h 1937
i 0
S 0

سبک زندگی نوپا

دوران کودکی همواره به عنوان بهترین و شاد‌ترین دوره زندگی انسان شناخته شده است. کودکی دنیائی از معصومیت و پاکی در کنار شادی و سبکبالی را در ذهن تداعی می‌کند. اما مسئله اینجاست که شادی و نشاط آموختنی نیست و شکوفایی استعدادهای او هم نباید بدون در نظر گرفتن علائق او باشد. برای پیشرفت و رشد دادن استعدادهای کودکان، باید هر روز درسهای خاصی را به آنان آموخت. می‌توان مهارت‌هایی را آموخت و به‌کار برد و در جهت رسیدن به یک زندگی شاد حرکت کرد.  از پدر و مادر بودن خود لذت ببرید و بدانید که هیچ‌گاه در کنار کودکان وقت تان هدر نمی‌رود. کودکی فرزندان مان فرصت خوبی است برای کشف خوشی‌های کوچک. آگاهی از مهارت های زیر به شما کمک می کند تا کودکانی شاد تربیت کنید.

  •  دادن غذای لذت بخش به کودک با رعایت چند نکته
    •  توجه به عادات کودک
    •  نکات جذاب در تغذیه کودک
    •  اشتهای کودک
    •  تنقلات مورد استفاده کودک
  •  هدیه دادن شادی برای بچه های دوست داشتنی
  •  بازی های جذاب برای داشتن کودکانی باهوش
  •  سلامت کودک من با رعایت چند نکته
    •  تب کودک
    •  سلامت سیستم دفعی کودک
      •  کنترل ادرار در کودک
      •  کنترل دفع کودک
      •  دفع کودک در محل های نامناسب
    •  لکنت زبان در کودکان
    •  بینایی کودک من
    •  سلامت پای کودک من
    •  شنوایی کودک من
  •  خواب ناز و آرام کودک من
    •  تنظیم خواب کودک من
    •  جدا کردن کودک از اتاق والدین
    •  مشکلات متداول خواب

دادن غذای لذت بخش به کودک با رعایت چند نکته

در پایان یکسالگی می باید، اندک اندک، غذای خانواده را به نوزاد معرفی کنیم. توجه کنید که شیردادن به نوزاد و غذاهای کمکی را همچنان ادامه دهید و غذای خانواده را به این غذاها اضافه نمائید. در ادامه به بیان نکاتی می پردازیم که می تواند در تغذیه کودک دلبندتان مفید باشد.

توجه به عادات کودک

با روند رو به رشد کودک و کسب مهارت توسط کودک، ممکن است با مشکلاتی در تغذیه نوزاد مواجه شوید .آگاهی از عادات کودک به شما کمک می کند تا آرامش بیشتری هنگام تذیه نوزاد داشته باشید و غذا خوردن کودک را برای او لذت بخش تر کنید.

