h 2694
i 0
S 1

سلامت معنوی (آداب معنوی) بارداری

امام سجاد (ع) می‌فرمایند: «خدایا مرا در تربیت کردن، ادب کردن و نیکی کردن به فرزندانم کمک کن». تربیت عبارت است از شكوفاسازی استعدادها و جهت دهی آن ها به سوی كمال مطلوب. امروزه مشکل دنیا، پیروی از شیوه های تربیتی ای است که ساخته ی دست خود انسان است و لذا اگر امروزه با مشکلات تربیتی در همه ی امور مواجه هستیم، به خاطر دوری از تربیت سالم معصومین است. بنابراین، با پیروی از دستورات معصومین (ع) که مطابق با فطرت انسان است و از منبع وحی سرچشمه گرفته است، قادر به تربیت انسان های کامل و موفق خواهیم بود. امام صادق (ع) در روایتی می‌فرمایند: «همان گونه كه خود را در معرض نسیم قرار می دهید و خنک می شوید، همان‌گونه خود را در معرض احادیث ما قرار دهید تا تربیت شوید». پس از ازدواج، زمان تشکیل نطفه و آغاز حیات جنینی است که در سلامت و رشد شخصیتی جنین بسیار تأثیرگذار است. به طوری که به عقیده روان شناسان، بیشتر سازگاری ها یا ناسازگاری های عاطفی فرزند به دوران جنینی کودک، یعنی زمانی که در رحم مادر بوده است، برمی گردد. در این قسمت، توجه شما خواننده ی عزیز را به گوشه ای از دستورات معصومین (ع) که رعایت آن ها در دوران بارداری می تواند اثرات بسیار خوبی را بر کودک دلبندتان بگذارد جلب می کنیم.

  •  فرصت به هنگام نسل سازی
    •  ‌أ. تقویت و شکل دهی شخصیت فرزند
    •  ‌ب. سلامت شخصیت فرزند با هم نشین مناسب
      •  شکل دهی شخصیت فرهنگی کودک
      •  شخصیت سازی با گردش در طبیعت
      •  راه های تأمین سلامت روانی مادر
      •  تقویت شخصیت اجتماعی جنین
      •  زمینه های شکل گیری خلاقیت در کودک
      •  تضمین افزایش هوش کودک
  •  نجوای عاشقانه با معبود در دوران بارداری
  •  بهترین سیسمونی مادر به کودک
  •  تغذیه مناسب در دوران بارداری

فرصت به هنگام نسل سازی

امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: «اگر خدا دو روز به شما عمر داد یک روز آن را ادب یاد بگیرید و یک روز ادب را به کار برید» (میزان الحکمه). ازحکیمی پرسیدند، تربیت از کی آغاز می شود، جواب داد بیست سال قبل از تولد و اگر این مدت کافی نباشد، باید بر آن اضافه کرد. پس از ازدواج، زمان تشکیل نطفه و آغاز حیات جنینی است که در سلامت و رشد شخصیتی جنین بسیار تأثیرگذار است. به طوری که به عقیده روان شناسان، بیشتر سازگاری ها و یا ناسازگاری های عاطفی فرزند به دوران جنینی کودک، یعنی زمانی که در رحم مادر بوده است، برمی گردد. ما پدر و مادرها دوست داریم که فرزندانی سالم و هوشمند داشته باشیم و مایلیم با مؤثرترین شیوه های تربیتی آشنا شویم و فرزندان خود را به بهترین وجه تربیت کنیم. هدف از تربیت، ساختن انسان های مفید برای جامعه است نه افراد مهم. اشکال تربیتی ما این است که می‌خواهیم فرزندان ما، انسانهای مهمی در جامعه باشند نه مفید. غیر از ارثی بودن بعضی از صفات (نوح27 - 26) که بر خلق و خوی کودک دلبندمان تأثیراتی می گذارد که آن نیز، تحت تأثیر محیط و تربیت و... قرار گرفته و می تواند فرصت بروز بیابد و یا اصلاً ظاهر نشود، عوامل دیگری هم در دوران بارداری وجود دارد که می تواند بر شخصیت و رفتارکودک ما تأثیرگذار باشد. در این قسمت، شما خواننده عزیز را به خواندن مطالبی در این زمینه دعوت می کنیم.

‌أ. تقویت و شکل دهی شخصیت فرزند

جنین از غذایی استفاده می کند که به وسیله دستگاه گوارش مادر تهیه می شود. طفل تا هنگامی که در رحم مادر زندگی می کند از جهت غذا پیرو مادر است و چگونگی غذای مادر در پرورش جسمی و روانی او بسیار مؤثر است. شخصیت اخلاقی انسان به مزاج و ساختمان ویژه اعصاب او مرتبط است. همان طوری که تأمین یا فقدان پاره ای از مواد غذایی، ممکن است روان و اعصاب انسان را برای بروز صفات خوب یا بد و یا هیجان های روانی آماده سازد، نوع غذایی که از راه درآمد خانواده تهیه می شود و یا حتی ماهیت خود غذا نیز می تواند تأثیر بسیار زیادی را بر اخلاق مادر باردار و به تبع، جنینی که با این غذاها تغذیه می شود، بگذارد که در ادامه به بررسی این تأثیرات می پردازیم.

أ. ایجاد زمینه های شخصیتی مناسب با بهره گیری از غذای سالم و مفید

اهمیت و ارزش غذا به نوع آن بستگی دارد نه به مقدار آن. به طوری که، روان شناسان در این زمینه می گویند بگویید چه می خورید تا اخلاقتان را به شما بگوییم. در علم تغذیه نیز آمده است دسته ای از غذاها با تأمین مواد مغذی و ویتامین های ضروری بدن می توانند تأثیر مناسبی را بر جسم و روان مادر باردار و به تبع آن، جنینی که با این غذاها از راه جفت تغذیه شده است، بگذارند. در منابع دینی ما نیز روایت هایی از ائمه (علیهم السلام) در مورد این غذاها و اثراتی که بر روان انسان می گذارند، مطالبی بیان شده است. از محتوای روایات این چنین برداشت می شود که:

اگر دوست دارید کودکتان صبور و پاک باشد، در دوران بارداری خرما بخورید (بحارالأنوار، ج 66، ص 141).

اگر می خواهید فرزند خوش اخلاقی داشته باشید، در دوران بارداری خربزه بخورید (بحارالأنوار، ج 59، ص 299).

اگر می خواهید فرزند خوش اخلاقی داشته باشید، در دوران بارداری به بخورید (بحارالأنوار، ج 66، ص 176).

اگر می خواهید پسر شجاعی داشته باشید، در دوران بارداری کندر بخورید. البته نباید زیاده روی کنید (وسائل الشیعه، ج 21، ص 405).

اگر می خواهید کودکتان خوش اخلاق و زیبا رو شود، خربزه با پنیر بخورید (بحارالأنوار، ج 62،ص 444).

طبق روایات، خوردن کندر توسط زنان باردار در افزایش هوش کودک و نیز تناسب اندام او بسیار تأثیرگذار است (کافی، ج 6، ص 23).

ب. جلوگیری از ایجاد شخصیت روانی ناسالم کودک با پرهیز از غذای ناسالم

غذای سالم و مفید هم از جهت سلامت روانی و هم از جهت سلامت جسمی، تأثیر بسیار خوبی بر ما و بر کودکمان دارد. از این رو بسیار سفارش شده است همان گونه که والدین به سالم بودن غذا و مغذی بودن آن توجه دارند، به غذای خود که از درآمد و راه درستی تهیه شده باشد ( سوره ی  بقره/74) نیز دقت لازم را داشته باشند. در روایات توجه ویژه ای بر مصرف غذای حلال و حرام خصوصاً در دوران بارداری شده است. در روایات آمده است استفاده ازغذایی که از درآمد نامناسب تهیه می شود، می تواند اثرات نامناسبی را در روان مادران باردار و نیز جنینی که با این غذاها از راه جفت، تغذیه می شود بگذارد. این اثرات که در روایات به آن اشاره شده، عبارتند از:

لقمه ی حرام سبب قساوت قلب شده و درک سخن حق در کودکی که با این غذا تغذیه می شود، تأثیری ندارد (بحارالأنوار، ج 45، ص 8).  

