h 1770
i 0
S 0

سبک زندگی بارداری

رفتارهای سبک زندگی سالم به ارتقاء سلامتی کمک کرده و رفتارهای سبک زندگی ناسالم اثرات سوئی روی سلامت افراد دارد. با توجه به این که سلامت و پیشرفت هر جامعه تا حدود زیادی بر سلامت زنان استوار است و بارداری تأثیر چشم گیری بر سلامت و بهداشت زنان دارد بنابراین حفظ سلامت مادران و نوزادان بایستی در اولویت خدمات بهداشتی قرار گیرد. سبک زندگی در دوران بارداری اثرات ماندگاری روی سلامت مادر و کودک دارد. به گونه ای که سبک زندگی ناسالم خطر زایمان زودرس و یا نوزاد کم وزن را افزایش می دهد.

  •  سبک زندگی و سلامت جسمانی
    •  تغذیه
      •  تغذیه در بارداری از منظر اسلام
      •  اصول تغذیه صحیح در بارداری
        •  گروه های غذایی
    •  کار، استراحت و فعالیت جسمانی
      •  کار کردن زنان از دیدگاه اسلامی
      •  کار کردن در بارداری
    •  بهداشت و آراستگی
      •  نظافت و بهداشت در بارداری
      •  پوشیدن لباس
    •  خانه داری در بارداری
      •  نظافت و بهداشت خانه از منظر اسلام
      •  نظافت خانه در بارداری
      •  دکوراسیون خانه در بارداری
  •  سبک زندگی و سلامت روانی
    •  سلامت روانی در بارداری
    •  آرامش
    •  دید مثبت در بارداری
    •  شادابی و نشاط در بارداری
    •  هیجان ها و سرگرمی های دوران بارداری
  •  سبک زندگی و سلامت اجتماعی
    •  برخورداری از حمایت های خانواده
    •  گفت و گو و ارتباط با همسر
    •  ارتباط با خویشاوندان و دوستان
    •  ارتباط مادر با فرزند بزرگ تر در زمان بارداری
    •  ارتباط مادر با جنین خود

سبک زندگی و سلامت جسمانی

علاوه بر احساسات شیرین، بارداری یک دوره ی فشرده ی سالم زیستن برای زوجین به حساب می آید که باعث ترک خیلی از عادات بد مانند سیگار کشیدن، مصرف الکل، عادات غذایی بد، تفریحات ناسالم و ... می شود. حتی برخی از زوجین مخصوصاً آقایان سعی می کنند رفتار ها و خلقیات منفی خود را در این دوره تغییر دهند و زندگی خود را به آرامشی مطلوب برسانند. چرا که درک می کنند سالم زندگی نکردن از هر لحاظ بر جنین تأثیر منفی گذاشته و مسلماً هر زوجی خواهان داشتن نوزادی سالم است.

تغذیه

توجه به سلامت زنان علاوه بر این دلیل که تقریبا نیمی از جمعیت جهان را تشکیل می دهند ناشی از این است که بر اساس تحقیقات سه دهه اخیر، وضعیت سلامت زنان تأثیر به سزایی بر سلامت فرزندان، خانواده، جامعه و محیط پیرامون آن دارد.

تغذیه در بارداری از منظر اسلام

رعایت دستورات بهداشتی در خوردن و آشامیدن یکی از مهم ترین عوامل سلامت، شادابی و طول عمر می باشد. اسلام نیز اهمیت زیادی برای تغذیه قائل است و غذای حلالی را که وارد بدن ما می شود مایه ی پاکی و قوت برای تلاش در راه خدا دانسته و غذای ناپاک را ویرانگر می داند.

در آداب اسلامی توصیه های ویژه‌ ای در رابطه با تغذیه به خصوص تغذیه در زمان بارداری بیان شده است. این موضوع نشان دهنده ی اهمیت این دوره و نیز نقش تغذیه در این زمان می باشد. در تحقیقات انجام شده، کودکانی که مادران آن ها تغذیه مطلوبی داشته اند از ضریب هوشی بالاتر و تربیت پذیری بهتری برخوردار بوده اند. لذا مصرف بعضی مواد غذایی مانند عسل، انار، سیب، خربزه، کاسنی، به، کندر، روغن زیتون، عدس، لوبیا و... به مادران باردار و هم چنین قبل از بارداری خوردن «به و کاسنی» به پدر سفارش شده است.

مادر باردار علاوه بر تغذیه مناسب، می‌بایست در خوردن، حد تعادل را رعایت نموده و از مصرف غذاهای حساسیت زا و مانده خودداری کرده و به حلال و حرام آن توجه کند. هم چنین در روایات اسلامی بیان شده که خوردن انار فرزند را خوش رنگ و زیبا و خوردن «به» او را خوشبو، خوش رنگ و خوش‌خو می کند و خوردن خربزه فرزند را خوش چهره و خوش خو و خوردن عدس او را مهربان می سازد. مصرف کندر نیز کودک را با هوش و دارای قوت قلب می گرداند.

* آشنایی بیشتر با تغذیه اسلامی و سنتی در بخش «طب سنتی»

اصول تغذیه صحیح در بارداری

شاید هیچ مرحله ای از زندگی انسان مانند دوران جنینی و پس از آن یعنی دوران شیرخواری و کودکی پرمخاطره نباشد. در این دوران نیازهای تغذیه ای خانم باردار از اهمیت خاصی برخوردار است. جنین رشد بسیار سریعی دارد و وزن او از یک گرم در هشت هفتگی به حدود 3200 گرم در هفته چهلم می رسد. در نتیجه لازم است خانم ها توجه ویژه ای به تغذیه این دوره داشته باشند.

افـراط و تـفـریـط در رسـانـدن غـذا بـه بـدن هر دو ضرر دارد. امام رضا علیه السلام با تشبیه بدن به زمین می فرماید: بدن انسان، بسان زمین پاک و آماده برای زراعت است که اگـر در آبادانی و آبدهی بدان، مراقبت شود، به گونه ای که آب، نه فراوان تر از نیاز بدان برسد تا آن را غرقاب و باتلاق کند و نه از اندازه کمتر باشد تا آن را به تشنگی گـرفتار سازد، آبادانی اش استمرار می یابد، اما اگر از آن غفلت شود، به تباهی می گراید و علف هرز در آن می روید؛ بدن چنین حکایتی دارد و تدبیر آن در خوراک و پوشاک چنین است.

امام صادق علیه السلام در حدیثی می فرماید: غذای کودک در رحم مادر، از آنچه مادر می خورد و می آشامد تأمین می شود.

در دوران بارداري بسياري از زنان چون معتقدند كه بايد به اندازه دو نفر غذا بخورند، درنتیجه پرخوري می کنند، درصورتي كه پرخوري براي هيچ كس خوب نيست. مادران باردار در سه ماهه دوم و سوم بارداري هر روز تنها به ۳۰۰ كالري بيش از زمان قبل از بارداري نياز دارند. بنابراین توصیه می شود انرژی مورد نیاز روزانه خود را از طریق افزایش وعده های غذایی با حجم کم به دست آورند. از غذاهای کنسرو شده و آماده بپرهیزد و به جای آن ها غذاهای تازه بخورید. این توصیه به معنی آن نیست که مرتب باید آشپزی کند و غذا بپزد. برای او میوه تازه و ساندویچ پنیر با نان سبوس دار بهتر از اغلب غذاهای کنسرو شده و یخ زده است و به مراتب ارزان تر تمام می شود.

گروه های غذایی

رشد جنین از اولین مراحل تكامل وابسته به مواد غذایی است كه مادر مصرف می کند. رژیم غذایی سالم یكی از مهم ترین عواملی است كه سلامت آینده مادر و کودک را تضمین می کند. خانم های باردار باید مانند سایر افراد خانواده هر روز از پنج گروه اصلی مواد غذایی استفاده کنند. آنچه که در تغذیه آنان اهمیت دارد رعایت تنوع و تعادل در مصرف مواد غذایی می باشد.

الف. گروه های اصلی غذایی: توجه به گروه های اصلی غذایی در بارداری اهمیت ویژه ای پیدا می کند. این غذاها برای رشد جنین و سلامت ضروری اند.

- گروه سبزی ها: برای تأمین مواد مورد نیاز بدن، هر روز سبزی و میوه تازه مصرف کنید. سبزی هایی که به شکل خام مصرف می شوند باید قبل از مصرف به دقت شسته و ضد عفونی شوند. از قرار دادن سبزی در معرض هوا یا نور خورشید، پختن به مدت طولانی و به خصوص در ظروف در باز و همراه با آب زیاد و دور ریختن آب آن که سبب از بین رفتن ویتامین های موجود در سبزی می شود، خودداری گردد.

روزانه سبزی های تازه (مانند سبزی خوردن، کاهو، گوجه فرنگی، هویج) همراه با غذا و یا به عنوان میان وعده و یا سبزی هایی پخته (هویج، نخود فرنگی، لوبیا سبز، کدو و...) در کنار غذا مصرف شود.

 

- گروه میوه ها: شامل انواع میوه، آبمیوه طبیعی، کمپوت میوه ها و میوه های خشک (خشکبار) می باشد.

انواع میوه های تازه که در منطقه موجود است و میوه های خشک مانند کشمش، خرما، توت خشک، انجیر خشک، برگه هلو، زردآلو یا آلوی خشک را می توان در میان وعده مصرف کرد.

از آنجایی که خود میوه دارای فیبر بیشتری نسبت به آب میوه می باشد ترجیحاً به جای آب میوه، خود میوه میل شود.

 

- گروه نان و غلات: این گروه منبع عمده تأمین انرژی مورد نیاز روزانه است و شامل انواع نان، برنج و ماکارونی و ... است. این گروه علاوه بر انرژی بخشی از پروتئین، آهن و ویتامین های گروه B مورد نیاز بدن را فراهم می کند.

ترجیحاً از نان های سبوس دار مانند سنگک استفاده شود.

بهتر است برنج به صورت کته یا دمی پخته شود و به همراه حبوبات مصرف شود. به طور کلی مخلوط غلات و حبوبات مانند عدس پلو، لوبیا پلو، عدسی با نان و خوراک لوبیا با نان، پروتئین مناسبی را برای خانم باردار تأمین می کند.

همراه با غلات روزانه سبزی مصرف شود. استفاده از سبزی ها، هضم و جذب مواد نشاسته ای را کمی طولانی تر کرده و قند خون را تا مدت طولانی تری ثابت و پایدار نگه می دارد و به این ترتیب مادر باردار در طول روز کمتر احساس ضعف می کند.

 

- گروه شیر و لبنیات: این گروه منبع تأمین کلسیم، فسفر، پروتئین و ویتامین های A و B2 می باشد که برای رشد و استحکام دندان ها و استخوان ضروری است. مواد این گروه شامل شیر، ماست، پنیر، بستنی، دوغ و کشک می باشد.

شیر را می توان به شکل ساده یا داخل فرنی و یا شیر برنج به عنوان میان وعده استفاده نمود.

کشک یک منبع غنی از پروتئین، کلسیم و فسفر است. در مناطقی که کشک در دسترس است توصیه می شود همراه با غذاهایی مانند آش و بادمجان استفاده شود.