  • نوزاد تا سن دو سالگی و حتی بعد از آن بیش از آنچه به خوردن توجه کند به محیط اطرافش توجه دارد. جایی که صدای تلویزیون بلند است یا چند نفر در گوشه ای مشغول بازی هستند و یا افرادی با هم صحبت می کنند، باعث می شود تا نوزاد به غذا خوردن توجه نکند.
  • و خیلی زود از خوردن غذا دست بردارد. محیط غذا خوردن نوزاد باید ساکت و آرام باشد. صدای تلویزیون، رادیو، مشاجره و رفت و آمد زیاد در این محیط نباشد.
  • اگر مکان غذا خوردن نوزاد با جایی که بازی می کند متفاوت باشد بهتر است. در این صورت کمی قبل از غذا خوردن نوزاد به او می گویید که بازی را قطع کند، سپس دست و صورت او را می شویید و بعد از مدتی کوتاه او به اتاق دیگری می برید و غذا دادن به او را شروع می کنید. بعضی ها عقیده دارند که نوزاد اگر کنار اسباب بازی های خود باشد، بهتر غذا می خورد و توصیه می نماید که اسباب بازیها را کنار نوزاد بیاورید و در حالت بازی به نوزاد غذا بدهید. این توصیه را بخصوص در مورد نوزادانی که خوب وزن اضافه نمی کنند، انجام می دهند. اما به نظر می رسد که اگر اتاق خلوت باشد و اسباب بازی نزدیک نباشد، کودک در خوردن غذا راحت تر است. بهتر است میز یا سفره ی مخصوص غذا و همچنین وسایل غذا خوردن، رنگهای شاد داشته باشند و نور محیط هم مناسب باشد و کودک هنگام غذا خوردن تا حد امکان آرامش داشته باشد تا از خوردن غذا لذت ببرد، نه اینکه از غذا خوردن به خاطر بازی کردن لذت ببرد. به نظر می رسد که همراه شدن غذا با اسباب بازی و بازی کردن، باعث می شود تا نوزاد غذا خوردن را هم نوعی بازی بداند. این موضوع سبب می شود که در حد بازی به غذا خوردن توجه کند و وقتی موضوعی جالبتر پیش آمد، از غذا خوردن دست بکشد. این کارها از طرفی باعث اذیت شدن والدین می شود و کار آنها را دشوار می کند. همچنین بازی کودک هنگام غذا خوردن را بیشتر می کند و سبب می شود که کودک تا سن بالاتری به این کار ادامه دهد. ممکن است که موجب شود تا در آینده نیز توجهی به غذا نداشته باشد و بخواهد هر چه سریعتر غذا بخورد و یا در هنگام کار، مطالعه و... غذا بخورد که اینها سبب مشکلاتی در غذا خوردن و بیماریهای مختلفی مانند بیماریهای گوارشی می شوند.داشتن مکان ثابت و استفاده از یک نوع قاشق، بشقاب، فنجان، و لیوان باعث می شود تا کودک راحت تر غذا بخورد. همچنین داشتن ساعتی مخصوص جهت غذا خوردن موجب تحریک اشتهای او می شود.
  • نوزادان در این سن نمی توانند مدت زیادی در یک جا بمانند و بین غذا بلند شده و به این طرف و آن طرف می روند و بعد دوباره پیش مادر برگشته و تقاضای غذا می کنند بنابراین با بلند شدن نوزاد غذای او را جمع نکنید. همچنین با ظرف غذا دنبال او ندوید بلکه صبر کنید تا خودش برگشته و تقاضای غذا کند. البته اگر نوزاد بیش از حد بازیگوشی می کند و مدام بلند شده و به اطراف می رود برای هر وعده ی غذا، زمانی مشخص در نظر بگیرید و با تمام شدن آن زمان، غذای نوزاد را جمع کنید و تا وعده ی بعدی به او غذا ندهید.
  • بعد از یکسالگی فعالیت کودک در غذا خوردن بیشتر می شود. او دوست دارد که غذا را با دست یا قاشق برداشته و خودش به دهان بگذارد. کودک علاقه مند است که خودش در غذا خوردن شریک شود و حتی دوست دارد که به تنهایی غذا بخورد.برای کودک وسایلی تهیه کنید که اول نشکن باشند، در عین حال استفاده از آنها برای کودک آسان باشد، سوم اینکه امکان آسیب رساندن به نوزاد کم باشد. مثلاً قاشقی تهیه کنید که زیاد گود نباشد تا کودک با راحتی از آن استفاده کند، همچنین دسته ی آن زیاد بلند و ته دسته تیز نباشد. لیوانی را انتخاب کنید که شیشه ای نبوده و در اندازه ای باشد که کودک به راحتی بتواند آن را برداشته و از آن بنوشد. اگر کودک دوست دارد با دست غذا بخورد مانع او نشوید و فقط قبل از غذاخوردن دستهای او را به خوبی بشویید.هنگام غذا خوردن، کودک را در وضعیت راحتی قرار دهید، غذا به کودک نزدیک باشد تا برای برداشتن غذا به زحمت نیفتد. برای نوزاد پیش بند، ببندید و پارچه ای روی زمین پهن کنید تا نگران ریخت و پاش نوزاد نباشید و او هم با خیال آسوده مشغول غذا خوردن شود.
  • در اواخر سال دوم زندگی، کودک غذاهایی را انتخاب می نماید. گاهی به کودک اجازه بدهید که غذای خود را انتخاب نماید و غذایی را که دوست دارد برای او تهیه نمائید. بعضی از مواقع نیز به کودک اجازه بدهید که از بین چند غذا، یکی را انتخاب نماید. مثلاً به او بگویید امروز سیب می خوری یا پرتقال. و یا به او بگویید برای ناهار امروز برنج دوست داری یا ماکارونی. البته کار را به جایی نرسانید که کودک غذاهایی را درخواست کند که تهیه ی آن برای شما مشکل است و یا رژیم غذایی او را به خطر می اندازد. برای آنکه چنین اتفاقی نیفتد هر چند روزی یکبار از کودک بخواهید تا غذایی را انتخاب کند. در سایر موارد غذاهایی از یک گروه که تهیه آن برای شما فرقی ندارد را به کودک پیشنهاد دهید تا یکی را انتخاب کند. مثلاً شما در خانه هم شیر دارید و هم ماست و این دو در یک گروه هستند پس از کودک بپرسید امروز ظهر شیر می خوری یا ماست؟
  • کودکان در این تشریفات خاصی در غذا خوردن دارند و ممکن است به خاطر این که نوع قاشق همیشگی آن ها تغییر کرده است بهانه جویی کنند و غذا نخورند. هم چنین کودکان دوست دارند با دست غذا بخورند هر چند توانایی گرفتن قاشق را نداشته باشند. کودکان در این سن باید یاد بگیرند بشقاب غذا را پرت نکند و ساعت غذا خوردن باید مخصوص غذا خوردن باشد و وقت بازی نباشد.

نکات جذاب در تغذیه کودک

شما می توانید بعد از یک سالگی غذای خانواده را به تدریج به نوزاد بدهید. اوایل کار غذا را نرم کنید و به او بدهید و به تدریج نرم کردن غذا را کم کنید تا جایی که کودک در دو سالگی بتواند غذای خانواده را بدون تغییر مصرف کند. وقتی غذای خانواده را شروع می کنید، غذاهای کمکی مخصوص نوزاد را یکباره قطع نکنید. علاوه بر غذای خانواده و شیر مادر، برای نوزاد غذای کمکی مخصوص نیز تهیه کنید و آرام آرام غذای کمکی مخصوص را کم کنید تا جایی که غذای کمکی به طور کامل حذف و غذای خانواده جانشین آن شود. وزن کودک شما در یک سالگی 3 برابر زمان تولدش است. هم چنین توجه به در تغذیه کودک بسیار مفید است.

چند نکته ی مهم در تغذیه ی شیرخوار یک تا دو ساله

1- اگر شما غذای نیمه جامد را که به کودک می دهید دوست ندارید در جلوی کودک اظهار تنفر نکنید چون کودک شما متوجه می شود.

2- ابتدا به نوزاد غذا داده و سپس به او شیر بدهید. روزانه پنج وعده غذا به نوزاد بدهید و بعد از غذا به او شیر بدهید. اگر نوزاد در طول شب شیر خواست و یا بیش از پنج وعده شیر درخواست کرد، زیاد سخت گیری نکنید ولی سعی کنید کم کم شیر خوردن نوزاد، به همان پنج وعده محدود شود.

3- در این سن می توانید از سفیده ی تخم مرغ هم استفاده کنید. ابتدا سفیده ی آب پز و کاملاً سفت شده را از مقدار بسیار کم به نوزاد بدهید و اگر حساسیت نشان نداد، مقدار را افزایش دهید تا به یک عدد تخم مرغ کامل برسد. توجه کنید که بیش از سه عدد تخم مرغ در هفته به نوزاد ندهید. اکنون می توانید تخم مرغ را به شکلهای دیگر و یا در غذاهای دیگر هم به کار ببرید.