دعای کسی که لقمه حرام می خورد، مستجاب نمی شود (عدة الداعی و نجاح الساعی، ص139)

عبادت های کسی که لقمه حرام می خورد، قبول نمی شود (بحارالأنوار، ج 63، ص 313).

خوردن لقمه حرام برکت را از زندگی انسان دور می کند (كافی، ج‏‏ 5، ص ‏125).

لقمه حرام دین داری را نابود می کند (بحارالأنوار، ج63، ص313).

نمونه ی واضح اثر لقمه حرام را در واقعه عاشورا می بینیم. با این که امام حسین (علیه السلام) تمام حقایق را برای لشکر یزید بیان نمودند زمانی که، حضرت زینب (سلام الله علیها) به برادرشان می فرمایند چرا این حقایق بر آن ها اثر نمی گذارد، حضرت می فرمایند، چون شکمشان از لقمه حرام پرشده است. (بحارالأنوار، ج45، ص8) این روایات نشان دهنده ی اثر بسیار عمیق لقمه حرام بر شخصیت کودک و سرنوشت او دارد. برای اطلاعات بیشتر در مورد دوری از لقمه حرام، به قسمت تغذیه مناسب در دوران بارداری مراجعه فرمایید.

‌ب. سلامت شخصیت فرزند با هم نشین مناسب

مرحوم فیض، در تفسیر صافی در مورد آیه شریفه (هُوَ الَّذی یصَوِّرُکُمْ فِی الْأَرْحامِ کَیفَ یشاءُ لا إِلهَ إِلاَّهُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ) روایتی نقل می کند و می گوید، وقتی دو فرشته برای تصویر و صورت بندی انسان حاضر می شوند به آن دو فرشته گفته می شود، به پیشانی مادر نگاه کرده و سرنوشت کودک را با توجه به آن بنویسند و آن چه را که در پیشانی مادر است را به عنوان قضا و قدر و سرنوشت کودک قرار دهند. سپس، به دو فرشته گفته می شود بدا را برای خداوند قرار دهند. معنی روایت این است که پدر و مادر دخالت مؤثر در سرنوشت انسان دارند و مادر خوب در شکل گیری شخصیت کودک بسیار تأثیرگذار است. هرچند که طبق روایات دینی و نظر فیلسوفان اسلامی، انسان دارای قدرت انتخاب است و از اختیار برخوردار بوده و می تواند با اختیار خود شرایط مناسبی را در آینده برای خود به وجود آورد و سرنوشت نهایی خود را تعیین کند. این همان معنی بدا برای خداوند می باشد. مادر وحالات او، می تواند به عنوان یک عامل زمینه ساز، جهت و گرایش کودک را به سمت خوبی یا بدی معین کند اما این عامل، عامل قطعی و تعیین کننده در سرنوشت انسان نیست و تنها یک عامل زمینه ساز و تأثیرگذار است. با این حال، همین عامل به خودی خود می تواند یک عامل بسیار مهم محسوب گردد.

پس روحیات مادر و اعمال او، عامل زمینه ساز در شخصیت فرزند محسوب می شود. با روحیات خوب مادر کودک درون رحم مادر نیز دارای حالات خوب روانی می شود که ظاهراً ناپیداست، ولی مادر زمینه های آن را در فرزند آماده نموده و پس از تولد و گذشت زمان، تدریجاً با فراهم شدن شرایط، زمینه های از قبل شکل گرفته فرصت بروز می یابند. برای توضیح بیشتر به این مثال توجه کنید، وقتی دانه ی گلی را در زمین می کاریم که استعداد گل شدن دارد با فراهم شدن شرایط که شامل: باغبان، نور و... است، سرانجام دانه به گل تبدیل می شود و اگر این شرایط فراهم نشود با این که دانه استعداد گل شدن دارد، ولی اصلا گل نمی دهد و رشد نمی کند.

طبق تحقیقات انجام شده، سیستم شنوایی جنین در ماه هفتم حاملگی کامل می شود و جنین می تواند صداها را بشنود و نسبت به آنها عکس العمل نشان دهد. دراین شرایط تأثیرگذاری بسیاری از محرک های محیطی و عوامل عاطفی و روانی بر کودک فوق العاده چشمگیر می شود. هم چنین به گفته دانشمندان، مغز جنین اطلاعات قابل توجهی را درحافظه ی خود نگاه می دارد و کودکان زمانی که قادر می شوند اولین کلمات و جملات را به زبان آورند همیشه سعی می کنند همان چیزهایی را بگویند که روزهای اول تولد و دوران زندگی درون رحم، شنیده و به خاطر می آورند. پس می توانیم با توجه به موارد گفته شده، تا حدودی در شخصیت و حالات روانی کودک دلبندمان تأثیرگذار باشیم. برای آگاهی از این اثرات می توانید به موارد زیر توجه کنید.

شکل دهی شخصیت فرهنگی کودک

به عقیده روان شناسان آموزش به فرزند را می‏توان از دوران جنینی (به ویژه پس از4 ماهگی) آغاز کرد، زیرا در این دوران صداها را می شنود و در مقابل آن ها واکنش نشان می دهد. این رفتار مادر، علاوه بر تأثیر در قوه شنوایی جنین و ایجاد عکس العمل در او، بر ضمیر ناخودآگاه او نیز تأثیر داشته و پس از سال ها، با فراهم شدن شرایط این آموزش ها احساس انس و آشنایی بیشتری با آن پیدا می کند. طبق تحقیقات دانشمندان، زمانی که مادر در دوران بارداری کتاب خاصی را مطالعه می نماید فرزند او سال ها بعد از تولدش هنگامی که بر حسب اتفاق، همین کتاب را به دست می گیرد و مطالعه می کند، احساس می کند که همه محتوای کتاب برایش آشناست و گویی همه کتاب را از پیش می داند. به همین خاطر، بچه های آن دسته از مادرانی که در دوره ی بارداری برای جنین خود کتاب می خوانند، نسبت به خواندن و کتاب خوانی بسیار علاقه مند می گردند، به خصوص به آن دسته از کتاب هایی که در دوره ی بارداری، برایشان بیشتر خوانده شده است. لذا، برای این که فرهنگ کتاب خوانی را گسترش دهیم، باید از دوران جنینی فرزندمان برنامه ریزی داشته باشیم.

یکی از شرایطی که علاقه ی ما را برای مطالعه بیشتر می کند، رنگ محیط و اتاقی است که در آن مطالعه می کنیم. رنگ زرد تحریک کننده ی فکر است، برخی حالات عصبی را آرام می کند. به همین خاطر، این رنگ را برای رنگ آمیزی اتاق مطالعه پیشنهاد می کنند. هم چنین، رنگ طلایی که مخلوطی از نارنجی و زرد است گرم و درخشان است. این رنگ برای درمان افسردگی به کار می رود و باعث نشاط و شادی در فرد می شود. این اثر هم در قرآن (بقره/69) و هم طبق ارزیابی های دانشگاه های آمریکا به اثبات رسیده است. رنگ طلایی گردش خون را روان تر می سازد، گرمای بدن را افزایش داده و مغز را فعال تر می سازد. طبق نظر ابن سینا، رنگ زرد التهاب و درد را كاهش می دهد. این رنگ، در واقع همان رنگی است که در بارگاه های ائمه (ع) به وفور استفاده شده است.

در تفاسیر قرآن آمده است با دمیدن روح (14ـ 12 مؤمنون) در انسان، تحول عظیمی در روند رشد او ایجاد می شود. در این شرایط، تأثیرگذاری بسیاری از محرک های محیطی و عوامل عاطفی و روانی بر جنین فوق العاده چشمگیر می شود. جنین در حدود 25 هفتگی زندگی درون رحمی خود، در واکنش به صداهای مختلف به صورت ممتد پلک می زند به گونه ای که، اگر این عکس العمل را نداشته باشد، خود می تواند نشانه ای از ضعف شنوایی نوزاد بعد از تولد باشد. بخش زیادی از رشد ذهن و روان جنین در 5 ماهگی به دریافت محرک های صوتی مربوط می شود. هم چنین بچه ها از همان ماه های آخر قبل از تولد خود به صدای مادر مأنوس شده و نسبت به احساسات و حالات مادر حساس می شوند. بنابراین، بهتر است:

أ. مادران باردار در این دوران با جنین خود سخن بگویند و برایش شعرها و کتاب های زیبا و با محتوای خوب به ویژه قرآن بخوانند. بهترین کلماتی که حتی تأثیر آن ها بر مولکول های آب نیز به اثبات رسیده است. صحبت کردن با جنین آن قدر اهمیت دارد که حتی ارتباط عاطفی فرزند با مادر را در دوران کودکی او تقویت می کند؛ همان گونه که حضرت فاطمه زهرا (س) با جنین درون رحم خود در دوران بارداری، سخن می ‏گفتند.