حتماً از کشک پاستوریزه استفاده شود و قبل از مصرف حداقل 20 دقیقه جوشانده شود. در صورتی که دسترسی به کشک پاستوریزه وجود ندارد، با اضافه کردن کمی آب به کشک های خشک و رقیق کردن، آن را حرارت داده و قبل از مصرف به مدت 20 دقیقه بجوشانید.

اگر مصرف شیر سبب ایجاد نفخ و مشکل گوارشی می شود، توصیه می شود از معادل آن از ماست یا پنیر استفاده کنید.

 

- گروه گوشت، تخم مرغ، حبوبات و مغزها: این گروه منبع عمده تأمین پروتئین و املاحی نظیر آهن و روی است. مواد این گروه شامل انواع گوشت های قرمز و سفید، تخم مرغ، حبوبات، مغز دانه ها است.

از مرغ یا جوجه به صورت کبابی یا آب پز شده همراه با برنج و انواع سبزی های پخته مثل هویج، نخود فرنگی، سیب زمینی، اسفناج، کدو، لوبیا سبز، کرفس یا هر سبزی دیگری که در دسترس وجود دارد و یا به صورت سوپ مرغ و جوجه استفاده شود.

ماهی ها به علت دارا بودن اسید چرب امگا 3 در تکامل سیستم عصبی و افزایش قوای ذهنی جنین بسیار مؤثرند بهتر است ماهی ها به صورت کبابی یا بخار پز تهیه شود. از طرفی به علت وجود متیل جیوه در بعضی از ماهی ها، مصرف بیش از دو بار در هفته توصیه نمی شود.

مصرف ماهی تن و کنسرو ماهی محدود شود.

ماهی هایی از قبیل ماهی آزاد، ساردین و قزل آلا استفاده شود.

از تخم مرغ ترجیحاً به صورت آب پز و سفت استفاده شود و از مصرف زرده آن به صورت خام و نیم بند خودداری شود.

چربی گوشت قرمز را از آن جدا کرده و پوست و چربی طیور(مرغ) نیز مصرف نشود.

ب.گروه متفرقه: به غیر از گروه های اصلی غذایی یک گروه متفرقه نیز وجود دارد که شامل انوع قندها و چربی ها مثل قند و شکر، شیرینی، روغن، کره، خامه، شکلات، سس مایونز، انواع مرباها، نوشابه های گازدار، انواع ترشی ها و... می باشند.

نمک باید کم مصرف شود ولی همان مقدار کم از نوع یددار و تصفیه شده استاندارد استفاده شود.

مصرف نمک هایی که فاقد استانداردهای لازم و پروانه ساخت از وزارت بهداشت هستند مثل نمک دریا و... ممنوع است. این نوع نمک ها علاوه بر اینکه ید کافی ندارند به علت داشتن ناخالصی های فراوان سلامت مادر و جنین را به خطر می اندازند.

برای کاهش مصرف نمک، بهتر است از گذاشتن نمکدان در سفره و یا سر میز غذا خودداری شود.

دریافت مقداری روغن جهت اسیدهای چرب ضروری لازم است و بهتر است از روغن هایی مصرف شود که دارای اسیدهای چرب ضروری باشند مثل روغن زیتون. از روغن زیتون به اندازه یک قاشق غذا خوری همراه با سالاد می توان استفاده کرد.

 

ج. مواد غذایی غیر مجاز: این مواد شامل مواد غذایی است که اثر زیان بخش آن بر سلامت مادر و جنین ثابت شده است و مصرف آن به صورت نسبی یا مطلق ممنوع است.

مصرف کم کافئین (قهوه و نوشابه های سیاه رنگ) و تئین (چای) خطرناک نیست. اما مصرف زیاد آن می تواند باعث تولد نوزاد کم وزن یا نوزاد با عوارض عصبی شود.

دم کرده های گیاهی (مانند چای نعناع یا گل گاو زبان) گاهی اثرات جانبی مانند حالت تهوع و استفراغ دارند، لذا مصرف آن در بارداری توصیه نمی شود.

کلیه نوشیدنی های الکلی علاوه بر اینکه در دین اسلام حرام است موجب رشد غیرطبیعی جنین و کاهش مهارت عقلانی و هوشی او و بروز سندروم الکلی جنین می شود.

شکلات علاوه بر اینکه کمی کافئین دارد حاوی تئو برومید نیز هست که به کافئین شبیه است بنابراین مصرف شکلات باید محدود شود.

استعمال دخانیات در دوران بارداری می تواند با تولد نوزاد کم وزن همراه باشد. به مادران باردار توصیه می شود از استعمال دخانیات در دوران بارداری خودداری کنند و حتی المقدور در معرض دود سیگار قرار نگیرند.

کار، استراحت و فعالیت جسمانی

اکنون زنان نقش پررنگی در زندگی اجتماعی داشته و مشاغل مختلفی را به عهده دارند. در این زمینه برخی زنان چنان در کار خود مؤثر هستند که نمی توانند آن را برای مدتی (هر چند کوتاه) تعطیل کنند.

کار کردن زنان از دیدگاه اسلامی

در نگاه کلی، اسلام با کار زنان با شرایطی که برای آن مقرر شده، مخالف نیست. اما حفظ ارزش ها و نهادهایی مثل خانواده، که در اسلام دارای اهمیت بنیادین هستند، در درجه ی اول اهمیت قرار دارد.

از نظر آیت‌الله جوادی آملی تفاوت حقوقی زن و مرد و مسأله اشتغال آن دو هیچ گونه ارتباطی با مسأله برتری آن ها ندارند. کمال انسانی و منصب های اجرایی دو موضوع جدا از هم هستند. اصل تحصیل علم و معرفت و اصل اجتهاد و فقاهت و اصل عرفان و فلسفه و ... کمال است که زن و مرد در آن مساوی هستند. امّا شغل ها و فعالیت های اجتماعی که به هیچ وجه نمی توانند نمایانگر کمال باشند، بر حسب ساختار بدن و شرایط و نیاز تقسیم می شود.

امام‌خمینی(ره) از‌ آنجا‌که اقتصاد را به عنوان ابزاری می داند که با استفاده از آن می توان در راه تعالی اسلام گام برداشت، اشتغال زنان را در کنار مردان بدین قصد مورد تأیید و تشویق قرار می دهد. ایشان در وصیت نامه سیاسی الهی خویش می فرماید: «ما مفتخریم که بانوان و زنان پیر و جوان و خُرد و کلان در صحنه های فرهنگی و اقتصادی و نظامی حاضر و همدوش مردان یا بهتر از آنان، در راه تعالی اسلام و مقاصد قرآن کریم فعالیت دارند». اما با وجود این نقش اصلی زن را مربی بودن او برای رشد و کمال انسان ها معرفی می نماید که با تعلیم و تربیت خود سعادت یا شقاوت جامعه را رقم می زند و این مسأله کمال ویژه ای است که خداوند با توجه به خلقت و توانایی پیامبرگونه زن برای او مقدر نموده است. «زن مربی جامعه است. از دامن زن انسان ها پیدا می شوند. مربی انسان ها زن است، سعادت و شقاوت کشورها بسته به وجود زن است. زن با تربیت صحیح خودش انسان درست می کند و با تربیت صحیح خودش کشور را آباد می کند. مبدأ همه ی سعادت ها از دامن زن بلند می شود. زن مبدأ همه سعادت ها باید باشد».

کار کردن در بارداری

مادر شدن قسمت بسیار مهم زندگی یک زن است، به طوری که بیشتر مادران برای چشیدن طعم شیرین فرزند داشتن، بسیاری از موقعیت ها را نادیده می گیرند. پژوهش ها در خصوص کار در دوره بارداری نشان می دهند که زنان بارداری که در این دوره حساس در خارج از خانه شاغل بوده و کارهای سخت و سنگین انجام داده و یا برای مدت نسبتاً طولانی به حالت ایستاده قرار می گیرند و هم چنین زنان بارداری که ساعات کاری طولانی و نامنظمی داشته اند به احتمال بیشتر نسبت به سایر زنان زایمان زود هنگام خواهند داشت. مطالعات زیادی نیز صورت گرفته که نشان می دهند در صورت انجام کارهای سنگین در دوران بارداری، افزایش فشار خون دور از ذهن نخواهد بود.
باید گفت در صورتی که بارداری با مشکل خاصی همراه نباشد، می توان بیشتر مشاغل را تا زمان زایمان ادامه داد، حتی در مواردی به نفع مادر است که از خانه خارج شود و با انجام کمی فعالیت، ذهن خود را معطوف به سایر مسائل نماید. این مسأله به ویژه در سه ماهه اول که مادر با تهوع و ویار بارداری مقابله می کند، بارزتر می شود.
مهم ترین توصیه ما به این دسته از زنان باردار این است که حتماً با پزشک خود مشورت های لازم را انجام دهند. اگر در شرایطی هستند که نمی توانندکار خود را برای مدتی رها کنند، این مورد را با پزشک در میان گذاشته تا او با توجه به وضعیت بدنی که دارند برنامه مناسبی ارائه کند.

مشاغل به سه گروه تقسیم می شوند:

- مشاغل ایستا مانند آرایشگری، دندانپزشکی، فروشندگی، معلمی که روزانه بیش از سه ساعت می ایستند.

- مشاغل فعال مانند پزشکی و بازاریابی که پیوسته در حال راه رفتن هستند.

- مشاغل بدون تحرک مثل خیاطی و قالی بافی که روزانه کمتر از یک ساعت می ایستند.

 

اگر شاغل هستید سعی کنید از انجام کار سنگین که موجب افزایش ضربان قلب و عرق کردن زیاد شود بپرهیزید. در ادامه توصیه هایی برای کاهش عوارض کار در بارداری قرار داده شده است.

- ایجاد وقفه در طول مدت کاری روزانه از جمله اقداماتی است که می تواند به شما در مدیریت کردن سختی کارها و استرس ناشی از آن کمک کند. اگر مجبور هستید برای مدت طولانی بایستید توصیه می‌کنیم یک پای خود را به طور تناوبی بر روی جعبه ای کوتاه قرار دهید خستگی ناشی از ایستادن کاهش یافته و فشار کمتری به کمرتان وارد شود.

- در شغل هایی که نیاز به نشستن یا ایستادن های طولانی دارند، احتمال لخته شدن خون در وریدها به ویژه در وریدهای پا افزایش می یابد. خانم باردار هر یکی دو ساعت بلند شود و تحرک داشته باشد یا دست کم پاهایش را تکان دهد (انجام حرکات کششی) تا احتمال این مشکل کمتر شود.

- کاهش ساعت‌های کار در هر روز در حالی که به روزهای پایانی سه ماهه دوم بارداری نزدیک می شوید از دیگر کارهایی است که توصیه می شود حتماً انجام دهید.

- زمان مصرف میان وعده غذایی را طوری تنظیم کنید که در حین کار گرسنه نباشید، چون خستگی و گرسنگی باعث کاهش حرکات جنین می شود و برای مادر نگران‌کننده و استرس زاست.

- در حین انجام کار باید قبل از اینکه خسته شوید، از کار دست کشیده و استراحت کنید و دوباره کار را شروع کنید.