4- بعد از فعالیت کودک به او یک لیوان آب میوه یا شربت آب لیموی تازه بدهید. در طول روز هم به کودک آب میوه، پوره ی میوه و یا کمپوت بدهید. بر حسب توانایی نوزاد در جویدن میوه می توانید بعضی از میوه ها را به صورت کامل در اختیار او قرار دهید. میوه را بلافاصله قبل از فرارسیدن وعده های غذایی به نوزاد ندهید، چرا که معده ی نوزاد را پر می کند و اشتهای او را کم می گردد.

5- اگر کودک غذایی را دوست نداشت، روز دیگر وقتی کودک گرسنه است و میل به غذا دارد، غذا را بار دیگر به او پیشنهاد دهید. اگر کودک از ماده ی غذایی تنفر شدیدی دارد، آن را به شکل های دیگر تهیه کنید و به نوزاد بدهید، مثلاً ممکن است نوزاد هویج را به صورت حلقه حلقه دوست نداشته باشد ولی به شکل رنده شده در سوپ، بپذیرد. اگر ماده ی غذایی را به هیچ شکل دوست ندارد، در دادن آن به نوزاد اصرار نکنید و آن را از غذای نوزاد حذف نمائید.

6- نوزاد غذای کمی گرم را بیشتر از غذای داغ یا غذای سرد، دوست دارد.

7- نوزادان در این سن نمی توانند مدت زیادی در یک جا بمانند و بین غذا بلند شده و به این طرف و آن طرف می روند و بعد دوباره پیش مادر برگشته و تقاضای غذا می کنند بنابراین با بلند شدن نوزاد غذای او را جمع نکنید. همچنین با ظرف غذا دنبال او ندوید بلکه صبر کنید تا خودش برگشته و تقاضای غذا کند. البته اگر نوزاد بیش از حد بازیگوشی می کند و مدام بلند شده و به اطراف می رود برای هر وعده ی غذا، زمانی مشخص در نظر بگیرید و با تمام شدن آن زمان، غذای نوزاد را جمع کنید و تا وعده ی بعدی به او غذا ندهید.

8- برای نوزاد پنج وعده ی غذایی را در نظر بگیرید و سعی کنید که ساعات آنها بطور تقریبی مشخص باشد و به نوزاد فقط در این وعده ها غذا بدهید. البته زیاد سخت گیری نکنید و اگر زمانی هنگام تهیه ی غذا درخواست غذا کرد، به او غذا بدهید ولی این موراد باید محدود باشد و نظم غذا خوردن را به هم نزند.

9- اگر کودک شما به غذایی آلرژی داشته باشد بدن کودک شما به آن واکنش نشان داده و به صورت جوش های ریز پوستی و دل درد و اسهال و یبوست و استفراغ خود را نشان می دهد.

10- اگر کودک شما به غذا آلرژی داشت از دادن غذا به کودک خودداری نموده و غذا را در چندین ماه بعد دوباره تکرار کنید.

11- غذای جدید را نباید با شیر مخلوط کنید همچنین نباید آن را با شیشه به کودک بدهید شیرخوار باید مزه و حس غذای جدید تجربه کند و همچنین غذا را بجود.

12- شیرخوار ممکن است برخی اوقات از غذا خوردن منصرف شود این حالت کاملا طبیعی بوده و نشانه این هست که دوست ندارد فرد دیگری غذایش را بدهد و دوست دارد خودش غذا بخورد.

13- اگر کودک تمایلی به خوردن غذا ندارد در این کار اصرار نکنید. در این حالت کودک در دادن غذا صرف نظر کرده و در موقعیت دیگری به دادن آن بپردازید.

14- سفیده تخم مرغ باید را همان گونه که زرده تخم مرغ بود به تدریج به غذای شیر خوار اضافه کرد و سپس می توان یک روز در میان به کودک داد.

15- دفعات تغذیه به غیر از شیر مادر 5 الی 6 بار می باشد. در کودک بالای یک سال می توان چربی ها و شیرینی ها را به غذای کودک اضافه کرد.

16- در برنامه ی غذایی روزانه ی نوزاد از همه ی گروههای غذایی استفاده کنید.گروه های غذایی از این قرارند:

الف) شیر و لبنیات: علاوه بر شیر مادر، هر روز به نوزاد شیر پاستوریزه و ماست هم بدهید.

ب) نان و غلات: در غذای نوزاد، غذاهای تهیه شده از آرد گندم، برنج و ذرت موجود باشد. این غذاها شامل برنج، نان، غذاهای دارای آرد برنج یا گندم هستند.

ج) میوه و سبزیجات: در غذای کودک سبزی استفاده کنید. در این سن می توانید از سبزیجات خام مثل سبزی خوردن،هویج هم استفاده کنید. میوه ی کامل، پوره ی میوه و آب میوه هم در غذای روزانه ی کودک فراموش نشود.

د) گوشت: در غذای روزانه ی کودک گوشت یا تخم مرغ موجود باشد. حبوبات، پنیر و کشک هم در این گروه قرار دارند. اگر از کشک استفاده می کنید به مدت 20 دقیقه آن را بجوشانید. حبوبات را همراه هم استفاده کنید مثلاً لوبیا و نخود را با هم به کودک بدهید. همچنین حبوبات را از شب تا صبح در آب خیسانده و آب آن را دور بریزید تا باعث نفخ نشود.اگر کودک می توند بجود به کودک گوشت را به صورت کاملا خرد شده بدهید. ماهی را می توان بعد از یک سالگی به کودک داد. در این هنگام ماهی را به صورت بخار پز و یا آب پز به کودک بدهید و از سرخ کردن بپرهیزید. هم چنین مواظب باشید هنگام دادن غذا به کودک ماهی تیغه نداشته باشد.