ب. علاوه بر این، شرکت مادر در جلسات علمی در دوران بارداری نیز می تواند تأثیر بسیار خوبی بر کودک بگذارد.

شخصیت سازی با گردش در طبیعت

به عقیده روان شناسان محیطی، یکی از ویژگی های سکونت در مناطق معتدل آرامش خاطر افراد آن است و چون استقبال مردم از این مکان ها زیاد است، معمولاً ارتباطات اجتماعی در این محیط ها بیشتر است. علاوه براین هماهنگی و نظم خاصی میان زندگی افراد ساکن در چنین نقاطی با طبیعت معتدل وجود دارد. این ها همه تأییدی است بر این که، معصومین (علیهم السلام) فرموده اند نگاه به گل های رنگارنگ و درختان سرسبز و شاداب باعث نشاط و شادی می شود و از بسیاری از بیماری های روانی جلوگیری کرده و کاربرد درمانی دارد (وسائل الشیعه، ج2، ص143).

هم چنین استشمام بعضی گل ها مانند: گل سرخ و گل نرجس تأثیر بسیار خوبی را بر سیستم مغزی ما بر جای می گذارد (بحارالأنوار، ج 73، ص147). طبق نظر روان شناسان، رنگ سبز آرامش بخش ترین رنگ ها است. دانشمندان امروزه، رنگ سبز را برای درمان بیماری های عصبی و اختلالات روانی به کار برده اند. این رنگ بر رفع بی خوابی‌ و خستگی‌ بسیار مؤثر بوده، مویرگ ها را منبسط کرده، فشار خون را کاهش داده و در نتیجه بر فشارخون بالا مؤثر است. رنگ آبی نیز از اثر آرام بخشی بسیار عمیقی برخوردار است. لذا خداوند رنگ آسمان، اقیانوس ها و دریاها را به رنگ آبی درآورده است. از بوعلی سینا نقل شده است که آبی فشار خون را پایین می آورد، استراحت بخش، تسکین دهنده و مناسب برای درمان بی خوابی است. رنگ آبی آرام بخش و خواب آور است و در آسم، فشار روحی، بی خوابی و فشارخون بالا بسیار مؤثر است. بنابراین، رفتن به طبیعت و بهره مندی از این رنگ ها در دوران بارداری به خصوص بر خستگی و بی حالی، ویار بارداری و سردردهای اوائل بارداری می تواند به عنوان یک عامل تسکین دهنده و آرام بخش این حالات ناخوشایند مد نظر قرار گیرد.

راه های تأمین سلامت روانی مادر

به عقیده ی روان شناسان، مذهب می‌تواند در ایجاد احساس امید، احساس نزدیكی نسبت به دیگران، آرامش هیجانی، فرصت خود شكوفایی، احساس راحتی، نزدیكی به خدا و كمك برای حل مسائل، اثربخش باشد. در دوران بارداری، کودک درون رحم مادر تحت تأثیر محیط اطرافش می باشد و نزدیک ترین محیط به او مادر است. پس، آرامش روحی و روانی مادر در طی دوران حاملگی از اهمیت ویژهای برخوردار است. به طوری که کودکان از همان ماه های آخر قبل از تولد خود با صدای مادر مأنوس شده و نسبت به احساسات و حالات مادر حساس می شوند.

به عنوان مثال وقتی دعا می کنیم و زیباترین کلمات را در گفت و گو با پروردگارمان به کار می گیریم و از خدا می خواهیم تا به ما توجه کند، علاوه بر تأمین آرامش و سلامت جسمی و روحی خود، آرامش روانی کودک خود را نیز تأمین کرده ایم. اثر دعا بر محیط پیرامونی، امری است که در سال های اخیر در تحقیقات دانشمندان به اثبات رسیده است. این کلمات، که در واقع از زیباترین کلمات به شمار می آیند، به هنگام مواجهه با مولکول های آب حتی شکل ساختاری مولکول های آب را تغییر داده و سبب می شود تا بلورهای آب اشکال زیبایی را به خود بگیرد. از طرفی، طبق تحقیقات دانشمندان، مغز جنین اطلاعات قابل توجهی را در حافظه خود نگاه می دارد و کودکان زمانی که قادر می شوند اولین کلمات و جملات را به زبان آورند، همیشه سعی می کنند همان چیزهایی را بگویند که روزهای اول تولد و در دوران زندگی در درون رحم مادر، شنیده و به خاطر می آورند. با بهره گیری از این نکته، می توانیم با انس گرفتن با آن چه که در دین اسلام آموختنش واجب و ضروری است، تا حد زیادی در شکل گیری سلامت روانی و شخصیتی فرزند دلبندمان، اثرگذار باشیم. توجه به آن چه که در آرامش روانی ما مؤثر است می تواند مفید باشد. مواردی مانند:

1. داشتن هیجان های شاد، خوش اخلاق بودن و دارا بودن افکار عالی، خوشحال و شاد بودن از باردارشدن و عدم توجه به جنسیت جنین که در منابع دینی آمده است و نیز مورد تأکید روان شناسان است می تواند بر آرامش روانی ما و کودک دلبندمان و هم چنین داشتن ارتباط عاطفی و دلبستگی هرچه بیشتر ما با او در دوران کودکی و نیز در آینده بسیار مؤثر باشد.

2. دلی را شاد کردن، زیارت ائمه، سفر کردن، دید و بازدید، دادن صدقه، مهمانی دادن، قرآن خواندن، نماز شب خواندن، ذکر خدا گفتن، ایمان به تقدیر خداوند در همه مشکلات و گرفتاری ها و حسن ظن به خدا داشتن که در روایات تأکید زیادی بر آن ها شده است، همه در آرامش روانی مادر و در کودک دورن رحم اثر ویژه ای داشته و با ارتباطی که مادر با کودک خویش دارد می تواند در شکل گیری و رشد شخصیت کودک بسیار مؤثر باشد.

3. هم چنین رعایت مواردی مانند رعایت حقوق مردم، غیبت نکردن، حسود نبودن، طمع نورزیدن و تمام دستورهای اخلاقی که در منابع دینی آمده است (برای مطالعه بیشتر به کتاب روان شناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی، مراجعه فرمایید) علاوه بر تأمین امنیت روانی ما، می تواند بر شخصیت و روحیه ی فرزندمان نیز تأثیرگذار باشد.

