجعه کنید.

  • عسل جزء آن دسته از مواد غذایی است که به دلیل ایجاد مسمومیت از نظر علمی برای کودکان زیر یک سال کاملاً رد شده است. دستگاه گوارش نارس کودک، توان مقابله با سم بوتولیسم ایجاد شده را ندارد و در مواقع بسیاری با فلج عضله ی تنفسی همراه خواهد بود.
  • سفیده تخم مرغ، برخی حبوبات مانند لپه و نخود در این سن ممنوع می باشد.
  • شیر گاو تا پایان 12 ماهگی به عنوان نوشیدنی ممنوع می باشد اما مقدار کمی در تهیه غذای کمکی مانند فرنی و حریره بادام و.. موردی ندارد.
  • از میان میوه ها انواع توت، کیوی، خربزه، آلبالو، گیلاس، گوجه فرنگی، نارگیل، نارنج، لیمو ترش، لیمو شیرین به دلیل ایجاد حساسیت و هم چنین چسبیدن به سقف دهان و خفگی ممنوع می باشد.
  • اضافه کردن انواع سبزیجات به سوپ کودک متناسب با سن او منع مصرف ندارد اما استفاده از اسفناج به دلیل دارا بودن نیتریت ممنوع است.
  • کشمش، انگور، ذرت، آجیل و... به دلیل این که ممکن است باعث خفگی کودک شود ممنوع می باشد.
  • قهوه و چای پر رنگ به علت ایجاد بی قراری و اختلالات خواب ممنوع می باشد.
  • پنیر، شکلات، میگو، نوشابه های رنگی و گازدار، کلم، ترشی ها، تکه های سفت و خام سبزی ها، فلفل و ادویه جات و... نیز ممنوع می باشد.

 

 

منابع

برنامه غذایی کودکان از 6 ماهگی تا 12 سالگی. دکتر حسین آشوری

کتاب مامان من چی بخورم؟

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان بوشهر

پروفسور سلطانزاده

کتابچه و بروشورهای دانشگاه علوم پزشکی

SHIREMADAR.IR

drshirvani.ir

 

 

کودک > شیرخوار > تغذیه
1396/05/24
کارشناس مامایی خانم حیدری
S s s s s s 3
o j k q

اگر مایل هستید، می توانید مطلب فوق را با دوستانتان به اشتراک بگذارید

مطالب مرتبط

اگر نظری یا سؤالی در مورد مطلب فوق دارید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. ما نکات شما را با دقت می خوانیم.

نام و نام خانوادگی
آدرس ایمیل
متن نظر
کد امنیتی