اشتهای کودک

بین سنین 1 تا 3 سالگی مشکلات تغذیه ای به صورت مکرر شروع می شود. بی اشتهایی طبیعی در کودک در حدود سن 18 ماهگی شروع می شود. در این حالت کودک شما نسبت به غذا ایراد گیر شده و غذاها را ناخنک می زند و داد وبیداد می کندو غذاهای تند را ترجیح داده و ممکن است یک روز خیلی غذا بخورند و روز دیگر اصلا نخورند. البته بد غذایی کودک علل دیگری نیز دارد. این علت ها را عموما در رفتار و شیوه های فرزندپروری خود راحت تر می توانید پیدا کنید. در واقع به غیر از علت بیمار بودن کودک، مانند عفوت مجاری ادراری یا بیماری های دیگر، که می تواند بر تغذیه کودک تاثیر منفی بگذارد، سایر علل به مسائل والدینی مربوط می شود. برای آنکه کمی در این زمینه کمک تان کرده باشیم، در ادامه، به ذکر چند نوع رفتارها، که گرایش به کم اشتهایی را در کودک افزایش می دهد، اشاره می کنیم:

  • از غذا به عنوان ابزاری برای تنبیه استفاده می گردد.

مادر یا دیگر مراقبین کودک به دفعات از غذا به عنوان ابزاری برای تنبیه کودک استفاده می کنند. مثلا او را مجبور می کنند غذایی را که دوست ندارد بخورد، کودک نیز این عمل را می آموزد و لجبازی خود را از طریق غذا نخوردن نشان می دهد.

  • به ساعات غذا خوردن اهمیت داده نمی شود.

رعایت دقیق ساعت غذا خوردن و داشتن برنامه غذایی، به کودک اهمیت خوردن غذا را نشان می دهد.۳ سخت گیری بیش از حد در آداب تغذیه نیز غذا خوردن را در ذهن کودک تبدیل به عملی ملال آور می سازد.تا حدودی طبیعی است غذا از قاشق کودک بریزد یا تمایل داشته باشد از غذایی بیشتر و از غذایی دیگر کمتر بخورد، بنابراین نباید حتما اصرار داشت هر آنچه و به هرگونه که والدین می پسندند کودک نیز به همان طریق عمل کند. وقتی غذاخوردن در محیطی به دور از آرامش و همراه با کشمکش والدین با یکدیگر انجام می شود.

در این هنگام نمی توان انتظار داشت کودک به حضور در این موقعیت تمایلی نشان دهد. زیرا وقت غذا خوردن، برای او همیشه تداعی کننده مشاجرات والدین خواهد بود.

  • برخی مادران بیش از حد نگران غذا خوردن کودک هستند.

هنگامی که مادر آن به صورت افراطی نسبت به تغذیه کامل کودک اظهارنگرانی می کنند، معمولا با قاشق و ظرف غذا به دنبال کودکان راه می افتند و تصور می کنند با این عمل تغذیه کامل و مورد نظرشان امکانپذیر است؛ حال آنکه اصرار بیش از حد به غذا خوردناشتیاق کودک را از میان می برد و کودک از غذا به عنوان شیوه ای برای جلب توجه استفاده می کند.

  • بی توجهی به استقلال طلبی کودک.

مخالفت در امر غذا خوردن می تواند نوعی میل به استقلال در کودک باشد، یعنی کودک دوست دارد خودش غذا بخورد و قاشق را به دست بگیرد و اگر مادر روی تمیزی و پاکیزگی بیش از حد تمرکز کند یا وسواس داشته باشد مبادا لباس های کودک کثیف شود یا غذا را روی زمین بریزد؛ یک کشمکش قدرت بین مادر و کودک به وجود می آید. از یک طرف مادر می خواهد کنترل اوضاع را به دست بگیرد و خودش به کودک غذا بدهد و از طرف دیگر کودک اصرار دارد خودش کارهایش را انجام دهد.

توصیه هایی برای والدین

نکته مهم این است که اگر فرزند شما به راحتی غذایش را می خورد و به غذ خوردن علاقه نشان می دهد، یا در وزن و قد مشکلی ندارد، لازم نیست از روش های زیر استفاده کنید اما در صورتی که کودکی دارید که اگر او را رها کنید به اندازه کافی غذا نمی خورد یا نمی توانید او را تنها برای خوردن غذا یک جا بنشانید، این راه ها به کارتان خواهد آمد.

  • بد غذایی را برای بچه ها تبدیل به صلاح نکنید.

مورد دیگری که باید به آن دقت کنید این است که در حضور کودک با دیگران درباره بدغذایی او یا کودکان دیگر صحبت نکنید، با این کار او را در این مورد حساس خواهید کرد. بچه ها از این که مرکز توجه شما و صحبت هایتان باشند لذت منی برند و ممکن است برای این منظور درباره غذا خوردن بازی دربیاورند و شما ناچار شوید از این شیوه و نگرانی به عنوان ابزار و سلاحی برای تحت فشار قرار دادن کودک استفاده کنید. همچنین سعی کنید هیچ وقت کار را به آنجا نرسانید که او حس کند شما برای غذا خوردن او باید دنبالش بدوید.

  • حس مشارکت کودک را در غذا خوردن تقویت کنید.

در هنگام تهیه غذا، می توانید مشارکت فرزند خود را، هر چند کم، به کار گیرید تا احساس مثبتی نسبت به تهیه غذا در او ایجاد کنید. برای کودک بشقاب، کاسه و لیوان مخصوص به خودش بخرید. بهتر است او را هم همراه خود ببرید و اجازه دهید خودش ظرف هایش را انتخاب کند. همچنین می توانید برای خرید مواد غذایی، به خصوص آنهایی که کودک می خورد، از او کمک بگیرید و اجازه دهید او هم انتخاب کند. اگر به کودک اجازه بدهید قسمتی از غذای خود را با والدین و یا خوار و یا برادر خود صرف کند، عادت های نامناسب غذا خوردن را کمتر ممکن است پیدا کند. اگر غذای تهیه شده بیش از 2 ساعت ماند برای مصرف مجدد آن را گرم کنید و یا به مدت یک دقیقه بجوشانید.