- به طور کلی به زنان شاغل توصیه می شود که پیش از اقدام برای بارداری شرایط بدنی خود را با توجه به کاری که انجام می دهند به دقت مورد بررسی قرار دهند و حتی در صورت امکان کار خود را برای دوران موقتی هم که شده تغییر داده و به سراغ مشاغل ساده تر بروند.

- اگر از آن دسته زنانی هستید که در محیط های کاری حاوی مواد سمی و فلزات سنگین و خطرناک مانند جیوه، سرب و حلال های صنعتی قرار می‌گیرید باید در این خصوص تجدیدنظر کرده و شرایط را با کارفرمای خود در میان بگذارید. مطالعات زیادی در این زمینه انجام شده که همگی بر لزوم اجتناب زنان باردار از قرار گرفتن در محیط‌های حاوی مواد سمی و اشعه ها حکایت دارند. حتی تحقیقاتی انجام شده که تأکید می کنند زنانی که به بچه دار شدن فکر می کنند و در آستانه باردار شدن قرار دارند نیز باید از این نوع محیط‌های سخت کاری دوری کنند.

- خستگی در طی بارداری (به دلیل افزایش چشمگیر سطح هورمون ها)، به خصوص ماه های اول با شما همراه است. ممکن است حس کنید که در طول روز بسیار خسته می باشید و حتی قادر به انجام کار های معمول روزانه نیز نمی باشید. این خستگی روش طبیعی بدن برای تشویق به استراحت کردن است.

- در شبانه روز 10-8 ساعت بخوابید. سعی کنید در طول روز چرتی بزنید.

- اگر خانه دار هستید هر از گاهی استراحتی به خود بدهید و نگهداری کودکان دیگرتان را به شخص دیگری بسپرید تا بتوانید استراحت کنید. اگر سر کار می روید یک چرت 15 دقیقه ای هم خیلی کمک کننده است. می توانید در نمازخانه محل کارتان دراز بکشید یا سرتان را روی میز بگذارید و استراحت کنید.

- یک ورزش سبک نظیر پیاده روی کوتاه می تواند حالتان را بهتر کند. سعی کنید در طول روز چندین بار حرکات کششی و تنفس عمیق انجام دهید.

بهداشت و آراستگی

هیچ دین و مکتبى مانند اسلام، نسبت به مسائل و اصول بهداشتى سفارش نکرده است. در نگاه اسلام نظافت و پاکیزگی یکی از نشانه های ایمان نیز است، هر چیزی که انسان با آن ها سر و کار دارد، باید دارای بهداشت و پاکیزگی لازم و عاری از هر آلودگی مربوط به همان چیز بوده تا برای بشر مفید و سالم باشد. مسأله بهداشت و نظافت از ابتدایی ترین موضوع یعنی بهداشت فردی و جسمی آغاز شده و به مرور زمان و با روشن شدن سایر ابعاد انسان و زندگی او، موضوعات بهداشتی و شعاع آن، گسترش یافته است. امروزه، اصطلاحات و موضوعاتی مانند بهداشت روانی، بهداشت اجتماعی، بهداشت اقتصادی، بهداشت تغذیه، بهداشت کار، بهداشت محیط و بهداشت مسکن و ... وارد حوزه بهداشت زندگی انسان شده اند.

نظافت و بهداشت در بارداری

رعایت بهداشت از مهمترین کارهایی است که باید در بارداری انجام شود. در این دوران اندام ها و سیستم های بدن از لحاظ عملکرد و ساختار دچار تغییرات طبیعی می شوند درنتیجه به کار گرفتن نکات بهداشتی اندکی با زمان غیربارداری متفاوت است.

الف. موها: موی سر، یکی از عناصر اصلی در شکل ظاهری هر فرد است. زیبایی رو و صورت آدمی، در کنار موی سر جلوه می کند، که این تقارن و ملازمتِ صورت زیبا با موی سر، نزد بانوان، خود را بیشتر می نمایاند.

امام صادق(ع) فرمود: الشَّعْرُ الحَسَنُ مِنْ کَسْوَةِ اللّه؛ فَأکْرِمُوه. موی زیبا از پوشش های خداست؛ پس آن را گرامی بدارید.

تغيير در پوست و موي يك خانم باردار، یکی از واضح ترين تغييرات اين دوران است. افزایش هورمون ها در طول بارداری بر رشد موها اثر گذاشته، رشد موها افزایش یافته و ریزش آن کم تر می شود، به همین دلیل است که موها در بارداری بلندتر و پرپشت تر به نظر می آیند. در برخی مواقع هم حالت موها در این دوران و بعد از آن تغییر کرده و ممکن است فر یا صاف تر شود. مکانیزم دقیق تغییر موها در بارداری مشخص نیست.

اگر در اکثر مواقع موهای خود را رنگ، هایلایت و یا فر می کنید، باید در طول بارداری به موهای خود استراحت دهید. با این حال اگر مجبور هستید که در این دوران از رنگ مو استفاده کنید، بهتر است از هایلایت و یا رنگ های طبیعی استفاده کنید (با پوست سر و ریشه موها، تماس پیدا نکند). رنگ طبیعی مثل حنا برای کسانی که می خواهند قسمت های خاکستری موهایشان را بپوشانند، می تواند گزینه مناسبی باشد. از کراتینه کردن موها در بارداری خودداری کنید. مواد مورد استفاده برای این کار حاوی فرمآلدهید بوده و مضر است.

سعی کنید موها را همیشه تمیز نگه دارید. رسول اكرم صلی الله علیه و آله و سلم: مَنِ اتَّخَذَ شَعرا فَليُحسِن وَلايَتَهُ، اَو لِيَجُزَّهُ؛ هر کس موی سرش را بلند می گذارد، آن را خوب نگه دارد وگرنه كوتاهش كند.

پس از شستشوی موها، به آرامی و با حوله آن ها را خشک کنید و یا اجازه دهید در هوای طبیعی خشک شوند. تا جایی که امکان دارد از سشوار استفاده نکنید. در ضمن برای جلوگیری از ریزش موها، زمانی که موها هنوز خیس هستند، آن ها را شانه نکنید و برای شانه کردن آن ها از شانه دندانه بلند استفاده کرده و به آرامی موها را شانه کنید.

ماساژ دادن موها علاوه بر تقویت گردش خون در ریشه موها و افزایش رشد آن ها، موجب کاهش استرس نیز خواهد شد.

بستن به صورت دم اسبی یا شل بافتن موها، از در هم پیچیدگی و گره خوردن آن ها جلوگیری کرده و مراقبت از آن ها را آسان تر خواهد کرد.

ب.استحمام: محدودیتی برای حمام کردن در دوران بارداری یا پس از آن وجود ندارد. در هفته های آخر، بزرگی شکم، تعادل بدن را بر هم می زند و احتمال لیز خوردن و افتادن در وان را بیشتر می کند. بهتر است هنگام دوش گرفتن در وان مراقب باشید.

گرما و رطوبت زیاد محیط حمام می تواند باعث افزایش درجه حرارت جنین شود. بنابراین آب را ولرم و زمان حمام کردن را باید کوتاه کرد.

ج. ناخن ها: بعضی از خانم ها متوجه رشد سریع تر ناخن ها طی بارداری می شوند اما بعضی می بینند که ناخن ها به آسانی می شکنند. همانند تغییرات در موها، تغییرات ناخن ها بعد از زایمان نرمال می شود. می توان با استفاده از دستکش های پلاستیکی هنگام شستن ظروف و نظافت منزل و مصرف کرم های مرطوب کننده، از ناخن ها مراقبت کرد.

د. دندان ها: داشتن دندان هایی تمیز و سفید، خواسته هر فرد آراسته است زیرا به جز تأثیر بسزا در سلامت جسمی افراد، در زیبایی ظاهری آن ها نیز مؤثر است. به احتمال زیاد، بشر شستن یا تمیز کردن دندان را برای رسیدن به زیبایی آغاز کرده است زیرا به نظر می رسد کشش به سوی زیبایی در سرشت بشر، نیرومندتر از کشش به سمت بهداشت است. به هر حال، رعایت بهداشت دندان نیز همچون میل به زیبایی، با ظهور پیامبران و تأکید آنان، به صورت سنت درآمد و روایات بسیاری در این زمینه وجود دارد.

امام صادق(ع) فرموده است: السِّواکُ مِنْ سُنَنِ المُرْسَلین. مسواک زدن، از سنّت های پیامبران است.

در بارداری، مادر به دلیل کم حوصلگی و خستگی وقت کمتری را برای مراقبت از دندان ها صرف می کند و خطر پوسیدگی دندان و بیماری های لثه بیشتر می شود. بنابراین استفاده صحیح از مسواک و نخ دندان ضروری است.

ه. بهداشت جنسی: بسياري از فاكتورهاي فيزيكی، هورموني و رواني ـ اجتماعي بر تمايلات و پاسخ هاي جنسي زنان باردار تأثیرگذار است. تغییرات دوران بارداری مانند بزرگ شدن پستان ها، پرخونی لگن، تهوع، بزرگی و تغییرات شکم و ناحیه تناسلی بر روی فعالیت های جنسی تأثیر می گذارد. گرچه تمایلات جنسی طی نیمه اول بارداری کاهش می یابد ولی اغلب در نیمه دوم بیشتر می شود. مقاربت تا زمانی که مادر احساس ناراحتی نکند و یا ممنوعیتی از نظر پزشکی نداشته باشد مانعی ندارد و هم چنین مشکلی برای جنین ایجاد نمی کند زیرا جنین در داخل رحم و درون کیسه آب قرار دارد. مقاربت در چهار هفته آخر بارداری توصیه نمی شود.

پوشیدن لباس

زیبایی در دین اسلام از جایگاه مهم و رفیعی برخوردار است و تأکید فراوانی بر آن شده است. چرا که زیبایی منشأ اثرات فراوانی بر روح و روان آدمی بوده و مسیر رشد و کمال وی را هموار می سازد. خداوند فطرت آدمی را زیبا دوست آفریده است و انسان گرایش به زیبایی دارد لذا باید به این نیاز بشری پاسخ داده شود.

اسلام زیبایی پوشاک را موجب عزت افراد مؤمن و خواری دشمنان آنان می داند، اما باید توجه کرد که تلاش برای پوشیدن لباس های فاخر و گران بها که پیوسته فکر انسان مشغول تهیه نقشه برای دستیابی به مدل ها و نمونه های جدید و قیمتی پوشاک باشد امری ناپسند است.

امام على(علیه السلام) می فرماید: لباس تمیز، غم و ناراحتى را برطرف مى‏كند و براى نماز، یك نوع پاكیزگى است. بنابراین یكى از عوامل نشاط و شادابى روانى، پوشیدن لباس تمیز است. لباس زیبا، باعث تقرب به خداست. امام صادق علیه السلام می فرماید: خود را به وسیله لباس زیبا كنید زیرا خداوند زیباست و زیبایى را دوست دارد. بنابراین وقتى انسان احساس كند خدا او را دوست دارد، تأثیر مثبتى بر شخصیت او مى‏گذارد.

حتماً تجربه کرده ايد روزي که يک لباس نامناسب و ناراحت به تن داريد يا کفش نامناسبي پوشيده ايد، چقدر بيشتر از روزهاي ديگر خسته و دچار تنش می شوید. اين تنش براي افراد معمولي هم مضر است و براي خانم باردار، زيان آن بيشتر خواهد بود.