تقویت شخصیت اجتماعی جنین

به عقیده روان شناسان، بسیاری از رفتارهای ما بر اساس یادگیری است و مراحل اولیه یادگیری به ویژه زبان آموزی و شکل گیری مراحل اولیه ی شخصیت هر یک از ما انسان ها، به طور عمده بر اساس تقلید انجام می پذیرد. یکی از عواملی که تقلید را در ما تقویت می کند و ماندگاری قوی بر روان جنین درون رحم دارد، محرک های صوتی است. صداها نقشی بسیار اساسی در یادگیری فرزندمان و شکل گیری شخصیت کودک دلبند ما داشته و هم چنین بر میزان سازگاری کودک در هنگام برخورد با اطرافیان و جامعه می تواند تأثیر ویژه ای داشته باشد. هم چنین صداها در شکل گیری واکنش هایی که در دوران کودکی و نوجوانی وابسته به هوش هستند، بسیار تأثیرگذار می باشند. یکی از عوامل مؤثر در آرامش روانی و رشد شخصیتی ما و کودک ما در دوران بارداری، نحوه ی تعامل ما با دیگران است. تحقیقات دانشمندان حاکی از آن است که مغز جنین اطلاعات قابل توجهی را در حافظه ی خود نگاه می دارد و کودکان زمانی که قادر می شوند اولین کلمات و جملات را به زبان آورند، همیشه سعی می کنند همان چیزهایی را بگویند که روزهای اول تولد و در دوران زندگی درون رحم، شنیده و به خاطر سپرده اند. علاوه بر این، به عقیده روان شناسان کودکان در دوران جنینی از همان ماه های آخر زندگی درون رحمی شان، قادر می شوند کلمات و جملات مصنوعی به زبان آورند و آرام آرام صحبت نمایند. با توجه به نکات گفته شده، به کارگیری مهارت های کلامی در برخورد با دیگران نه تنها باعث تعامل بیشتر و دوستانه تر ما با آن ها می گردد، بلکه در آرامش روانی ما و رشد شخصیتی جنین از تأثیر ویژه ای برخوردار است. به طوری که، به عقیده ی روان شناسان داشتن شور و نشاط در دوران بارداری بر میزان هوش کودک بسیار تأثیرگذار است. در این قسمت به بیان نکاتی می پردازیم که با رعایت آن ها می توانیم ارتباطات اجتماعی خود را بهبود ببخشیم.

أ. ابزار کلامی

استفاده از ابزار کلامی مناسب در برخورد با افراد می تواند ارتباطات ما را بهبود بخشد. این ابزارها به شرح زیر است:

اول) یکی از ابزارهای کلامی، گوش دادن به فرد مقابل است که در واقع اساسی ترین ابزار در ارتباطات اجتماعی است. برای اینکه به طرف مقابل بفهمانیم که به سخنان او گوش می دهیم باید با علائم غیر کلامی مانند ارتباط چشمی و حرکات بدنی، به مخاطب بفهمانیم که حضور او برای ما اهمیت دارد. همانند پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) که در برخورد با دیگران، به خوبی به حرف های دیگران گوش می دادند و با علائم مختلف با آن ها برخورد می کردند به طوری که، افراد تصور می کردند ایشان سخنان آن ها را تأیید می کند.

دوم) دومین مورد از این ابزارها، شنیدن همراه با سکوت است. قطع کردن صدای دیگران هر چند با صدای آهسته، باعث رنجش طرف مقابل می شود و به رابطه ی ما با او به شدت آسیب می زند. به طوری که در روایات دینی، این کار را نوعی خدشه زدن به شخصیت فرد مقابل می دانند (کافی، ج 2، ص 660).

سوم) سومین مورد، سخن گفتن مناسب و به جا است. با رعایت چند نکته ی ساده در این مورد، می توانیم اثرگذاری سخن خود را در فرد مقابل افزایش دهیم. این نکات بدین شرح هستند:

قبل از شروع به صحبت، باید در مورد چیزی که می خواهیم بگوییم، فکر و تأمل کنیم. این کار باعث می شود تا اشتباهات ما کمتر شود (نهج البلاغه، حکمت 349).

سخن ما درست، سازنده و نتیجه بخش باشد (بحارالأنوار، ج 68، ص 310).

سخن باید زیبا و محترمانه باشد و کلمات متین و مناسب در آن به کار برده شود. امام علی (علیه السلام) در این باره می فرمایند: «زیبا سخن بگویید تا زیبا بشنوید» (بحارالأنوار، ج 68، ص 311) و (غررالحکم، ص 139).

آهنگ ما نرم و ملایم باشد نه تند و خشن (بحارالأنوار، ج 71، ص 158).

سخن باید مختصر و مفید باشد. در روایات دینی، کم گویی را نشانه ی فرهیختگی اعلام کرده اند (نهج البلاغه حکمت 71).

ب. ابزار غیر کلامی

استفاده از ابزار غیر کلامی مناسب در برخورد با افراد می تواند به بهبود ارتباطات ما کمک کند. این ابزارها بدین شرح هستند:

اول) از حالت های بدنی مناسب مثل وضعیت چهره، آهنگ صدا، تماس چشمی متناسب با فرهنگ زندگی افراد استفاده کنیم. توجه داشته باشید گاهی مواقع این ابزارها را نباید به کار گرفت، چون به ارتباط اجتماعی ما آسیب می زند و باید بسته به موقعیت، این ابزارها را به کار گیریم.

دوم) خوش اخلاقی، تواضع در برخورد با افراد، ملایمت در برخورد که شامل صدای آرام، استفاده از گفتار مناسب و خوشرویی در برخورد می شود، در روابط اجتماعی ما بسیار مؤثر است (بحارالأنوار، ج 68، ص 391).

سوم) دست دادن با افراد و در آغوش کشیدن یکدیگر نشانه ی صمیمیت است که محبت افراد را نسبت به یکدیگر بیشتر می کند (کافی،ج 2، ص 148).

چهارم) ظاهری مناسب و آراسته مطابق با فرهنگ دینی و ملی خود داشته باشیم. توجه کنید که آرایش ظاهر و شیوه لباس پوشیدن افراد تأثیر بسیاری بر دیگران دارد و در رابطه با قضاوت آن ها بر شخصیت افراد بسیار مؤثر است. دین اسلام نیز توصیه های مناسبی در رابطه با پوشش افراد دارد. به طور مثال پیام اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) همیشه در منزل و در هنگام دیدارهای رسمی به رسیدگی وضعیت ظاهریشان مانند مرتب کردن موها، عطر زدن به خود و... می پرداختند (وسائل الشیعه، ج3، ص 340). البته در اسلام در مورد خودآرایی خانم ها نیز توصیه هایی شده است. برای اطلاعات بیشتر در این زمینه به رساله مراجع تقلید خود مراجعه فرمایید.

رعایت این موارد، به برقراری رابطه صمیمانه تر و دوستانه تر ما با دیگران کمک زیادی می شود. داشتن روابط خوب، نقش مؤثری در آرامش روانی و نشاط مادر دارد و از آنجایی که جنین به عنوان عضوی در رحم مادر قرار دارد، این آرامش و نشاط بر او نیز تأثیر مثبتی بر جای خواهد گذاشت.

بد نیست که قبل از برقراری یک رابطه، نکات زیر را مد نظر قرار دهیم:

در روابط اجتماعی نسبت به افراد بی تفاوت نباشیم و اصل منفعت رساندن به دیگران را سرلوحه کار خود قرار دهیم، هرچند که در عمل موفق به انجام آن نشویم (کافی،ج 2، ص 166).

در برقراری رابطه با دیگران، محبت و احترام بی قید و شرط داشته باشیم (بحار الأنوار، ج 71، ص 175).

در برخورد با دیگران، خود را بالاتر از آنان ندانیم بلکه در روابط اجتماعی خاضع و فروتن باشیم (مستدرک الوسائل، ج 11، ص 295).

در برخوردهای اجتماعی صداقت و یکرنگی داشته باشیم و از دورویی بپرهیزیم، چون این رفتار ما بعد از برملاشدن هویت واقعی مان، باعث دوری دوستان و نزدیکان از اطراف ما می گردد (کافی، ج 2، ص 99).

در برخورد با دیگران اصل مدارا را رعایت کنیم. هر فردی که مدارای بیشتری در برخورد با دیگران داشته باشد، از سلامت روانی بالاتری برخوردار است (بحارالأنوار، ج 72، ص 53).