  • زمان غذا خوردن را مفرح کنید.

برای ایجاد شادی و نشاط و ایجاد احساسات مثبت در کودک به هنگام غذا خوردن می توان از روش های مختلفی استفاده کرد. برای مثال می توانید یکی دوتا از عروسک هایش را کنار او بنشانید و با اجرای یک نمایش غذای کودک را به او بدهید؛ یا اینکه برای فرزندتان نقاشی بکشید. عکس خودش را بکشید و با خوردن هر قاشق یکی از اعضای آن را کامل کنید. مثال دیگر برای مفلرح کردن غذا خوردناین است که هنگام غذا دادن به کودکتان برایش قصه بگویید یا کتاب بخوانید؛ می توانید خاطره ای که کودک آن را دوست دارد، مثل رفتن به پارک، برایش بازگو کنید.

  • غذا خوردن کودک در جمع همسالان را تقویت کنید

وقتی بچه ها با هم هستند بهتر غذامی خورند. اگر فرزند شما در حال بازی کردن با دوستانش است، از آنها بخواهید همه برای غذا خوردن بیایند یا اینکه غذای شان را به محل بازی شان ببرید. یا در این زمان شرایطی را فراهم کنید که فرزند شما با کودکی که اشتهای خوبی دارد و خوب غذا می خورد، همراه شود. بچه ها معمولا از هم تقلید می کنند. ممکن است فرزند شما هم برای امتحان کردن غذا تشویق شود. در این راستا می توانید از کودک خود یا بچه های دیگر هنگام خوردن غذا فیلم بگیرید و بعضی وقت ها این فیلم را برای فرزندتان بگذارید تا او به خوردن غذا تشویق شود.

استفاده از غذاهایی که کودک بتواند با دست بخورد در استفاده از قاشق به کودک کمک می کند.کودک علاقه به غذاهای ساده دارد. بهتر است هر بار در تغذیه از یک نوع ماده غذایی معین استفاده کنید.

​​​​​​​

  • به ترجیحات غذایی کودکان خود اهمیت دهید

کودکان در این تشریفات خاصی در غذا خوردن دارند و ممکن است به خاطر این که نوع قاشق همیشگی آن ها تغییر کرده است بهانه جویی کنند و غذا نخورند.کودکان دوست دارند با دست غذا بخورند هر چند تونای گرفتن قاشق را نداشته باشند. کودکان در این سن باید یاد بگیرند بشقاب غذا را پرت نکند و ساعت غذا خوردن باید مخصوص غذا خوردن باشد و وقت بازی نباشد. زمان صرف غذا باید بیست دقیقه باشد.هر گاه متوجه شدید دلیل علاقه نداشتن به غذای خاص، طعم و مزه غذا نیست و فقط احساس نامطلوب غذا در زبان و دهان است، شیوه تهیه را عوض کنید. برای مثال اغلب کودکان به هویج خام بیشتر از پخته علاقمندند یا سیب زمینی سرخ کرده را به آب پز ترجیح میدهند. نوعی را که دوست دارد، برای او تهیه کنید. برخی از مواد غذایی نیز برای کودک، حداقل تا سنین خاصی بسیار بدطعم هستند، برای جبران می توان از مواد غذایی مغذی تری استفاده کرد اما کودک را مجبور به خوردن آن نوع ماده غذایی خاص نکنید.

  • در تهیه غذا سلیقه به خرج دهید

حتما در نحوه غذا دادن به کودک خود و نیز طعم ورنگ و ظاهرا غذا دقت کنید. برای این که اشتهای کودک را تحریک کنید؛ غذا را در ظروف رنگی بریزید. رنگ قرمز محرک بوده و اشتها آور نیز می باشد. در درجه اول باید غذا دقت کنید. در درجه اول باید غذایی را برای او تهیه کنید که او را تحریک کند؛ برای مثال اگر غذای رنگی برایش جذابتر است، غذاهایی با رنگ های متنوع برای او تهیه کنید. همچنین غذا را به نوعی شکل بدهید که او دوست دارد. غذاها به شکل انگشتی، رنگی و جذاب برای کودکان مطلوب هستند. مثلا بیشتر بچه ها فرم پیتزا را خیلی دوست دارند یا اینکه دوست دارند غذا را در دست بگیرند و بخورند. استفاده از بشقاب های جذاب، نشکن و دارای بخش های جداگانه می تواند اشتهای کودک را افزایش دهد.

  • الگوی سالم تغذیه را مد نظر داشته باشید.

یکی از چیزهایی که مانع خوردن غذا یا میان وعده های مغذی در بچه ها می شود، خوردن تنقلات است؛ بهتر است تا حد امکان از خرید و نگهداری اینگونه تنقلات خودداری کنید. همچنین به یاد داشته باشید مادر، پدر یا خواهر و برادر بزرگتر بهترین الگو و راهنما برای کودکان هستند. فرزند شما غذاهایی را خواهد خورد که شما می خورید، نه آنهایی که به او می گویید بهتر است بخورد. پس سعی کنید همیشه مواد غذایی مفید خریداری کنید و رژیم غذایی سالم و متناسبی داشته باشید.

  • در زمینه غذا خوردن هم قاطع باشید.

نگران نباشید و باور کنید فرزند شما با یک وعده غذا نخوردن آسیب نمی بیند، یا سوءتغذیه نمی گیرد. پس باقیمانده غذایش را نخورید یا به او شکلات و بیسکویت ندهید، چون باید بداند اگر غذایش را نخورد، چیز دیگری به جای غذا به او داده نخواهد شد. فقط در هنگام غذا خوردن سایر اعضای خانواده به او چند گزینه پیشنهاد دهید، آن هم پیشنهادهای کم زحمت! یعنی اگر غذا سوپ بود و کودک شما دوست نداشت، می توانید خوردن نان و پنیر را به او پیشنهاد دهید اما به پختن یک غذای دیگر مشغول نشوید، در این صورت کودک یا انتخاب ساده دوم را می پذیرد یا پیامد بدغذایی خود یعنی گرسنگی را تحمل می کند.