لباس خانم باردار بايد به او آرامش بدهد چون هر چقدر اعصاب مادر راحت تر باشد، رشد و سلامت جنيني که در شکم دارد، بهتر خواهد بود. هرچند پوشيدن يک لباس نامناسب تأثیر مستقيمي روي سلامت و رشد جنين ندارد، اما لباس تنگ احساس آرامش را از مادر مي‌گيرد و اين ناآرامي روي جنينش تأثیر خواهد داشت. فشار لباس روي شکم باعث افزايش دماي بدن و عرق کردن زياد هم می شود که به اين طريق آب بدن از دست مي رود. هم زماني اين موضوع با فصل گرم و نياز بيشتر بدن به آب براي سلامت مادر مضر است.

سعي کنيد رنگ لباسي که مي‌پوشيد، روشن و ملايم باشد تا به شما آرامش بدهد. رنگ هاي آبي و سفيد به خصوص در فصل گرما، بهترين انتخاب هستند.

- ائمه علیهم السلام به خاطر پاکیزگی و تأثیر مثبت بر روح و روان آدمی همواره به رنگ سفید توصیه کرده و خود بسیار از این رنگ استفاده می کردند.

- لباس سیاه رنگ در اسلام مکروه دانسته شده مگر در مواردی خاص. در حدیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آمده است: پوشیدن لباس سیاه مکروه است مگر در سه چیز: کفش، عمامه و عبا. چادر زنان مانند عبا هست و استفاده از چادر مشکی رنگ برای زنان بلامانع است. چون سیاه رنگ غیر محرکی است و جلب توجه نمی کند و برای پوشش زنان بسیار مناسب است.

- رنگ سبز زیباترین رنگی است که چندین بار در قرآن مطرح شده، رنگ سبز در فرهنگ قرآن، رنگ بهشت و بهشتیان است.

- به دليل تجمع آب در بدن در دوران بارداري، بيشتر خانم هاي باردار دچار ورم‌ پاها مي شوند و پوشيدن کفش هايي که قبل از بارداري مناسب بود، ممکن است اواخر بارداري به دليل تنگي کفش، زمينه فرو رفتن ناخن در گوشت را افزايش دهد. براي پيشگيري از اين مشکل، کفش راحت بپوشيد.

خانه داری در بارداری

اهمیت نظافت منزل در دو بعد روحی و جسمی بر انسان تأثیرگذار است که معمولاً به بعد روحی کمتر توجه می شود. در صورتی که می توان ادعا کرد بعد روحی نظافت منزل و بهداشت پیرامون ما مهم تر از بعد جسمی آن است. هر گونه آلودگی و بی نظمی بر روحیه انسان تأثیر منفی می گذارد و موجب اضطراب می شود از طرفی نظافت منزل و پاکیزگی احساس آرامش را در پی دارد. پژوهشگران به این نتیجه رسیده اند که روزانه 20 دقیقه نظافت منزل یا یک خانه تکانی ساده سلامت روان را تضمین می کند. بنابراین می توان گفت یک خانه تکانی ساده در کاهش اضطراب مؤثر است.

نظافت و بهداشت خانه از منظر اسلام

اسلام پيروان خود را به همان اندازه كه به نظافت بدن و لباس تشويق نموده در نظافت و پاكيزگي منزل‌، هتل ها، خيابان ها، شهرها و تمامي اماكن عمومي وآن چه به اين موارد تعلق دارد، نيز سفارش كرده است‌. پيامبر اسلام‌ صلى الله عليه وآله وسلم مي فرمايند: «شب در حالي كه زباله و خاكروبه در منزل شما است نخوابيد و خاكروبه و زباله ‌را هر روز از منزل خارج نماييد، زيرا جايگاه شيطان است‌». در جایی نیز حضرت علي‌ عليه السلام می فرمايند: «خانه هاي خود را از تار عنكبوت پاك نماييد، زيرا باقي ماندن تارعنكبوت در خانه موجب فقر خواهد شد».

حل اين مشكل با نظافت امكان پذير است كه چنين نظافتي‌، نظافت دين و دنياست، اسلام اجازه نمی دهد تار عنكبوت يا خاكروبه در منزل پيروانش‌ باشد و تا اين اندازه به پاكيزگي اهميت می دهد چه رسد به آلودگي هاي ديگر. دين اسلام با انواع آلودگي ها مبارزه مي كند، حتي اگر آن آلودگي مربوط به يك‌ دستمال باشد.

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله وسلم می فرمايند: «دستمال چربي گوشت را در خانه نگذاريد، زيرا اين دستمال چرب خوابگاه ‌شيطان خواهد شد، خاكروبه را نيز پشت درب خانه باقي نگذاريد كه مسكن شيطان خواهد شد». حضرت امام صادق‌ عليه السلام در مورد نظافت بيان مي فرمايند: «خداوند نظافت و زيبايي را دوست دارد و كثافت و پستي را دوست ندارد، زيرا وقتي خداوند به بنده اي نعمتي عطا فرمود دوست دارد اثر آن نعمت را در او مشاهده نمايد. از حضرت پرسيده شد: چگونه اثر نعمت ديده می شود؟ حضرت فرمودند: با پوشيدن لباسي پاكيزه‌، استفاده از بوي خوش و جارو كردن منزل و بدانيد كه روشن ‌نمودن چراغ منزل پيش از غروب آفتاب فقر را از بين مي‌برد و روزي را زياد می کند».

رسول اكرم صلی الله علیه و آله و سلم: غَسلُ اِلاناءِ وَ طَهارَةُ الفِناءِ يورِثانِ الغِنى، شستن ظرف ها و پاكيزگى حياط مايه غناست.

نظافت خانه در بارداری

قابل درک است که برخی از زنان نمی توانند از انجام کارهای خانه، حتی در دوران بارداری چشم پوشی کنند اما لازم است بدانید که در این دوره باید کمی محتاط باشید. بهتر است در دوران بارداری برای حفظ سلامت خود و کودکتان از همکاری و مشارکت همسر و خانواده ی خود در کارهای خانه استفاده کنید. با این حال اگر انرژی لازم را برای تمیز کردن خانه دارید، با رعایت نکات زیر می توانید خانه خود را تمیز و مرتب کنید.

- اطمینان حاصل کنید قسمتی از منزل که قصد تمیز کردن آن را دارید، از تهویه مناسبی برخوردار باشد. در صورت امكان پنجره را باز بگذارید یا هواكش را روشن كنید.

- برای محافظت از پوست خود، حتماً از لباس آستین بلند و دستکش استفاده کنید.

- از ترکیب مواد شیمیایی و پاک کننده های مختلف (سفیدکننده ها) با یکدیگر پرهیز کنید، زیرا بخار آن ها بسیار سمی و خطرناک است. بهتر است تا حد امکان، کار با شوینده های قوی مثل جرم گیرها یا لوله بازکن ها را به همسر خود بسپارید و زمان استفاده از سفید کننده ها و سایر مواد شوینده، مقدار کمی از آن ها را به کار ببرید. هم چنین هنگام مصرف، از ماسک و دستکش استفاده کنید و پنجره ها را نیز باز بگذارید تا جریان هوای کافی وجود داشته باشد.

- برای شستن کف و جارو کشيدن، بايد با وضعيت صحيح ايستادن و يا خم شدن آشنا باشيد. دسته جارو برقي يا کف شوي را بايد از بالاترين قسمت آن در دست بگيريد، به طوري که تا آنجا که ممکن است کمرتان صاف بوده و زانوها را خيلي کم خم کنيد.

- معمولاً در آخرين ماه هاي بارداري، ايستادن سر پا ممکن است دردهايي را به همراه داشته باشد و به همين دليل بايستي تا حد امکان کارها را به طور نشسته انجام داد. صحيح ترين طريقه براي اتو کردن، نشستن بر روي صندلي و تکيه به پشتی آن با ستون فقرات صاف است. هم چنین مي توان متکايي زير کف پاها و حتي پشت کمر گذاشت. اين وضعيت براي خياطي کردن و يا غذا خوردن نيز مناسب است.

- برای بلند كردن اشیا از روی زمین خم نشوید بلكه بنشینید و آن را بردارید.

- از ایستادن ممتد و نشستن پیوسته در یك وضعیت بپرهیزید. خود را خسته نکنید.

- در طول روز استراحت کافی داشته باشید. خواب میان روز می تواند در رفع خستگی شما مؤثر باشد.

- استفاده از دستمال و یا ابرهای فشرده که بدون استفاده از مواد شیمیایی سطوح را تمیز می كنند، گزینه مناسبی برای پاک کردن است. هم چنین از بخار و دستگاه هایی كه به این منظور وجود دارد (بدون استفاده از شوینده های شیمیایی) می توانید برای تمیز کردن سطوح استفاده کنید.

- می توانید از مواد پاک کننده طبیعی مثل جوش شیرین، سرکه و آب لیمو استفاده کنید. جوش شیرین یک نوع لایه بردار مناسب برای سطوح و برطرف کننده بوی بد به حساب می آید. سرکه نیز از قدرت پاک کنندگی بالایی برخودار است.

- وزن و اندازه ی مشخصی برای بلند کردن یا کشیدن اجسام سنگین در بارداری وجود ندارد. در دوران بارداری شما با رشد کودک و افزایش وزن خودتان، کشش و فشار زیادی بر روی کمر احساس خواهید کرد. بلند کردن نوزاد خردسال، بلند کردن کیسه ی برنج، جابه جا کردن مبلمان و ... می تواند فشار بیشتری به کمر شما وارد کند.

- بالا رفتن از نردبان برای درآوردن پرده ها یا رفتن روی چهارپایه برای برداشتن یک ظرف از داخل کابینت در دوران بارداری کار عاقلانه ای محسوب نمی شود. همه ی کارهایی که نیاز به حفظ تعادل دارند در دوران بارداری خطرناک است زیرا وضعیت و مرکز ثقل بدن شما در این دوران تغییر کرده است و همین موضوع، حفظ تعادل را سخت تر می کند.

- در هر صورت به این نکته توجه کنید که همسر شما بهترین شخصی است که می تواند در کارهای خانه به شما کمک کند. البته این موضوع به میزان وقت آزاد او در طول روز مرتبط است. با این حال، بهتر است هر درخواستی را که از همسرتان دارید، مستقیم و واضح به او بگویید و صبر نکنید تا خودش متوجه شود که شما به کمک احتیاج دارید. به او بگویید و نشان دهید که چقدر مشارکتش می تواند در حفظ سلامت بارداری شما و سلامت جنین مؤثر باشد.

دکوراسیون خانه در بارداری

امروزه و در دنیای پر هیاهو و رنگارنگ پیرامونمان، نیاز به آرامش و آسایش در زندگی و به خصوص در خانه بیشتر احساس می شود. در دوران بارداری نیز هر چقدر آرامش مادر بیشتر باشد این دوره سالم تر و با لذت بیشتر سپری می شود. واضح است که فضای داخلی خانه هم در ایجاد این آرامش نقش اساسی دارد. در ادامه نکاتی را که حایز اهمیت است آورده ایم.