زمینه های شکل گیری خلاقیت در کودک

روان شناسان در تعریف خلاقیت می گویند خلاقیت، ترکیبی است از قدرت ابتکار، انعطاف پذیری و حساسیت در برابر نظریاتی که یادگیرنده را قادر می سازد خارج از نتایج تفکر نامعقول، به نتایج متفاوت و مولد بیندیشد که حاصل آن، رضایت شخصی و احتمالاً رضایت دیگران خواهد بود. فرد خلاق، تمایل دارد که مسائل مختلف را به طرق متفاوت حل کند؛ هرچند در ظاهر، یک راه حل بیشتر برای آن وجود ندارد. در واقع خلاقیت، توسعه آگاهی، توانایی جذب و بهره مندی از همه نعمت های زندگی است. در قرآن نیز از آفرینندگی گاهی به معنی تسخیر، تعبیر شده است. در قرآن آمده است، «خداوند بر پدیده‌های طبیعی آن چنان نیرویی بخشید كه انسان می‌تواند با قدرت تسلط و حاكمیتی كه دارد در آن تصرف نموده و هر گونه دگرگونی و سازندگی را در آن به وجود آورد» (سوره جاثیه/ 13). هرچند که به عقیده ی روان شناسان، خلاقیت امری است، که به مرور زمان و تحت شرایطی از جمله سن قرار می گیرد، ولی باز هم طبق گفته ی آنان، خلاقیت امری است که به صورت بالقوه در وجود هر یک از ما وجود دارد و دارای شدت و ضعف است و با وراثت هم می تواند ارتباط داشته باشد. پس برای داشتن کودکانی خلاق، خود ما نیز باید خلاق باشیم و می توانیم از همین لحظه شروع کنیم و آن را در خود پرورش دهیم. با رعایت چند نکته بسیار ساده می توانیم خلاقیت را در خود پرورش دهیم.

  • کتاب هایی مانند: تقویت هوش، تقویت حافظه، روش مطالعه، معماهای هوشی، تقویت اراده و... را بخوانیم و با افرادی که در این مسائل مهارت دارند گفتگو و مشورت کنیم.
  • در زندگی خود شاداب و سرزنده باشیم. تفریح و شوخی را وارد زندگی خود نمائیم. در روایات دینی آمده است پیامبر شوخ طبع ترین افراد بودند. البته باید دقت کنیم که شوخ طبعی از حالت تعادل خارج نشود، چون به شخصیت افراد آسیب می زند (مستدرک الوسائل، ج 2، ص 77).
  • در مورد مسائل و مشکلات خود سعی کنیم راه های تازه‏ای کشف کنیم؛ هر چند این راه ها ممکن است عملی نباشند یا خنده ‏دار به نظر رسند. قرآن در این زمینه می فرماید: (ان الله لا یغیر ما بقومٍ حتی یغیّروا ما بأنفسهم) خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی دهد مگر آن که، آن ها خودشان را تغییر دهند (رعد/12).
  • با کودکان و نوجوانان رفت و آمد کنیم و گاهی کارها و بازی های آن ها را انجام دهیم. پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله و سلم)می فرمایند: «با کودکان، کودکی کنید و کودکانه رفتارکنید» (وسائل الشیعه، ج 5، ص 126). خودشان نیز با کودکان بازی می کردند (فروع کافی، ج 6، ص 50).
  • به عقیده ی روان شناسان یکی از کارهایی که می تواند خلاقیت را در کودکان پرورش دهد، بازی آن ها با خاک است. پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله و سلم) می فرمایند: «خاک، بهار کودکان است» (مجمع‏ الزوائد، ج ۸، ص۱۵۹). خلاقیت و نوآوری کودک غالباً، زمان هایی شکوفا می شود که آزادی عمل دارد. در این هنگام، او می تواند قوه تخیل خود را برای ساختن چیزی به کار اندازد، بازی با خاک یک از این زمان هاست. پس، به هنگام بازی با کودکان این نکته را نیز مدنظر قرار دهید.

تضمین افزایش هوش کودک

با رعایت نکات بسیار ساده زیر، در دوران بارداری، تا حد زیادی می توانید باهوش شدن فرزندتان را تضمین کنید.

  • صمیمی کردن فضای خانواده

مطالعاتی که درباره تأثیر محیط خانواده بر شکلگیری هوش انجام شده است، نشان می دهد کودکان باهوش تر معمولاً کسانی هستند که در خانواده های صمیمی رشد کرده و از امکانات تربیتی و فرهنگی بیشتری برخوردار بوده اند. پس فضای خانه و خانواده را شاد نگه داریم. اساس یک ارتباط سالم و با نشاط در خانواده، مثبت فکر کردن است. در زندگی همواره سعی کنیم به مثبت‏ها و نعمتهایی که داریم فکر کنیم. در روایات دینی نیز به شاد بودن توصیه کرده اند و غمگین بودن را سرزنش کرده اند (وسائل الشیعه، ج 8، ص 48).

  • مصرف کندر در دوران بارداری

به فرموده ی امام رضا (علیه السلام) برای آن که فرزندی باهوش، پاکدل، دانا و عاقل، شجاع و خوش اخلاق داشته باشیم، در دوران بارداری از کندر استفاده کنیم. (اصول کافی، ج 6، ص 23) نوع کندر مورد استفاده، در بخش طب سنتی دوران بارداری بیان شده است.

  • خواندن قرآن

در روایات بسیاری در کتب معتبر دینی از جمله (بحارالانوار) به مادران باردار سفارش شده است حتی الامکان در زمان بیداری و هنگام خوابیدن با وضو باشند. طبیعی است که یاد خداوند باعث آرامش قلب و ذهن مادر شده و بر فرزندی که در رحم دارد نیز اثر مثبتی خواهد گذاشت و او را از لحاظ ذهنی و روانی، فردی آرام و باطمأنینه و باهوش خواهد کرد. هم چنین سفارش شده است که مادر در طول دوران بارداری، در خواندن قرآن کریم مداومت داشته باشد. این کار، علاوه بر این که بر خلق و خو و ظاهر زیبای فرزندش اثر مثبتی خواهد گذاشت، هوش و ذکاوت او را نیز افزایش خواهد داد. در این مورد، علاوه بر تلاوت کل سورههای قرآن کریم، بر خواندن سورههای مبارکه ی (حشر و مریم) بسیار تأکید شده است.

  • افزایش  EQیا هوش هیجانی

همه ی ما دنبال این هستیم که چگونه می توانیم حافظه ی ذهنی فرزندمان را افزایش دهیم و در نهایت آینده کاری او را تضمین کنیم اما از یک چیزی غافل شده ایم و آن هم این است که در آینده ی کاری فرزندان ما، چیزی که خیلی بیشتر از حافظه و هوش زیاد، به آن نیاز دارد، داشتن مهارت های اجتماعی مانند توانایی هم دردی و هم دلی با دیگران، توانایی مقابله با استرس ها و توانایی ابراز وجود خود و مهارت های اجتماعی دیگری است که ما از آن غافل شده ایم. به فرموده ی امام علی (علیه السلام)، بهترین مواد آموزشی برای نسل نو جامعه، چیزهایی است که وقتی بزرگ می شوند به آن نیاز دارند (نهج البلاغه، شرح ابن ابی الحدید، ج 20، ص 333). روان شناسان نیز معتقدند که باورها و رفتارهای متعالی مانند صداقت و درستی، حلم و شکیبایی و خوش خلقی و گشاده رویی و دیگر رفتارهای مذهبی مانند نماز، عفاف و ... تأمین کننده آرامش روان و زمینه ساز شکوفایی شخصیت، رویش خلاقیت ها، نوآوری ها و به وجود آمدن جلوه هایی از یک زندگی عاقلانه و خردمندانه می شود. امام علی (علیه السلام) می فرمایند: «ملازم و همراه با دین، تقوا و یقین باشید، زیرا این ها بهترین خوبی ها هستند و به وسیله این هاست که انسان به بالاترین درجه ها می رسد» (تصنیف غررالحکم، حدیث 1427). سفارش حضرت به همراهی با دین این است که دین، انسان را به بالاترین درجات می رساند و خسارت، زمانی است که انسان دچار فساد در دین شده باشد و دین او رو به تباهی برود. پس والدین عزیز، برای این که سلامت روانی، پویایی ذهن و رشد مطلوب فردی و اجتماعی و سعادت دنیوی و اخروی فرزندان آینده خود را تأمین کنید و فرزندان شما، توانایی مقابله با استرس ها و مهارت های اجتماعی را داشته باشد، خود نیز در این زمینه ها عالی باشید.                                                                                                                                                                                                              

نجوای عاشقانه با معبود در دوران بارداری

یکی از روش هایی که زمینه و شرایط را برای به وجود آوردن فرزندان خوب فراهم می کند، دعاها ونیایش هایی است که ما در دوران بارداری خود، انجام می دهیم. یکی از آثار دعا به خصوص اگر با نیاز واقعی درونی ما همراه باشد و مستمر نیز باشد، آن است که اتفاقات بد آینده را تغییر می دهد.