 غذاهای متنوعی به کودک بدهید. علاوه بر اینکه از تمام گروهای غذایی استفاده می کنید، هر ماده ی غذایی را به صورتهای مختلف تهیه کنید. غذا را به اندازه ی کافی تهیه کنید تا نیاز نباشد یک غذا را در چند وعده مصرف کرد. گاهی اضافه کردن چند غذا به سفره حتی اشتهای بزرگسالان را نیز زیاد می کند. مثلاً ممکن است کودک شما تخم مرغ نیمرو را دوست نداشته باشد ولی وقتی ترشی به سفره اضافه شد، با خوردن کمی ترشی یا دوغ به خوردن تخم مرغ هم علاقه مند شود.

  • از کمک تخصصی غافل نشوید.

اگر کودک تان به شدت بدغذاست یا غذا نمی خورد، و همچنین با راهکارهای فوق، تغییری در او حاصل نشد، باید او را نزد متخصص کودک یا کارشناس تغذیه ببرید؛ پس از بررسی های لازم و رد احتمالات جسمی، در صورت نیاز، نزد روان شناس نیز ببرید.

  • زمان مناسب غذا دادن به کودک

اگر کودک شما بیش از اندازه فعالیت داشته باشد غذا خوردن او را تحت تاثیر قرار داده و او را خسته می کند . لذا زمانی را به استراحت کودک اختصاص دهید و سپس به او غذا بدهید.

  • توجه به علایق کودک

توجه داشته باشید میزان تحمل کودک در این سن برای غذا خوردن کم است و شما نمی توانید مدت طولانی او را مجبور کنید تا به آرامی بنشیند و به او غذا دهید. پس به دنبال راه حلی باشید مثلا می توانید از علایق جدید کودک استفاده کنید. مثلا اگر کودک به دنبلال عروسک خود رفت به او بگویید در کنار سفره جایی برای عروسک قرار می دهیم.

تنقلات مورد استفاده کودک

در سال دوم علاوه بر بیسکوییت کودک می تواند از کمپوت، مرباژله و بستنی پاستوریزه استفاده نمایید. خرما، آب میوه و میوه بیسکوییت ساده، بادام و پسته خام و ریز شده هم می توانید در تنقلات کودک استفاده نمایید. البته توجه داشته باشید از تنقلات به عنوان جایزه به کودک استفاده نکنید.

هدیه دادن شادی برای بچه های دوست داشتنی

اگر کودکی را به خوبی بشناسید، به درستی می توانید او را تربیت نمائید، برای این کار، باید بدانید که کودک در هر سنی چگونه فکر می کند و چه رفتاری دارد.کودکان با توجه به سن، جنس، خصوصیات فردی و... تفاوت های زیادی با هم دارند. کودکان با بزرگترها فرق دارند و روش صحبت کردن، آموزش، نصیحت و... آن ها بسیار متفاوت با بزرگ ترها است.تمامی زندگی کودک شما در سال‌ها و حتی ماه‌های اول زندگی او شکل می‌گیرد. اگر نیازهای اساسی کودک شما برآورده شود و به مقدار زیاد از محبت، توجه و انگیزش برخوردار گردد، احتمال این‌که در بزرگ‌سالی انسانی شاد و خوش‌بخت باشد، زیاد است.

  • رشد شخصیتی کودک از 9 ماهگی تا 18 ماهگی

کودکی که در سن 9 ماهگی قرار دارد، شخصیت متمایزتری پیدا کرده است و خصوصیاتی مانند جدی بودن، حساس بودن، استقلال، اجتماعی بودن، تحریک‌پذیری، لجاجت، مصمم بودن، قدرت تمرکز، کنجکاوی، ناشکیبایی، و... را از خود نشان می‌دهد.کودک شما در یک سالگی، ضمن سپری کردن یک مرحله منفی‌کاری که طی آن ناشکیبا، سخت‌گیر، کم‌حوصله، تحریک‌پذیر، خودسر، شیطان و بی‌محبت می‌شود، نشان می‌دهد تا چه حد مصمم و مستقل است. 
اما بعد از 15 ماهگی مرحله جدیدی از ملاحظه‌گری و یاری کردن پدیدار می‌شود و کودک تمایل واضحی به خشنود کردن دیگران از خود نشان می‌دهد. او برای به دست آوردن رضایت شما می‌کوشد و اگر او را ملامت کنید، شدیداً احساس ناراحتی می‌کند. کودک شما گردهمایی‌های اجتماعی را دوست دارد و گفت‌وگوها را تعقیب و در فواصل گفت‌وگو سر و صدا می‌کند. او می‌تواند یک یا دو کلمه با معنی به زبان بیاورد، از شما چیزی بخواهد، تشکر خود را نشان دهد، و با شنیدن کلمه «نه» از انجام کارها خودداری کند. سعی می‌کند در فعالیت‌ها مثمر ثمر باشد. او دوست دارد دست شما را برای احساس اطمینان و امنیت بگیرد.کودک شما در این سن بیشتر کمک می‌کند، هم در کارهای روزمره خانه و هم در پوشیدن و از تن درآوردن لباس‌های خود. او نسبت به افراد خانواده،‌حیوانات خانگی، و عروسک‌ها محبت نشان می‌دهد. او به بزرگ‌سالان توجه و علاقه رو به افزایشی نشان می‌دهد و دوست دارد از آن‌ها تقلید کند. او به گردهمایی‌های اجتماعی علاقه‌مند است. او در کنار یک کودک دیگر، ولی نه با او، بازی می‌کند.