یکی از مسائلی که برخی مادران باردار در هفته های اول از آن رنج می برند بوهای مختلفی است که از آشپزخانه منزل در خانه پخش می شود و به دنبال آن تهوع و استفراغ های مکرری است که برای او به وجود می آورد. باید در این دوران از پختن غذاهای پرادویه و سرخ کرده خودداری کرده و بیشتر غذاهای آب پز و کبابی پخت کنید. داشتن سیستم تهویه مناسب در دکوراسیون آشپزخانه نیز می تواند این مشکل را تا حدودی برطرف کند.

- بهتر است در این دوران از پرده های روشن برای آشپزخانه و اتاق پذیرایی استفاده کنید تا آرامش به مادر القا شود. مادر باردار باید از آفتاب در فضای خانه‌ بهره ببرد به خصوص در فصل پاییز و زمستان که شدت تابش نور خورشید و میزان آفتاب کمتر است.

- برای جلوگیری از صداهای ناهنجار می توان از صداگیر برای کابینت ها و درها استفاده کرد. هم چنین وجود پنجره های دو جداره نه تنها مانع از هدر رفتن دمای مناسب منزل می شوند، بلکه از ورود صداهای ناهنجار بیرون و ایجاد استرس‌ ناشی از آن جلوگیری می کنند.

- استفاده از کاناپه های نرم و کوتاه و قرار دادن کوسن های کوچک در گودی کمر هنگام نشستن به مادر کمک می کند تا از قوس بیش از حد کمر به سمت جلو و دردهای مهره ای کم کند.

- استفاده از موزیک های آرام بدون کلام، ‌استفاده از چند شمع کوچک و به کار بردن رایحه های خوش در فضای منزل، محیطی آرام را برای مادر و جنین او فراهم می کند.

- در هنگام نشستن، قرار دادن دو یا چند بالش در زیر پاها یا استفاده از چهارپایه کوتاه، باعث می شود تا برگشت مایعات از پایین بدن به سمت بالای بدن به راحتی صورت گیرد و مادر کمتر با خواب رفتگی عضلات مواجه شود.

- چیدمان وسایل منزل باید به شکلی باشد تا فضای کافی برای راه رفتن مادر به خصوص در هفته های آخر بارداری فراهم شود. دکوراسیون شلوغ برای مادر کلافه کننده است، چرا که با بزرگ تر شدن شکم، رفت و آمد در مسیر هایی که از لوازم پر است؛ مشکل می شود. پس فراموش نکنید بهترین دکوراسیون برای خانم باردار، دکوراسیونی خلوت و به دور از طرح های شلوغ است.

- در دوران بارداری باید از به کار بردن نورهای تند مصنوعی دوری کرد، به خصوص مادرانی که زمینه مسمومیت حاملگی و فشارخون بالا دارند باید در محیط کاملاً آرام و نیمه تاریک استراحت کنند. محیطی به دور از سر و صدا و نورهای اضافی، مانع بالا رفتن فشار خون مادر می شود.

- روش تأثیرگذاری رنگ ها بر روحیه افراد بخشی مهم از رابطه آنان را با دنیای اطراف تشکیل می دهد. رنگ ها حال و هوای خودآگاه و ناخودآگاه انسان را تغییر می دهد. روان شناسان تأکید دارند بسیاری از جنبه های روانی و حتی جسمی فرد تحت تأثیر رنگ های مختلف هستند. استفاده از رنگ ها برای بالا بردن انرژی زندگی و آرامش مقوله مهمی است که روان شناسان بر آن تأکید دارند. طبق نظر روان شناسان، رنگ سبز آرامش بخش ترین رنگ ها است. دانشمندان امروزه، رنگ سبز را برای درمان بیماری های عصبی و اختلالات روانی به کار برده اند. این رنگ بر رفع بی خوابی‌ و خستگی‌ بسیار مؤثر بوده، مویرگ ها را منبسط کرده، فشار خون را کاهش داده و در نتیجه بر فشارخون بالا مؤثر است. رنگ آبی نیز از اثر آرام بخشی بسیار عمیقی برخوردار است.

- سرگرم شدن مادر با گلدان های کوچک و رسیدگی روزانه به گیاهان استرس او را کاهش می دهد و زندگی و طبیعت را نیز به خانه می افزاید.

سبک زندگی و سلامت روانی

خانواده نخستین کانون رشد و آرامش بشری، هسته اولیه اجتماع و از عوامل اصلی انتقال فرهنگ، اندیشه، اخلاق، سنت و ارزش ها به نسل های دیگر است و در میان اعضای آن بیشترین سهم تأثیرگذاری وراثتی و تربیتی از آن مادر است. او نقش بیشتری در بهداشت، سلامت روان، رشد و تربیت کودک دارد چرا که نخستین رابطه مستقیم کودک با مادر است. هم چنین نیازهای کودک را تأمین می کند. به خواسته های او پاسخ می دهد و کودک از عواطف، احساسات و نگرش های مادر بیشترین تأثیرپذیری را دارد.

دوره بارداری حساس ترین بخش زندگی یک زن محسوب می شود که پشت سر گذاشتن آن به بهترین وجه، مستلزم رعایت یک رشته اصول اساسی می باشد.

سلامت روانی در بارداری

سلامت روانی یکی از محورهای ارزیابی سلامت جوامع مختلف است و نقش مهمی در تضمین پویایی و کار آمدی هر جامعه ایفا می کند. در این میان یکی از گروه های حساس جامعه، زنان باردار هستند. در دوران بارداری تغییرات فیزیولوژیک زیادی در بدن زنان باردار رخ می دهد که این تغییرات فراتر از کنترل آنان است. در این دوره سلامت جسمی، روانی و اجتماعی و در مجموع کیفیت زندگی زنان باردار دچار تغییرات زیادی می شود. به بیان دیگر گرچه این دوره برای اکثر زنان یک دوره لذت بخش است ولی اغلب یک دوره پرهیجان همراه با تغییرات فیزیولوژیکی و روانی به شمار می رود. به طوری که بروز این تغییرات اثرات قابل ملاحظه ای بر وضعیت روانی آنان خواهد گذاشت و نیازهای جسمی و عاطفی وی افزایش می یابد. تهوع و استفراغ، خستگی، دردهای ناگهانی و... که حتی در یک بارداری طبیعی نیز وجود دارد توانایی خانم را برای انجام نقش های معمول زندگی تغییر می دهد.

 

* سه ماهه اول بارداری
سه ماهه اول بارداری، زمان قبول حاملگی است. در این دوره فشار هیجانی وجود دارد و فرد به حمایت و تقویت اعتماد به نفس نیاز دارد. زنانی که برای اولین بار باردار شده اند، تحت فشار هیجانی بیشتری هستند و از سردرد، خستگی زودرس، نگرانی و اضطراب شکایت دارند. البته در افرادی که بچه‌دار شدن را یکی از جنبه های مهم و طبیعی زندگی خود می‌دانند، این عوامل شدت کمتری دارد.

همسر زن باردار بايد در نظر داشته باشد كه ممكن است در اين هفته ها مادر گاه احساس شادماني زياد و گاه احساس غمگيني ‌كند. آگاهي نسبت به اين احساسات متناقض زن باردار به زن و شوهرش كمك می کند تا با واقعيات اين دوره از بارداري راحت تر كنار آمده و شوهر حمايت هاي رواني بيشتري از او به عمل آورد. ابراز همدردي به كاهش حالات متناقض خلقي و رفتاری زن كمك می کند.
به زنان باردار توصیه می کنیم به جای این که گوشه ای نشسته و منتظر تهوع و استفراغ باشند، به فضاهای نشاط آور و باز بروند و از فرایند مادر شدن لذت ببرند.

 

* سه ماهه دوم بارداری
روابط پيش از تولد، پیچیده و عجيب اما شیرین هستند. شما وقتي که يک موجود کوچک و تکان هايش را درخود حس مي کنید، آگاهي بيشتري نسبت به این رابطه مي يابید. این تبادل هاي عاطفي کم کم به شما خبر از آغاز ايجاد ارتباط با فرزندي را که حتي هنوز به دنيا نيامده است مي دهد.

حدود ماه چهارم حرکات جنین به وسیله مادر احساس می شود. این احساس، تجربه ای هیجان آور و لذت بخش برای اکثر زنان است. در این زمان مادر حاملگی را واقعاً احساس می کند و با پذیرش حاملگی تخیلات زیبا و شیرین درباره نوزاد در او افزایش می یابد. اغلب این احساسات باعث خشنودی و تطابق بیشتر زن با استرس های دوران حاملگی می شود.

 

* سه ماهه سوم بارداری
در سه ماهه سوم بارداری با رشد بیشتر جنین حرکت و فعالیت زن باردار کند می شود. از طرفی فکر رسیدن زمان زایمان، زن باردار را دچار اضطراب می کند. در دوران بارداری اغلب زنان نسبت به زايمان و نگهداري فرزند ترس دارند. بنابراين در اين دوران وجود سيستم‌ حمايتی‌ مناسب‌، زمينه‌ را براي بارداری پر از اطمینان فراهم می کند.

به‌ طور قطع‌ كاهش‌ ميزان ‌درگيري هاي‌ خانوادگي‌،كاهش‌ تنش ها و فشارهاي ‌اقتصادي و افزايش‌ محبت ‌و حمايت‌ عاطفي همسر و خانواده‌ از زن‌ باردار، همگي‌ از عواملي‌ هستند كه کمک می کنند تا اين دوران به خوبي سپري شود.

آرامش

آرامش یعنی طمأنینه، تسکین و آسودگی خاطر که در مقابل آن تشویش، نگرانی و اضطراب است.

از نظر اسلام آرامش و طمأنینه امری واقعی، حقیقی و دست یافتنی است. در متون دینی ما راه های به دست آوردن آرامش بیان شده است و همین امر بهترین دلیل بر امکان دسترسی به آن است. علاوه بر این مطالعه زندگی بزرگانی که به دستورات دین عمل کرده اند و به آرامش درونی رسیده اند، می تواند ما را به این واقعیت رهنمون سازد که کسب آرامش در زندگی یک شعار نیست و این چیزی است که ما خود می توانیم با به کار بستن دستورات دینی آن را در خود احساس و تجربه نماییم.

با عمل به توصیه های زیر می توانید شادی و آرامش را میهمان قلب هایتان کنید و بارداری شاد، شیرین و لذت بخشی داشته باشید:
الف. به خداوند توکل و توسل جویید تا برای پروراندن شایسته موجود پنهان درونتان شما را یاری کند. خداوند را به خصوص در این دوران بسیار یاد کنید که: «ذکر نامش آرامش را به قلب های شما هدیه می کند» (سوره فتح آیه ۴)، «خدایی که از رگ گردن به شما نزدیک تر است.» (سوره ق آیه ۱۶) و «هرگاه او را بخوانید شما را اجابت می کند». (سوره بقره آیه ۱۸۶).

اعتماد به خدا و باور به او و ايمان به ارزش حيات و زندگي به عنوان موهبت و هديه الهي، به زن باردار آرامش و امنيتي دو چندان مي بخشد، و همان طور كه مي دانيم جنين تحت تأثیر كوچك ترين هيجانات مادر است و اين احساسات تأثیر مثبت در روح و جان كودك مي گذارد.