امام صادق (علیه السلام) در این باره می فرماید: «خداوند کارها را بوسیله اسباب انجام می دهد، پس برای هر چیزی شرایط و اسبابی قرار داده است» از آنجا که دنیا محل شرایط و اسباب است ما اگر بخواهیم به یک نتیجه خاص برسیم، باید شرایط خاص آن را مهیا کنیم. با به وجود آمدن بقیه شرایط، نتیجه دلخواه ما که فرزندی صالح است، ان شاالله فراهم می شود. در دعا کلمات زیبایی را به کار می بریم، به طوری که این کلمات بر تمام محیط پیرامونی ما تأثیر می گذارند. دانشمندان، اثر این کلمات را بر آب نیز اثبات کرده اند؛ افكار ما، نظرات، موسیقی، دعا و نیایش های ما همه بر ساختار مولكولی آب اثر می گذارد. از آن جا که، تحقیقات جدید ثابت کرده است که، در دوران قبل از تولد، جنین تمام حواس پنج گانه را دارا بوده و می تواند از آن ها استفاده کند، صداهای محیط بیرون را بشنود و به محض به دنیا آمدن به تمام عوامل و عناصر محیط اطراف خود آگاهی داشته باشد، ما با دعا می توانیم اثرات بسیار خوبی را بر کودک عزیزمان، بگذاریم. هنگام دعا فراموش نکنیم که، برای فرزندی که در رحم داریم، علاوه بر خواسته های معنوی و روحانی، بر سلامتی جسمی او نیز تأکید کنیم. با توجه به اثرات زیبایی که دعا و نیایش بر کودک دلبندمان می گذارد آداب خاصی برای ماه های بارداری توصیه شده است که توجه شما خواننده ی عزیز را به آن ها جلب می کنیم.

  •  ماه اول

روزهای پنج شنبه و جمعه ی هر هفته، سوره یس و صافات را بخوانید.

بر 2 عدد خرما سوره ی قدر بخوانید و بهتر است آن را ناشتا میل کنید.

از همین ابتدای بارداری نمازهای یومیه را با اذان و اقامه، سر وقت بخوانید.

  • ماه دوم

روزهای پنج شنبه و جمعه ی هر هفته، سوره ی ملک را بخوانید.

140مرتبه صلوات درروز پنج شنبه و در روز جمعه، 100 مرتبه صلوات بفرستید و با عبارت (وعجل فرجهم) تمام کنید.

در هر روز دست را روی شکم بگذارید و صلوات کبیره را بگویید. (اللهم صل ّعلی محمد وآل محمد وعجل فرجهم واهلک عدوهم والعن اعدائهم من الجن والانس من الاولین و الآخرین)

هرروز بر 2 عدد عناب، سوره ی توحید را بخوانید و آن را ناشتا بخورید.

  • ماه سوم

روزهای پنج شنبه و جمعه ی هر هفته، سوره آل عمران را بخوانید.

140مرتبه صلوات کامل بفرستید.

ناشتا هم یک سیب شیرین را با خواندن آیت الکرسی بخورید.

در این ماه، به منظور افزایش هوش جنین خوردن کمی کندر به صورت ناشتا توصیه شده است.

  • ماه چهارم

اسم کودک را قبل از 4 ماه و 10 روز انتخاب کنید.

روزهای پنج شنبه و جمعه ی هر هفته، سوره ی دهر را بخوانید.

در تمام نمازها در یک رکعت، سوره ی قدر را بخوانید.

بعد از نمازها دست را روی شکم بگذارید، سوره ی قدر، کوثر و صلوات کبیره را بخوانید. (اللّهم صّل علی محمّد وآل محمّد وعجّل فرجهم واهلک عدوّهم والعن اعدائهم من الجنّ والانس من الاوّلین و الآخرین).

روزی هفت مرتبه (استغفرالله ربّی و اتوب الیه) بگویید.

هرروز بعد از نماز 140 مرتبه صلوات بفرستید.

از اول ماه چهارم سعی کنید نماز شب بخوانید. درصورت امکان نیمه شب و اگر موفق نشدید قضای آن را ترک نکنید.

هر روز بر 2 عدد انجیر سوره ی تین را بخوانید و آن را ناشتا بخورید.

  • ماه پنجم

روزهای پنج شنبه و جمعه ی هر هفته، سوره ی فتح را بخوانید.

در یک نماز سوره ی نصر را بخوانید.

  • ماه ششم

روزهای پنج شنبه و جمعه، سوره ی واقعه را بخوانید.

  • ماه هفتم

روزهای پنج شنبه و جمعه، سوره ی یس و ملک را بخوانید.

روزی 140 مرتبه صلوات بفرستید.

  • ماه هشتم

این ماه اهمیت خاصی دارد و توصیه ی ویژه ای نسبت به آن شده است. برنامه ی هفتگی خاصی، برای ماه هشتم بارداری توصیه شده است.

شنبه ی هر هفته این ماه، 10 مرتبه سوره ی قدر را بعد از نماز صبح بخوانید.

یک شنبه ی هر هفته ی این ماه، 2 مرتبه سوره ی تین را بعد از نماز صبح بخوانید.

دوشنبه ی هر هفته این ماه، سوره ی یس را بخوانید.

سه شنبه ی هر هفته ی این ماه، سوره ی فرقان را بخوانید.

چهارشنبه ی هر هفته ی این ماه، سوره ی دهر را بخوانید.

پنج شنبه ی هر هفته ی این ماه، سوره ی محمد را بخوانید.

جمعه ی هر هفته ی این ماه، سوره ی صافات را بخوانید.

  • ماه نهم

درنمازهای ظهر و عصر هر روز این ماه، سوره ی عصر و ذاریات را بخوانید.

پنج شنبه ی هر هفته ی این ماه، سوره ی حج را بخوانید.

جمعه ی هر هفته ی این ماه، سوره ی فاطر را بخوانید.

در این ماه به طور ویژه، خرما بخورید. طبق سفارش پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) خوردن خرما در این ماه، موجب صبور شدن فرزند می گردد. 

بهترین سیسمونی مادر به کودک

به فرموده ی رسول اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) خانواده در دست یابی افراد به نگرش درست یا نادرست از زندگی و روش آن نقش اساسی دارد. ازحکیمی پرسیدند تربیت از کی آغاز می شود؟ جواب داد بیست سال قبل از تولد و اگر این مدت کافی نباشد، باید به آن اضافه کرد. یکی از مراحل مهم تربیت، شرایط دوران جنینی است که در سلامت و شکل گیری شخصیت کودک بسیار تأثیرگذار است. به طوری که، به فرموده ی یکی از معصومین (علیهم السلام) سعادت و شقاوت انسان در شکم مادر پایه‌ ریزی می شود.به عقیده روان شناسان، بیشترین سازگاری یا ناسازگاری های عاطفی فرزند به دوران جنینی کودک یعنی زمانی که در رحم مادر بوده است، بر می گردد.

یکی از مشکلاتی که در زندگی ما وجود دارد، مسائل و مشکلات اقتصادی است. اغلب خانواده ها ازنظر مالی در وضع ثابتی نیستند و این امر تنها به یک خانواده اختصاص ندارد. بنابراین ما پدر و مادرها نباید طوری رفتار کنیم که زندگی یعنی پول، و این پول است که سعادت و خوشبختی می آورد و بی پولی بزرگ ترین رنج و ناراحتی است. به عقیده روان شناسان، این طرز نگرش در دوران بارداری مادر استرس و ناراحتی ایجاد می کند و در نتیجه در آرامش روانی جنین تأثیر گذار است. در دوران بعد از تولد نیز، به دلیل این که بیشترین ارتباط را کودک با مادر دارد، در شکل گیری شخصیت کودک بسیار تأثیرگذار است. اگر چنین تصوری برای فرزندمان از همان سنین کودکی شکل بگیرد، زندگی با تمام امکانات و بودن درکنار دیگران برای او بی ارزش و پوچ جلوه می کند و این احساس در کودک شکل می گیرد که هر کاری با پول انجام می شود و زندگی هرکسی بستگی به پول دارد، پس باید کاری کرد که به پول بیشتر رسید.