با انجام کارهای زیر می توانید به رشد کودک خود کمک کنید:

  • در همه چیز انعطاف‌پذیر باشید و هرگز از زور استفاده نکنید. انتقاد نکنید و رفتار خصمانه نداشته باشید. هرگز کاری نکنید که کودکتان از شما بترسد. سعی کنید با بردباری، صبور بودن را به او بیاموزید. هیچ‌گاه مسخره‌اش نکنید و کاری نکنید که احساس شرمندگی کند. نگذارید احساس حسادت کند و گرنه یاد می‌گیرد احساس گناه کند. 
  • او را همان‌طور که هست بپذیرید تا یاد بگیرد که دوست داشته باشد. اگر از او تمجید کنید، فردی قدرشناس خواهد شد. اگر اظهار خرسندی نسبت به او بکنید، خودش را دوست خواهد داشت، اگر برای تلاش‌های او ارزش قائل شوید، او برای خودش تعیین هدف خواهد کرد. اگر منصف باشید او هم برای عدالت، ارزش قائل خواهد شد. اگر صادق باشید، یاد می‌گیرد که روراست و درست‌کار باشد. اگر به او احساس امنیت بدهید، به خود و دیگران ایمان خواهد داشت.
  •  کودک خود را تا حد ممکن در فعالیت‌ها شرکت دهید و او را در نزدیک‌ترین مکان به جمع بنشانید. صندلی مخصوص او را در کنار میز غذا، روروک او را در مرکز اتاق، و محل نشستن او در اتومبیل را بین دیگران قرار دهید.

  • کودک شما ممکن است از غریبه‌ها بترسد یا آن‌ها را دوست نداشته باشد. برای تقویت استقلال وی، او را به ماندن با دیگران عادت دهید.

  • آموزش تشکر کردن را آغاز کنید.

  • هر وقت نیاز به پشتیبانی دارد، دست او را بگیرید و حمایتش کنید.

  • غریزه یاری‌گری او را با واگذار کردن کارهای کوچک روزانه به او تقویت کنید.اجازه دهید بعضی از لباس‌هایش را خودش بپوشد،‌او می‌تواند جوراب‌هایش را بپوشد و کلاهش را به سر بگذارد.

  • هر وقت می‌توانید او را با کودکان دیگر آشنا کنید. او به خاطر لذتی که از شما کسب می‌کند،‌انگیزه لازم برای برقراری روابط دوستانه با دیگران را پیدا می‌کند. رفتار محبت‌آمیز با بستگان، کودکان دیگر، عروسک‌ها،‌و حیوانات دست‌آموز را تشویق کنید.

  • کودک شما ممکن است به صورت افراطی به وسایل جلب توجه مثل چنگ زدن به دست شما، زدن شما،‌و انجام کارهای ممنوعه متوسل شود و غالباً از اطاعت سرباز می‌زند. با این حال با سایر بچه‌ها کمتر دعوا و بیشتر همکاری می‌کند. او ممکن است برای انطباق با هم‌بازی، رفتار خودخواهانه‌اش را تعدیل کند.

ب. رشد شخصیتی از 18 ماهگی تا دو سالگی

کودک نوپای شما ممکن است بخواهد به دیگران کمک کند و همه کارهای خودش را انجام دهد، یا بر عکس، بخواهد دیگران تمام کارها را برایش انجام دهند. او ممکن است بی‌احتیاط یا محتاط، خیال‌پرداز یا واقع‌بین باشد، به سادگی انتقاد را بپذیرد و یا اشکش جاری شود. او ممکن است یک رهبر یا یک تابع بالفطره باشد.

در این مرحله:

  • به کودک نوپای خود نشان دهید چگونه با مشکلات دست و پنجه نرم کند؛ تصمیم‌های او را به‌سادگی و بدون نگرانی و تعارض بپذیرید. به‌تدریج مسئولیت‌های او را افزایش دهید. به کودک خود فرصت کافی برای تمرکز روی مسائل مهم را بدهید تا بتواند وظیفه‌ای را به انجام برساند، ولی هر وقت درخواست کمک کرد کمکش کنید. ناکامی‌ها را با منحرف‌کردن توجه او کم‌رنگ و بی‌اثر کنید. 
  •  وقت‌هایی را به بازی اختصاص دهید. اوقات خاصی را با هم سپری کنید و همیشه نسبت به مشکلات و تألمات او همدردی کنید. 
  • کودک خود را تشویق کنید، سخاوتمند باشد. او دوست دارد رضایت شما را جلب کند، بنابراین از این موضوع برای آموزش کارهای سخاوتمندانه مثل دادن مقداری از بستنی‌اش به شما، بهره‌برداری کنید و سپس او را به انجام بیشتر همان کار نسبت به دیگر اعضای خانواده تشویق کنید. 
  • اگر کودک شما تنها فرزندتان است، مانع از این شوید که انتظار داشته باشد هر چه را که می‌خواهد به او بدهید و تمام توجه تان را معطوف او کنید. کودک باید یاد بگیرد که نمی‌تواند دائماً کانون توجه شما باشد.
  • وسایل ارتباط و تعامل او با دیگران را فراهم آورید. تا آن‌جا که می‌توانید او را با کودکان دیگر درگیر کنید، او را وادارید با آن‌ها بازی کند، و انواع وسایل بازی برای تسهیل اجتماعی شدن او در اختیارش بگذارید.
  • با تقدیر از موفقیت‌های کودک خود،‌از بروز رقابت جلوگیری کنید. این کار به او احساس عزت نفس می‌دهد. هرگونه مشارکت از سوی او را تحسین کنید.
  • همیشه به طرق جلب توجه او پاسخ دهید، ولی سعی کنید با منحرف کردن حواس او به طرق مختلف، از منفی‌کاری او جلوگیری کنید.