ب. پیاده روی کنید: اگر از نظر پزشکی منعی برای پیاده روی و انجام ورزش های خاص دوران بارداری ندارید، بهتر است حتماً در برنامه روزانه خود فعالیت های ورزشی مجاز دوران بارداری به ویژه پیاده روی را بگنجانید زیرا ورزش به خصوص در این دوران تأثیر بسیار زیادی روی سلامت جسمی و روحی شما دارد.

ج. از جسم خود غافل نباشید: کمبود بسیاری از موادغذایی موجب بی حوصلگی، عصبانیت، ضعف، سردرد، سرگیجه و ... می شود. پس سعی کنید تغذیه صحیح و کافی داشته باشید و به خصوص از مواد غذایی اصلی به میزان لازم استفاده کنید.

د. سعی کنید خوش بین و مثبت باشید: ذهن خود را با افکار و اندیشه های شاد و امید بخش پر کنید.

ه. به دنبال پاسخ پرسش های خود باشید: هرگاه سؤالی به ذهنتان رسید، آن را با ماما یا پزشک کنترل کننده بارداریتان مطرح کنید یا از کتاب های معتبر منتشر شده در این زمینه استفاده کنید.

و. از همسر خود کمک بخواهید: یک زن در دوران بارداری بیش از زمان های دیگر به محبت و توجه همسرش احتیاج دارد. پس سعی کنید با توضیح شرایط روحی و جسمی خود به همسرتان، همراهی و مشارکت او را نیز در این دوران به دست آورید تا با کمک و همراهی هم، این دوره از زندگی را با شادی و آرامش و خاطرات خوش پشت سر بگذارید و لحظه های زیبا و خاطره انگیز آن را همواره به یاد داشته باشید. دوران بارداری می تواند سراسر شادی و خاطره باشد. زناني كه نسبت به شوهرانشان احساسات مثبت داشته و زودتر به سازگاري با زندگي زناشويي رسيده اند، زودتر با جنين سازگار مي شوند و اين نشانه بلوغ رواني و سلامت فكري آن هاست.

دید مثبت در بارداری

مثبت فکر کردن، یکی از نشانه های سلامت روان و سبب ایجاد نشاط و آرامش است. ما خود، تصمیم می گیریم که دیگران را چگونه ببینیم و قضاوت کنیم. وقتی می خواهیم کسی را دوست داشته باشیم، می توانیم صبور و شکیبا باشیم و زمانی که تصمیم می گیریم از آدم ها برنجیم، در اشتباه های آن ها دقیق می شویم. پس نوع احساس ما درباره دیگران، به رفتار آن ها بستگی ندارد، بلکه به نگرش ما مربوط می شود.

 

* تأثیر مثبت انديشي مادر بر سلامت روان جنين
همان طور كه بعد از تولد نقش مادر در تربيت فرزند مهم است، در دوران جنيني نيز به دليل ارتباط نزديك مادر و جنين، اين نقش وجود دارد و هر نوع احساس منفي يا مثبت او روي رشد جسمي و حالت هاي رواني و ذهني جنين بعد از تولد تأثیر مي گذارد.

افكار ما روي احساساتمان تأثیر مي گذارند. مادری که مثبت می اندیشد مثلاً با خود می گوید «امروز حس خوبی دارم!» روی اعمالش نیز تأثیر می گذارد و این حس خوب به جنین هم منتقل می شود. به خاطر داشته باشید که شما به تنهایی مسئول خلق و خوی خود هستید. در آغاز هر روز تصور کنید که آن روز، روز بسیار خوبی برایتان است، و اگر نیاز است بدان وانمود کنید. استفاده از جملات تأکیدی و تأییدی می تواند بسیار مؤثر واقع شود.

 

* راهكارهایی براي افزايش انرژي و دست يافتن به ديد مثبت

- توكل داشته باشيد. سلامت فكري جز با توكل و اعتماد به قدرتي مطلق و برتر مهيا نمي شود. زماني كه انسان از تعلق و وابستگي به هر نوع نيروي مادي و زميني و خاكي رها شده و تمام تمنا و نيازش را فقط از خدا طلب مي كند، چنين انسان هايي نه مي ترسند و نه غمگين مي شوند.

- خوب تغذيه كنيد، وزنتان را تحت كنترل داشته باشيد، زير نظر پزشك باشيد، ورزش كنيد، درست نفس بكشيد و به سلامت خود اهميت دهيد تا فرزندتان سالم بماند.

- روابط اجتماعي خوب برقرار كنيد. با افرادي كه انرژي مثبت دارند، رابطه داشته باشيد.

- سطح روابط خود با همسرتان را بالا ببريد. روابط عاطفي بهتر و عميق تري برقرار كنيد و از زندگي لذت ببريد. در مورد تولد و آينده فرزندتان با همسرتان صحبت كنيد و براي آن برنامه ريزي داشته باشيد.

- درست است كه مشكلات اقتصادي وجود دارد، اما آن را براي خود خيلي بزرگ نكنيد. هميشه مبلغي از درآمد خانواده را فقط براي لذت بردن از زندگي كنار بگذاريد. می توانید براي اين كار از هزينه هاي ديگر بزنيد و حتي خريد وسايل كودك را محدود كنيد.

- در خرید وسایل فرزندتان حساسیت بیش از حد به خرج ندهید و به خودتان سخت نگیرید و با مادرانی که فرزند یک یا دو ساله دارند مشورت کنید تا کاربردی ترین خرید را انجام دهید. بهترین زمان خرید سیسمونی، سه ماهه دوم بارداری می باشد.

- مطالعه کنيد و براي تولد فرزند آماده باشيد.

شادابی و نشاط در بارداری

روايات بسياري وجود دارد که در آن بر اهميت دوران بارداري و سلامت روحي و رواني مادر باردار تأکيد شده، بنابراين اين دوران نه تنها براي جنين بلکه براي مادر هم بسيار مهم و تأثیر گذار است. در ادامه عوامل مؤثر بر ایجاد حس شادابی و نشاط در بارداری قرار داده شده است.

- انجام دادن واجبات درعین این كه عبارت ساده ای است، ولی تمام آن چیزی را كه باعث آرامش روانی ما و نزدیک شدن ما به خدا لازم است، در خود داراست.

- داشتن وضو و مخصوصاً دائم الوضو بودن هم از لحاظ مادی و هم از لحاظ معنوی بر انسان تأثیر گذار بوده و آثار و برکات فراوانی دارد. سلامتی مادی و معنوی یک زن در دوران بارداری بسیار با اهمیت است زیرا یک زن در این دوره، علاوه بر سلامتی خود بایستی به فکر سلامتی جنین موجود در شکم خود هم باشد. از این رو داشتن وضو برای یک زن باردار در دوران بارداری نه تنها باعث سلامتی و نورانیت خود زن می شود بلکه باعث سلامتی و نورانیت جنین هم خواهد شد. موارد زیر را می توان در رابطه با اهمیت وضو در دوران بارداری بیان کرد.

- وضو نور است و باعث نورانیت مادر و جنین می شود. (علاوه بر وضو، نان حلال و تلاوت قرآن هم بر نورانیت جنین مؤثر است).

- وضو باعث سلامتی مادر و بهبود عملکرد اعضاء مادر شده و از این طریق بر سلامت جنین اثر می گذارد.

- وضو باعث آرامش مادر می شود و مطمئناً داشتن آرامش برای یک زن حامله به منظور سپری نمودن راحت تر دوران بارداری و در به دنیا آوردن یک کودک سالم از اهمیت بالایی برخوردار است.

- وضو باعث ریزش گناهان مادر شده و از این طریق به خدا نزدیک تر می شود و مادری که به خدا نزدیک تر باشد مسلماً فرزند بهتر و سالم تر و شاداب تری را به دنیا خواهد آورد.

- قطعاً غیر از عوامل طبیعی و مادی، عوامل دیگری در هستی وجود دارند که می تواند اثر آرامش بخشی را در روح و روان ما ایجاد کند که دعا یکی از مهم ترین آن هاست. به عقیده ی روان شناسان، ما با دعا کردن برون ریزی عاطفی داریم، یعنی همان طور که با دوستان، افراد خانواده و همکاران مان ارتباط داریم و با بعضی از آن ها درد و دل می کنیم و تخلیه ی روانی می شویم، با خداوند که حلال همه مشکلات ما است، به راحتی می توانیم مشکلات خود را در میان بگذاریم.

- گل ها مظهر پاکی بوده و فطرت انسان را به سمت خوبی و زیبایی سوق می دهد. معصومین (ع) فرموده اند نگاه به گل های رنگارنگ و درختان سرسبز و شاداب باعث نشاط و شادی می شود و از بسیاری از بیماری های روانی جلوگیری کرده و کاربرد درمانی دارد. هم چنین استشمام بعضی گل ها مانند گل سرخ و گل نرگس تأثیر بسیار خوبی را بر سیستم مغزی ما بر جای می گذارد.

- قرآن در توصيف بركت ها و سودمندي هاي گياهان تنها به قسمت مادی آن بسنده نمی کند و آن ها را داراي آثار رواني و معنوي ارزنده اي مي‌داند از نگاه قرآن، گياهان زينت زمين به شمار مي آيند و در واقع سبزه ها و گياهان پوشاك نرم، فاخر، بهجت آفرين و دل انگيزي هستند كه اندام زمين را پوشانده اند و بسان آرايشي بس ديدني و نشاط‌آور براي زمين در آمده اند.

- هدیه دادن گل ها از گذشته در میان انسان ها مرسوم بوده است. پژوهش ها نشان می دهد نگاه کردن به گل ها و گیاهان باعث برانگیخته شدن احساس شادی، آرامش و طراوت در افراد می شود و غم و اندوه را از انسان دور می کند. حالت روحی انسان با تماشا کردن به گل ها تغییر یافته و با هر بار نگاه کردن به آن ها، اتصال عصبی مثبتی در مغز افراد ایجاد می کند.

- دریافت حتی یک شاخه گل و یا یک گلدان کوچک به سرعت روحیه افراد را تحت تأثیر قرار داده و نقش بستن لبخندی ناگهانی به محض دریافت گل، اولین نشانه این تغییر است. وجود گل ها و گیاهان در معرض دید افراد علاوه بر ایجاد حس نگرش مثبت به زندگی و ایجاد آرامش، احساس رضایت و شادی را در افراد ایجاد می کند. گل ها موجب باز شدن فکر انسان و فضای عطرآگین آن موجب تلطیف روح می شود.

- پزشکان نیز معتقدند وجود گل و گیاه در منازل و در معرض دید، سلامت جسمی اعضای خانواده و هم چنین صمیمیت در روابط خانوادگی را به دنبال دارد.

- مطالعات دانشمندان نشان داده است که عطرها از موادی تشکیل شده اند که می توانند آثار خاصی بر جسم و روح ما داشته باشند. به گونه ای در قدیم سازندگان خانه، به این مفتخر بوده اند که خانه هایی با بهترین تزئینات و رایحه بسازند تا علاوه بر زینت بخشیدن به منازلشان، بیماری های خفیف مانند سردرد، عصبانیت، بی خوابی و بی قراری کودکان را تسکین دهند.