این طرز فکر در کودک باعث می شود، کودک نسبت به کار خود بی علاقه شود و فعالیت درسی خود را برای آینده بیهوده و بی نتیجه بداند. اگر این نگرانی ادامه پیدا کند، شک نسبت به ارزش های انسانی مانند رعایت اخلاق اقتصادی، انصاف، رعایت عدالت و... تمام وجود کودک را فرا می گیرد. مسلم است، سختی معاش والدین را عصبانی می کند و موجب بروز مشاجره میان والدین می شود و دامنه این اختلافات معمولاً بچه ها را در بر می گیرد. به همین جهت، اگر پدر و مادرها با صبر وحوصله و به طرز عاقلانه این مطلب را به کودک خود بفهمانند، به کودک فرصت می دهند تا ارزش روابط انسانی را درک کند و ارزش واقعی محبت، شکیبایی و نشاط را در دیگران بسنجد. لذا اگر پدر و مادر به جای شکوه و اظهار عجز با اعتماد به نفس عمل کنند کودک نیز یاد می گیرد در برابر مشکلات نقش مثبتی را ایفا کند. مثلاً والدین به جای این که بگویند: «عجب گرفتاری شدیم، هیچ راه و چاره ای نیست» که با این حرف خود به فرزند احساس یأس و ناامیدی را منتقل می کنند این گونه بگویند: «بالاخره خواهیم دید چه کاری می شود کرد، هیچ چیز غیر ممکن نیست» کودک با این حرف معتقد می شود که توانایی حل مشکلات را دارد. توجه به نکات زیر نیز می تواند به آرامش اقتصادی شما و شکل گیری نگرش مثبت اقتصادی در فرزندتان کمک زیادی کند.

1. اسرار خانوادگی مان را مانند وضعیت اقتصادی خانواده (چه ثروت و چه فقر) را حفظ کنیم و برای رفع مشکلاتمان به فردی که امانت دار و قابل اعتماد است، مراجعه کنیم. پیامبراکرم می فرمایند: «خداوند کارهای مؤمن را به خود او واگذار کرده، ولی اجازه ی ذلت پذیری به او نداده است» (وسائل الشیعه، ج 11، ص 424).

2. در برخورد با کمبودهای زندگی به داشته های خود توجه کنیم نه به کمبودها. در کنار مشکلاتی که داریم به نعمت هایی که در کنارمان وجود دارد، بیشتر توجه کنیم. مانند نعمت سلامتی، خانواده و...

3. ثروت خانواده از 2 راه تأمین می شود: افزایش در آمد و کم کردن مخارج خانواده. بنابراین همان گونه که برای رفاه خانواده خود تلاش می کنیم، بهتر است برای مصرف بهینه در زندگی خود نیز برنامه ریزی داشته باشیم. پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) می فرمایند: «من بر امت خودم نه از فقر، که از برنامه ریزی نادرست می ترسم». و در جای دیگری می فرمایند: «هرکس اسراف کند، خداوند او را دچار فقر می گرداند».

4. به همسر خود بیشتر احترام بگذاریم. این احترام گذاشتن باعث می شود تا همسرمان به زندگی دل گرم تر شود و در انجام وظایف خود، توانمندتر گردد. علاوه بر این، او هم بیشتر احترام ما را حفظ می کند و به این ترتیب، آرامش هر دوی ما افزایش می یابد. حضرت فاطمه (سلام الله علیها) می فرمایند: «بهترین شما کسی است که به همسر خود احترام بگذارد و در برخورد با مردم نرم و مهربان باشد» (دلائل الإمامة، ص 7).

5. در امور مادی، به کسانی که پایین تر از ما هستند نگاه کنیم. این کار باعث آرامش روان و عزت نفس ما می شود و رضایت از زندگی را برای ما به ارمغان می آورد. هم چنین، باعث می شود عاقلانه بیندیشیم و برای به دست آوردن روزی بیشتر تلاش کنیم بدون آن که راضی به ذلت شویم. امام علی (علیه السلام) می فرمایند: «آزمندی و طمع، روزی را زیاد نمی کند بلکه قدر و منزلت فرد را پایین می آورد» (میزان الحکمه).

6. نکته آخر این که، هر چند که در بهبود زندگی و افزایش رفاه خانواده تلاش می کنیم بهتر است در میزان درآمدی که به دست می آوریم به تقدیر الهی راضی باشیم. امام علی (علیه السلام) می فرمایند: «دارایی را جست وجو کردم و جز آن را در قناعت نیافتم. قانع باشید تا دارا شوید» (بحارالأنوار، ج 66، ص 399). نتیجه قناعت، آرامش روان و عزت نفس است. حرمت یا عزت نفس، مجموعه ای از عقاید و احساسات است که ما درباره خودمان داریم که به آن «ادراک از خود» نیز گفته می شود. به عبارت دیگر درجه ی ارزیابی فرد از خود، توانایی ها، شایستگی ها و میزان ارزشی که شخص برای خود قائل است را عزت نفس می گویند. امام علی (علیه السلام) در نهج البلاغه می فرمایند: «ای فرزند آدم! رزق و روزی تو 2 گونه است؛ روزی ای که تو آن را می جویی و روزی ای که تو را می جوید که اگر سراغش نروی به سوی تو می آید. پس اندوه سال خود را بر اندوه امروزت منه که بر طرف کردن اندوه، هر روز از عمر تو را کافی است. اگر سال آینده در شمار عمر تو باشد همانا خدای بزرگ، در هر روز سهم تو را خواهد داد و اگر در شمار عمر تو نباشد، تو را با اندوه آن، چه کار است که هرگز جوینده ای در گرفتن سهم بر تو پیشی نگیرد و چیره شونده ای بر تو چیره نگردد و آن چه برای تو مقدر شده است، بی کم و کاست به تو خواهد رسید» (حکمت 435).

تغذیه مناسب در دوران بارداری

جنین تنها یک منبع غذایی دارد و آن هم مادر است. رشد کامل جنین رابطه تنگاتنگی با تغذیه مادر داشته و تأمین نیازهای او با دریافت مواد مغذی مادر عجین شده است. پس یکی از راه های حفظ سلامتی جنین، سلامت تغذیه مادر است. اهمیت غذا به قدری زیاد است که روان شناسان در این زمینه می گویند، بگویید چه می خورید تا اخلاقتان را به شما بگوییم. به خاطر اهمیت غذا، در اسلام دستورات زیادی وجود دارد که بسیار جالب توجه است. از نظر اسلام، غذاها می توانند اثرات روحی و جسمی در ما بگذارند. امام صادق (علیه السلام) دراین باره می فرمایند: «خداوند در قرآن فرموده است، ما انسان را در رنج آفریدیم یعنی آن چنان که در شکم مادر به رنج است او را آفریدیم. غذای جنین از چیزی است که مادر میخورد و میآشامد». از معصومین (علیهم السلام) دستورات غذایی خاصی در مورد تغذیه مادر در دوران بارداری بیان شده است که تأثیرات جسمی و روانی خاصی بر کودک می گذارند. در این قسمت، تغذیه مناسب این دوران و تأثیرات آن را در دو بخش روحی و جسمی برای شما توضیح داده ایم.

  •  اثرات جسمی تغذیه مادر در دوران بارداری بر کودک

در مورد اثرات جسمی غذا بر کودک، دستورات زیبایی در این زمینه بیان شده است.

أ. مصرف کندر در دوران بارداری، اگر جنین شما دختر باشد باعث زیبایی جنین و تناسب اندام کودک در دوران نوجوانی شده و اگر جنین پسر باشد در شجاعت و افزایش هوش او تأثیر ویژه ای دارد )الکافی، ج 6، ص23).

ب. خوردن خربزه همراه با پنیر در دوران بارداری در زیبایی کودک تأثیر ویژه ای دارد (بحارالانوار، ج 62، ص299)

  • اثرات روحی تغذیه مادر در دوران بارداری بر کودک

در مورد اثرات روحی ای که غذا بر شخصیت کودک می گذارند نیز، مطالب جالب توجهی در این زمینه بیان شده است.

أ. مصرف خرما در ماه آخر بارداری زمینه را برای صبور شدن فرزند فراهم می کند (الکافی، ج 11، ص 377).

ب. خوردن به (بحارالأنوار، ج 66، ص 176)، خربزه با پنیر (بحارالأنوار، ج 62، ص 444)، کندر (وسائل الشیعه، ج 21، ص 405) در دوران بارداری زمینه را برای خوش اخلاق شدن فرزندمان فراهم می کند.

ج. هم چنین خوردن کندر توسط زنان باردار، اگر جنین پسر باشد، باعث شجاع شدن فرزند می شود (وسائل الشیعه، ج 21، ص 405).

د. در کنار اثرات بسیار زیبایی که تغذیه مادر بر کودک می گذارد، اگر غذای مصرفی مادر از راه درست تأمین نشود می تواند اثرات بسیار بدی در روح و روان فرزند دلبندش ایجاد کند. به همین خاطر، در احادیث رسیده از اهل بیت (علیهم السلام) در مورد خوردن غذاهایی مانند گوشت حرام از قبیل: گوشت خرگوش، گوشت خوک، ماهی مرده و... و نوشیدنی های حرام مانند: شراب و هر چیز مست کننده ای که عقل را از بین می برد و هم چنین در مورد غذاهایی که از راه نادرست تهیه شده اند، بسیار هشدار داده اند. برای مثال پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) می فرمایند: «هر کسی که غذای حلالی بخورد، فرشته ای بالای سر او می ایستد و تا هنگامی که دست از خوردن بکشد برایش استغفار می کند، ولی اگر کسی غذای حرامی بخورد، تمامی فرشتگان آسمان و زمین او را لعنت می کنند و تا هنگامی که آن لقمه داخل شکمش است، خداوند به او نگاه نمی کند و غضب و خشم خدا را برای خود فراهم کرده است. پس اگر توبه کند، خدا هم به سوی او بر می گردد و اگر در این حال بمیرد، آتش جهنم لایق چنین شخصی است» (بحارالأنوار، ج 63، ص 314).

ه. در مورد نوشیدنی هایی مانند شراب، الکل، آب جو و هر چیز مست کننده ای که عقل را از بین می برد و به خاطر همین در اسلام حرام معرفی شده است، پزشکان و جنین شناسان به نتایج بسیار غم انگیزی در مورد فرزندان متولد شده از این افراد دست پیدا کرده اند. برای مثال نوشیدن الکل باعث بوجود آمدن سندرم جنین الکلی در کودک می شود. کودکانی که دچار این بیماری می شوند دارای نواقصی هم چون: بد شکلی صورت، نواقص قلبی و درجه هوشی پایین و ... می باشند.

حضرت امام رضا (علیه السلام) در مورد مصرف شراب فرموده اند: «خداوند شراب را حرام کرده، برای آنکه منشاء فساد اجتماعی است. عقل را از درک حقایق باز می دارد، حیا را از شراب خوار می برد و در مواجهه با مردم شرم نمی کند و با این همه باعث بیماری نهانی در اعضا داخلی می شود» (کافی، ج 6، ص405).

و. درمورد درآمدهایی که از راه نادرست و حرام مانند فروش مواد مخدر، ربا، درآمدهایی که از راه موسیقی های مناسب مجالس لهو کسب می شوند، کم فروشی و گران فروشی، شرکت های هرمی، شهادت دروغ، قمار و... کسب می شوند، معصومین (علیهم السلام) بسیار هشدار داده اند. امام صادق (علیه السلام) در این باره می فرمایند: «هر نطفه و فرزندی که از مال حرام بهوجود آید، شیطان در آن سهیم میشود» (البرهان فی تفسیر القرآن، ج3، ص546). مسلم است که اخلاق و صفت های بسیار بدی در فرزند متولد شده و رشد یافته با این مال فراهم می شود. به طوری که، حضرت در جای دیگری می فرمایند: «اثر درآمد های حرام بر نسل آشکار می شود» (اصول کافی، ج ، ص124). در مورد تأثیر غذای حلال در انسان، علامه جعفری می گوید: « لقمه حلال برای دل انسان، علم و دانش و عشق و ظرافت ایجاد می کند و هنگامی که دیدی حسادت و جهل و غفلت تو روز افزون می شود، بدان که نتیجه همان لقمه های حرامی است که خورده ای» لقمه حلال عالی ترین پدیده ای را که برای انسان ممکن است، ایجاد می کند.

  • در نهایت، چه کاری باید انجام بدهیم تا گرفتار لقمه حرام نشویم؟

1. شاغلین در خانواده، باید نسبت به یادگیری مسائل فقهی مربوط به کار و تجارت توجه ویژه ای داشته باشند، چرا که بسیاری از مال های حرام به علت همین ندانستن ها و نیاموختن ها وارد زندگی ما می شوند. ما باید در طول دوران بارداری خود و البته دوران قبل و بعد از آن با حفظ ادب و احترام، فعالیت های کاری و اقتصادی همسر خود را مورد توجه قرار بدهیم و هر کجا مشکلی مشاهده کردیم آن را تذکر بدهیم. هم چنین اگر خودمان هم شاغل هستیم، باید همین حساسیت را نسبت به خودمان داشته باشیم.

2. شاغلین خانواده، چه زن و چه مرد، باید در انجام وظایف قانونی و شرعی در محیط کار تلاش کنند تا به واسطه کم کاری، درآمد حاصله از دایره حلال بودن خارج نشود.

3. هر یک از شاغلین خانواده که شغل آزاد دارد، با مردم راه انصاف را در پیش بگیرد و از انواع گناهانی که مال حرام را به همراه می آورند مانند دروغ، تقلب، کم فروشی، گران فروشی، غش در معامله، معاملات حرام و ... بپرهیزند.

4. بهتر است علاوه بر صدقات روزانه که نباید از آن ها غفلت شود، به صورت روزانه یا ماهانه مبلغی نیز به عنوان رد مظالم پرداخت شود. رد مظالم کاربردی مانند صدقه دارد و برای آن پرداخت می شود که اگر احیاناً انسان، ندانسته یا ناخواسته مرتکب ظلمی شده است و خودش از آن اطلاع ندارد، به این وسیله جبران مافات شود.

5. بهتر است در این دوران، حقوق شرعی مال از جمله خمس و احیاناً زکات پرداخت شود. اگر از قبل هم نسبت به آن ها بی توجهی شده است، می توان با مشورت یک روحانی امین و عالم، به روش مناسب آن ها را جبران کرد.

6. اگر به کسی بدهی دارید بدهی او را پرداخت کنید یا حداقل با او در مورد بازپرداخت آن به توافق برسید.

7. سرک کشیدن و جست و جو در زندگی مردم از نظر اسلام جایز نیست ولی اگر مطمئن هستید که شخصی حلال و حرام را در زندگی خود رعایت نمی کند یا خمس نمی دهد و یا مواردی از این دست، حداقل در این دوران رفت و آمد با او را قطع کنید. طبیعتاً وضعیت جسمانی زن باردار، می تواند بهانه مناسبی برای طفره رفتن از این رفت و آمدها باشد. اگر به هر دلیل هم مجبور به این کار شدید، با مشورت یک روحانی خبره نسبت به انجام کارهایی که اثرات بد این رفت و آمد و آن غذاهایی که خورده اید را به حداقل می رسانند، اقدام کنید.

تذکر بسیار مهم

لقمه حرام فقط شامل مال حرامی که وارد دهان می شود نیست، بلکه شامل هر گونه تصرف نامشروع می شود. برای مثال اگر شخصی زمینی را به ناحق غصب کرده باشد، حتی اگر آن را بایر رها کند و هیچ گونه بهره ای هم از آن نبرد، باز هم بسیار طبیعی خواهد بود که اثر چنین کاری، در نسل او آشکار شود.

مادر > دوره بارداری > سلامت معنوی (آداب معنوی)
1396/02/21
کارشناس مامایی خانم احسانی
S s s s s s 1
o j k q

اگر مایل هستید، می توانید مطلب فوق را با دوستانتان به اشتراک بگذارید

مطالب مرتبط

اگر نظری یا سؤالی در مورد مطلب فوق دارید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. ما نکات شما را با دقت می خوانیم.

نام و نام خانوادگی
آدرس ایمیل
متن نظر
کد امنیتی