- به طور كلي موارد استفاده از آروماتراپي يا رايحه درماني شامل كاهش استرس و اضطراب بارداری، بي خوابي، درد شديد عضلاني، اختلال قاعدگي، درد قاعدگي، آسم، اختلال گوارشي، سر درد، درد زايمان و... مي باشد. آروماتراپی روشی ارزان بوده و به كارگيري آن توسط مادر و ماماها آسان و راحت است و در صورت استفاده صحیح فاقد خطر و عوارض جانبی برای مادر و جنین می باشد.

- استفاده از اسانس های مرکبات (ترنج، گریپ فروت، پرتقال و لیمو) مفید هستند. اثرات ارتقا دهنده آن ها و هم چنین تأثیر مثبت آن ها روی دستگاه گوارش و اشتهای فرد باعث شده که آن ها انتخاب درستی برای آروماتراپی باشند. تنها 1 یا 2 قطره به آب اضافه نموده و در مجاورت خود قرار داده و به طور عمیق تنفس کرده و از خواص آن بهره مند شوید

هیجان ها و سرگرمی های دوران بارداری

بارداری دورانی است كه برای شما احساسات متفاوت به همراه خواهد داشت، یك مرحله متفاوت با احساسات متفاوت. گاهی اوقات احساس شادی می کنید و گاه احساس غم و اندوه. ولی تمام این افت و خیزها نباید مانع لذت بردن شما از زندگی شوند. بهتر است تلاش كنید خود را شاد نگه دارید زندگی سالم و شاد شما حتماً برای نوزادتان مفید خواهد بود.

معمولاً تمام خانم ها مراحل اولیه بارداری هیجان زده هستند و اگر بارداری برای نخستین بار باشد، این هیجانات بیشتر است. در چنین شرایطی تغییر برنامه روزانه زندگی و فعالیت های روزمره و توجه به فعالیت های دیگر می تواند بسیار كارگشا باشد.

عكس بگیرید: در طول دوران بارداری در مواقع بیكاری و فراغت سعی كنید چند خطی خاطره بنویسید. هر بار كه حس خاصی را تجربه می کنید، بنویسید. در ضمن می توانید در كنار هر بخشی كه می‌نویسید، یك عكس هم بچسبانید تا آلبوم خاطرات تان تكمیل شود. اگر از عكس های خانوادگی و عكس با دوستان استفاده كنید، كارتان جذاب تر می شود. به این ترتیب دوران بارداری شما بسیار به یاد ماندنی خواهد شد.

خرید كنید: خرید كردن از جمله فعالیت های مورد علاقه خانم هاست و وقتی پیشنهاد خرید رفتن به آن ها می شود، بسیار خوشحال می شوند. اگر در اثر بارداری حوصله هیچ كاری ندارید، هفته ای یكی دو بار به خرید بروید و با توجه به بودجه ای كه دارید، خرید كنید. البته همیشه هم نیازی نیست چیزی بخرید.

غذاهای جدید درست کنید: از كتاب آشپزی دستور پخت چند غذای جدید را یاد بگیرید. می توانید خودتان این كار را انجام دهید و یا از نزدیكان تان كمك بگیرید. از غذاهای سالم و متنوع كه هم طعم خوبی دارند و هم سرشار از مواد مغذی هستند، استفاده كنید. درست كردن سوپ های مختلف، سالادهای متفاوت و غذاهای دیگر را یاد بگیرید.

به ظاهر خود توجه کنید: در طول دوران بارداری كمی وزن اضافه می کنید و شكم تان بزرگ تر می شود. برخی از خانم ها تغییراتی دیگر مثل تیره شدن پوست و ایجاد لكه های پوستی را نیز تجربه می کنند. باید بدانید که اکثر خانم ها در چنین موقعیتی این مرحله را تجربه می کنند و شما مستثنی نیستید. بهتر است ظاهر خود را به روز كنید. به پوست تان رسیدگی كنید. روی آن ماسك بگذارید. موهای تان را هم مرتب كنید. حتی می توانید از لباس های متنوع با مدل های جالب استفاده كنید، البته لباس هایی كه متناسب سایز شما باشند.
شمع روشن کنید: به هنگام شام خوردن در كنار همسرتان، شمع روشن كنید. این اتفاقات خوشایند عشق و علاقه میان شما را بیشتر می کند. حتی می توانید برای خوشحال تر شدن یكدیگر به هم هدیه بدهید و این هدیه می تواند یك شاخه گل باشد.

ورزش كنید: در برنامه روزانه خود، زمانی را برای ورزش كردن اختصاص دهید. به پیاده روی بروید. این‌ كار را اگر صبح ها انجام دهید، بهتر است. در پارك و فضاهای سبز بیشتر احساس سر زندگی خواهید كرد. می توانید از همسایه یا دوستان تان بخواهید كه در این پیاده روی همراهی تان كنند. پیاده روی بهترین ورزش دوران بارداری است. می توانید یوگا و مدیتیشن را نیز تمرین كنید و آن ها را در خانه انجام دهید. برای انجام این فعالیت ها بهتر است كه از راهنمایی‌ افراد متخصص بهره مند شوید.

كتاب بخوانید: شما می توانید بهترین لحظات دوران بارداری خود را با كتاب خواندن سپری كنید. کتاب ها و مقاله های خوب را انتخاب كنید. می توانید کتاب هایی در مورد بارداری، مراقبت از جنین، مراقبت از كودك، تغذیه سالم در دوران بارداری و... بخوانید. این کتاب ها میزان آگاهی و دانش شما را در وضعیتی كه در آن هستید، افزایش می دهند. حتی می توانید در همنشینی های تان با سایر خانم ها از چیزهایی كه خوانده اید و آگاه شده اید، حرف بزنید و تبادل نظر كنید.

یك فهرست از اسامی كودكان تهیه کنید: حالا دیگر وقت آن رسیده است كه به طور جدی به انتخاب اسم برای فرزندتان فكر كنید. فهرستی از اسامی دخترانه یا پسرانه تهیه كنید.

خوب و آسوده بخوابید: زمان بهره مندی از خواب آرام و آسوده حالاست. بهتر است زمان را غنیمت بشمارید و تا جایی كه امكان دارد، بخوابید و استراحت كنید.

سبک زندگی و سلامت اجتماعی

بعد اجتماعي از جمله ابعاد سبك زندگي است. نتايج برخي مطالعات نشان داده روابط اجتماعي مثبت در بارداري با پيامد مثبت سلامتي همراه است. زنان بارداري كه به ميزان بيشتـري از حمـايت و روابـط مثبـت با همسر برخوردارند ميزان كمتري از استرس را نسبت به آن هايي كه روابط اجتماعي نامناسبي دارند تجربه می کنند. در نتیجه روابط اجتماعی صحیح باعث سلامت جسم و روح می شود. در این صورت همیشه افرادی هستند که از مادر حمایت کنند و در بیماری و نگرانی ها کمک کننده باشند و اینکه دیگران را دوست داشته و بدانید آن ها هم شما را دوست دارند، از اضطراب و افسردگی در شرایط مختلف کم می کند.

برخورداری از حمایت های خانواده

در دوران بارداري زنان دچار احساسات متغير و متنوعي مي شوند که امری عادي تلقی می شود در حالی که ممکن است درک آن براي اطرافيان مشکل باشد ولي همسر و اطرافيان زنان باردار بايد احساسات او را بپذيرند و به او در فرآيند مادر شدن کمک کنند. براي اعضاي خانواده و دوستان مهم است که به اين امر توجه کنند که مادران در دوره بارداري و پس از زايمان به حمايت نياز دارند.

دوران بارداری بدون فراز و نشیب نخواهد بود و تنها کسی که طی این دوران نه ماهه می تواند در عبور از این فراز و نشیب ها و در مدیریت استرس به نحو بسیار مؤثر به زن کمک کند، شوهر است؛ مانند انجام تمرینات تن آرامی به صورت دو نفره با همسر، دادن اطمینان خاطر به او بابت همراهی در تمام مراحل بارداری، جایگزین کردن افکار منفی او با افکار مثبت و امیدبخش و بسیاری موارد دیگر.

گفت و گو و ارتباط با همسر

یکی از اساسی ترین شاخص های خانواده سالم گفت وگو است. گفت وگو و تعامل مثبت و مستمر و صادقانه به حدی مهم است که می تواند کلیه روابط را تحت تأثیر قرار دهد. حل مسائل، تقویت احساس تعلق به خانواده و جلوگیری از تنش ها و برخوردهای احتمالی، حداقل فایده گفت وگوست. طرح خواسته ها، نیازها و تأمین آن ها با گفت وگو امکان پذیر است و اعضای خانواده باید بپذیرند که فقط با این روش می توانند نیازهای یکدیگر را پوشش دهند. گفت ‏وگویی كه پایان خوشی دارد، نشانه صمیمیت است. طرفین می دانندكه دیگری چه می گوید و از این كه می توانند آزادانه حرف بزنند و منظور یكدیگر را بفهمند، لذت می برند. گفت ‏وگو در این شرایط، آهنگی نرم و ملایم دارد.

در یک گفت و گوی مناسب فقط به زبان آوردن کلام کافی نیست، زوجین باید حواسشان به هم باشد. بسیاری از زمان ها، زمان غلطی برای گفت وگو در مورد یک مسأله است. زمانی که خواستید با همسرتان در مورد یک نگرانی صحبت کنید به یاد داشته باشید، چگونگی ابراز آن تعیین می کند که چقدر این نگرانی دریافت و درک خواهد شد.

چگونگی شروع گفت و گو از جانب شما ممکن است روند بعدی گفت و گو را تعیین کند. این بدین معناست که اگر شما هنگام ابراز نگرانی، با خشم شروع کنید احتمالاً نتیجه گفت و گو خشم دیگری خواهد بود. اگر با تن صدایی مثبت تر گفت و گو را شروع کنید، به احتمال زیاد خواهید توانست مکالمه را در همان سطح نگه دارید. پیشنهاد می شود نگرانی تان مستقیماً اما با مهربانی و آرامی بیان شود.

"اگر مرا دوست می داشت، باید می دانست چه می خواهم ". ولی افراد نمی توانند احساسات درونی همسرشان را حدس بزنند. همسران باید خواسته ها و نیازهایشان را به یکدیگر بگویند.

بهتر است برای شروع بیان جمله ها و انتقاد از همسرتان از عباراتی مثل«حسم این بود که.../ تصور می کردم.../ من فکر می کردم ...» استفاده شود. بنابراین راه هر گونه مشاجره و بحث و دعوا بسته می شود.

به طور کلی صحبت كردن با همسرتان در مورد احساسات خود و اطمينان بخشيدن به او كه هنوز عاشقش هستيد، به او كمك می کند كه طغيان هاي عاطفي تان را به خود نگيرد. اطمينان حاصل كنيد كه زمان زيادي را در كنار هم سپري مي كنيد. اگر مي توانيد به مسافرت برويد. ارتباط خود را با يكديگر هم اكنون محكم كنيد تا پس از آن كه نوزاد به دنيا آمد، بتوانيد واقعاً تكيه گاه هم باشيد. اگر تنها هستيد، كاري كنيد كه رابطه تان با دوستان و خانواده نزديك تر شود. اين كار در حال حاضر و هم چنين پس از تولد نوزاد حمايتي ضروري و حياتي را برايتان فراهم می کند.

زمانی که برای اولین بار حرکات موجودی کوچک را در درونتان احساس می کنید، زمانی که برای اولین بار صدای قلبش را می شنوید و زمانی که با جنبش های پی در پی اش، نوید بزرگ شدن و نزدیک شدن موعد تولدش را با تمام وجود احساس می کنید و از شوق مادرانه لبریز می شوید، می تواند بسیار لذت بخش و زیبا باشد. فقط همواره به یاد داشته باشید که همسرتان را نیز در این لحظات احساسی و زیبا شریک سازید و بگذارید او نیز لذت رشد تدریجی نوزاد و شوق زیبای پدرانه را تجربه کند.

ارتباط با خویشاوندان و دوستان

ارتباطات اجتماعی تأثیر مثبتی بر سلامت فیزیکی و روانی دارند. ارتباطات اجتماعی به هنگام استرس در زمان های مختلف زندگی از فرد حمایت کرده و باعث ارزشمندی، سلامت روانی و کنترل شرایط می شود. در زمان بارداری، حمایت اجتماعی برای سلامتی و بهداشت مادر ضروری است. حمایت هیجانی می تواند باعث بالا بردن سلامت فیزیکی روانی مادران در بارداری شود. حمایت مادر باعث تشویق وی در انجام رفتارهای بهداشتی و تغییرات روش زندگی برای بهبود بهداشت و سلامت فیزیکی می شود.

شواهد نشان می دهد که افراد بهره مند از حمایت اجتماعی از سلامت روانی بهتری برخوردارند. حمایت معنوی از سوی دوستان، بستگان، همسایگان، همکاران و آشنایان به صورت های حمایت ملموس یا مادی (مثل پول قرض دادن)، حمایت اطاعتی (ارائه پیشنهادهای مفید و سودمند) و حمایت عاطفی (همدردی، همدلی، محبت) اعمال می گردد. حمایت اجتماعی نقش بسزایی در بهداشت روانی افراد دارد. تعالیم اسلام در این قسمت بسیار گسترده و قابل توجه است. از توصیه های مؤکد در آموزه های دینی احسان، محبت، انفاق، صله رحم و دعا در حق همدیگر است.

امام علي علیه السلام: با ارحام خود بپيونديد، اگر چه با سلام کردن باشد. هم چنین در روایت دیگری می فرمایند، دينداران را نشانه هايي است که با آن نشانه ها شناخته مي شوند راست گويي، امانت داري، پايبندي به عهد و پيمان، به جاي آوردن صله رحم و مهرباني و ترحم به ناتوان.

امام رضا علیه السلام می فرماید: به دیدن یکدیگر روید تا یکدیگر را دوست داشته باشید و دست یکدیگر را بفشارید و به هم خشم نگیرید.

امام باقر علیه السلام ‌فرمود:‌ صله رحم موجب پاکی اعمال و رشد دارایی و دفع بلا و آسانی حساب و تأخیر أجل می شود.

صله رحم نزد خدای سبحان چنان مهم است که آن را از جهت پاداش، سریع ترین عبادت قرار داده و افزون بر پاداش اخروی، پاداش دنیوی و زودهنگام برای آن مقرر داشته است؛ به گونه ای که خاندان گناهکار هم با رعایت صله رحم میان خود، دارایی‌ آن ها فزونی می یابد و با نیکی به یکدیگر بر عمرشان افزوده می شود.

بنابراين چنين دستوري به طور مطلق آمده است و افرادي که گمان مي کنند در دوران بارداري نبايد با دوستان و اقوام رفت و آمد داشته باشند، کاملاً در اشتباه اند چرا که صله رحم در روحيه مادر نقش بسيار مؤثري ايفا مي کند. برای اعضای خانواده و دوستان هم مهم است که به این امر توجه کنند که مادران در دوره بارداری و پس از زایمان به حمایت نیاز دارند. تحقیقات متعددی نشان داده است که حمایت عاطفی اطرافیان از زنان باردار در پیشگیری از مشکلات روحی و روانی دوران بارداری و پس از زایمان بسیار مؤثر است. در ادامه کارهایی که خانواده و دوستان می توانند در جهت حمایت از مادر در دوران بارداری به کار برند، آورده شده است.

- در صورتی که همسر زن باردار نمی تواند او را در معاینات پزشکی همراهی کند بهتر است یک نفر از اعضای خانواده حتماً همراه او باشند.

- در طول هفته زمانی را با مادر باردار بگذرانید و به احساسات و درد دل های او گوش دهید. به خاطر داشته باشید که شنونده خوب کسی است که بدون قضاوت و نصیحت به حرف های طرف مقابل گوش دهد و در صورتی که گوینده از او نظرخواهی کرد عقیده خود را بیان کند.

- فراموش نکنید که دوران بارداری هر زنی با زن دیگر متفاوت است و هر زنی ممکن است در دوران بارداری خود علائم مختلفی داشته باشد پس اگر مادر باردار دچار علائم مختلف و شدیدی باشد دلیل بر بزرگنمایی او از این شرایط نیست.

- چنانچه قبل از تولد نوزاد، اعضای خانواده و برخی از دوستان نزدیک مادر باردار درباره این که چگونه می توانند در مراقبت از نوزاد به وی کمک کنند بحث و گفت وگو داشته باشند ،از میزان اضطراب او در دوران بارداری کاسته خواهد شد.

ارتباط مادر با فرزند بزرگ تر در زمان بارداری

زمانی که اختلاف سنی بین فرزندان كمتر از سه سال باشد، هر دو کودک نیاز شدید و فراوانی به توجه والدین دارند. لازم است وقت كافی در اختیار بچه ها قرار گیرد. با این حال زمانی كه باردار و در انتظار ورود فرزند دومتان هستید، توجه، عشق و علاقه شما معطوف به فرزند اولتان خواهد بود و همین به او كمك می كند كه خودش را با آن موقعیت جدید منطبق و سازگار سازد. كتاب هایی را برایش بخوانید كه با به دنیا آمدن بچه های كوچك و اضافه شدن آن ها به جمع خانواده مرتبط هستند و در مورد طفل داخل شكم تان با او صحبت كنید. گرچه، ممكن است فرزند اولتان، به طور كامل صحبت های شما را درك نكند. ولی به این شكل، اطلاعات لازم را كسب می كند و در رابطه با ورود بچه جدید به خانواده توجیه و آماده می شود.

آماده سازی فرزند اول برای ورود فرزند دوم

- فرزند را در یکی از ویزیت های دوران بارداری با خود ببرید تا به صدای قلب جنین گوش دهد.

- بگذارید حرکت جنین را لمس کند.

- کودکتان را در تهیه لوازم و وسایل مورد نیاز نوزاد شرکت دهید و از او تشکر کنید.

- شما می توانید با فرزند خود برای نوزاد جديد هديه بخريد و یا از طرف نوزاد جديد هم برای كودك بزرگ تر هديه بخريد.

- او را با خود به خانه دوستان وآشنایان که تازه نوزاد جدید وارد خانواده آن ها شده است، ببرید.

ارتباط مادر با جنین خود

در تفاسیر قرآن آمده است با دمیدن روح (14ـ 12 مؤمنون) در انسان، تحول عظیمی در روند رشد او ایجاد می شود. در این شرایط، تأثیرگذاری بسیاری از محرک های محیطی و عوامل عاطفی و روانی بر جنین فوق العاده چشمگیر می شود. جنین در حدود 25 هفتگی زندگی درون رحمی خود، در واکنش به صداهای مختلف به صورت ممتد پلک می زند. بخش زیادی از رشد ذهن و روان جنین در 5 ماهگی به دریافت محرک های صوتی مربوط می شود. هم چنین بچه ها از همان ماه های آخر قبل از تولد خود به صدای مادر مأنوس شده و نسبت به احساسات و حالات مادر حساس می شوند.

- توصیه می شود مادران باردار در این دوران با جنین خود سخن بگویند و برایش شعرها و کتاب های زیبا و با محتوای خوب به ویژه قرآن بخوانند. بهترین کلماتی که حتی تأثیر آن ها بر مولکول های آب نیز به اثبات رسیده است. صحبت کردن با جنین آن قدر اهمیت دارد که حتی ارتباط عاطفی فرزند با مادر را در دوران کودکی او تقویت می کند؛ همان گونه که حضرت فاطمه زهرا (س) با جنین درون رحم خود در دوران بارداری، سخن می ‏گفتند.

- به عقیده روان شناسان آموزش به فرزند را می توان از دوران جنینی (به ویژه پس از4 ماهگی) آغاز کرد، زیرا در این دوران صداها را می شنود و در مقابل آن ها واکنش نشان می دهد. این رفتار مادر، علاوه بر تأثیر در قوه شنوایی جنین و ایجاد عکس العمل در او، بر ضمیر ناخودآگاه او نیز تأثیر داشته و پس از سال ها، با فراهم شدن شرایط این آموزش ها احساس انس و آشنایی بیشتری با آن پیدا می کند. طبق تحقیقات دانشمندان، زمانی که مادر در دوران بارداری کتاب خاصی را مطالعه می نماید فرزند او سال ها بعد از تولدش هنگامی که بر حسب اتفاق، همین کتاب را به دست می گیرد و مطالعه می کند، احساس می کند که همه محتوای کتاب برایش آشناست و گویی همه کتاب را از پیش می داند. به همین خاطر، بچه های آن دسته از مادرانی که در دوره ی بارداری برای جنین خود کتاب می خوانند، نسبت به خواندن و کتاب خوانی بسیار علاقه مند می گردند، به خصوص به آن دسته از کتاب هایی که در دوره ی بارداری، برایشان بیشتر خوانده شده است.

- یکی از شرایطی که علاقه ی ما را برای مطالعه بیشتر می کند، رنگ محیط و اتاقی است که در آن مطالعه می کنیم. رنگ زرد تحریک کننده ی فکر است، برخی حالات عصبی را آرام می کند. به همین خاطر، این رنگ را برای رنگ آمیزی اتاق مطالعه پیشنهاد می کنند. هم چنین، رنگ طلایی که مخلوطی از نارنجی و زرد است گرم و درخشان است. این رنگ برای درمان افسردگی به کار می رود و باعث نشاط و شادی در فرد می شود. این اثر هم در قرآن (بقره/69) و هم طبق ارزیابی های دانشگاه های آمریکا به اثبات رسیده است. رنگ طلایی گردش خون را روان تر می سازد، گرمای بدن را افزایش داده و مغز را فعال تر می سازد. طبق نظر ابن سینا، رنگ زرد التهاب و درد را كاهش می دهد. این رنگ، در واقع همان رنگی است که در بارگاه های ائمه (ع) به وفور استفاده شده است.

- هم چنین شرکت مادر در جلسات علمی در دوران بارداری نیز می تواند تأثیر بسیار خوبی بر کودک بگذارد.

مادر > دوره بارداری > سبک زندگی
1396/04/31
کارشناس مامایی خانم سعیدی
S s s s s s 0
o j k q

اگر مایل هستید، می توانید مطلب فوق را با دوستانتان به اشتراک بگذارید

مطالب مرتبط

اگر نظری یا سؤالی در مورد مطلب فوق دارید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. ما نکات شما را با دقت می خوانیم.

نام و نام خانوادگی
آدرس ایمیل
متن نظر
کد امنیتی