بازی های جذاب برای داشتن کودکانی باهوش

چیزهایی که در اختیار بچه ها می گذاریم تا با آن ها بازی کنند، در واقع خیلی کم اهمیت تر از این موضوع است که به آن ها اجازه بازی کردن بدهیم. به عبارت دیگر باید آن ها را به بازی کردن تشویق کنیم. در واقع وقتی که کودک با حجم بسیار زیادی از اسباب بازی و وسایل متفرقه احاطه شود، یعنی زمانی که مقدار بسیار زیادی وسایل و اسباب بازی دراختیار کودک می گذاریم ، حس خلاقیت و ابتکار ، هوشمندی و قدرت تخیل و تصور تخیل و تصور بچه تا حدی کور می شود، چرا که این فرصت به بچه نداده ایم که خودش برای خودش وسیله بازی تولید کند و خلاقیت به خرج دهد. به عقیده روان شناسانی هم چون پياژه، كودك نخستين بار در حدود دو سالگى به تغييرى كه اعمال او در اشيا به وجود مى آورد پى مى برد; مثلا، از برخورد قلم با كاغذ متوجه طرز ايجاد خط مى شود و درمى يابد كه اگر تخت خود را به حركت درآورد، از آن صدايى بر خواهد خاست.

الف. بازی های کودک 1 تا دو سال

بازی های مناسب این سنین با توجه به ویژگی تکاملی آن ها عبارتند از:

  • بازی های حرکتی

كودك اين در سن بسيار فعال است و از دويدن يا بالا رفتن از جايى و پرتاب كردن اشيا لذت مى برد. در حدود 12 ماهگى به بعد هرچه در محدوده دست كودك قرار گيرد آن را به اطراف مى كوبد. اين عمل تا 15 ماهگى به اوج خود مى رسد و در حدود 18 ماهگى تقريباً از بين مى رود. بنابراين، فرصت ها و موقعيت هايى براى بازى هاى آزادانه و فعال در خانه و بيرون از خانه براى كودك فراهم سازيد و او به بازى هاى آزاد با توپ هاى كوچك تشويق كنيد. كودك ممكن است توپ را به طرف بزرگ ترها يا يك شىء ديگر پرتاب كند. از توپ هاى داراى اندازه متوسط و نرم استفاده كنيد تا به كودك صدمه نزده و موجب ترس او نشود.در 14 ماهگى كودك با ماشين بازى كرده و صدايى شبيه آن را ايجاد مى كند.

  • بازی های فکری

توانايى ساختن اشيا با دستان و انگشتان را در كودك تقويت كنيد. به بازى با قطعات توخالى، پيمانه ها و مانند آن ها و ابزارى كه قابل انباشته شدن باشند راهنمايى كنيد. يك بازى آزاد با پيچ و مهره هاى پلاستيكى بزرگ تشويق كنيد. كودك را به قرار دادن قطعات، مكعب ها و ديگر چيزها داخل پيمانه يا ظرف بزرگ تر تشويق كنيد. ظروفى با درها و دهانه هاى گشاد آماده كنيد تا كودك به باز و بستن درپوش ها بپردازد. از عدم بلعيده شدن آن ها توسط كودكان اطمينان حاصل كنيد.

كودك يك الى دو ساله در بازى با الگوها از شكل هاى مشخص استفاده مى كند و آن ها را روى هم قرار مى دهد و به هم وصل مى نمايد. بازى هاى نمايشى معمولا در سنين 1/5 الى 2 سالگى آغاز مى شود و در سنين كودكستان به اوج خود مى رسد.كودك در 15 ماهگى ممكن است اصرار ورزد كه بايستد و تنها براى مدت كوتاهى به مكعب ها دقيق شود. معمولا به هيچ گونه فعاليتى براى ساختن چيزى مبادرت نمى‌ورزد، بلكه فقط مكعب ها را برهم مى زند و يا اين كه آن ها را براى پدر و مادرش مى آورد.در 21 ماهگى مكعب ها را براى درست كردن قطار در يك خط قرار مى دهد، عروسك خود را بغل كرده، راه مى برد و به پشتش مى زند كه بخوابد و يا اين كه روى زمين مى گذارد و مى زند و مى گويد: مُرد! در 12 الى 18 ماهگى كودك اشيايى را كه كاربرد و ويژگى يكسان دارند، در كنار هم قرار مى دهد. در حدود 18 ماهگى مى تواند با مداد خطوط عمودى و افقى رسم نمايد.در 18 ماهگى ميخ را در سوراخ مى كند، يك دفعه دو الى سه ورق مى زند (نمى تواند به صورت تك تك ورق بزند)، مداد را در دست گرفته و به خوبى خط مى كشد، 2 الى 3 مكعب را روى هم مى گذارد.كودكان در 18 ماهگى مى توانند با مكعب هاى اسباب بازى دو عدد را به يكديگر متصل كرده و در 2 سالگى 6 عدد را به يكديگر متصل نمايند.

  • بازی با آینه

در اين سن، كودك به كنجكاوى درباره خودش مى پردازد. كودك را به بازى هاى آزادانه با آينه هايى كه امنيت دارند و خطرآفرين نيستند تشويق كنيد.با كودك جلوى آينه بايستيد يا بنشينيد تا او درباره برداشت هايش درباره آنچه كه مى بيند صحبت كند. تشويق كنيد تا او حركت هاى جنبشى و محرك ايجاد كند; يعنى در جلو آينه به وسيله دست ها و بدن حركت هايى انجام دهد.

پاره اى از مفاهيم اصلى مانند علت، اثر، تركيب و اندازه را مى توانيد به كودك بفهمانيد. درباره تركيب اشيايى كه كودك حس مى كند صحبت كنيد; براى مثال، بگوييد: «جغجغه سفت و سخت است»، «پتو نرم است.»

درباره علت و اثر ارتباطات با او صحبت كنيد. بگوييد: «اگر فنجان را وارونه كنى آب ميوه درون آن خواهد ريخت»، «اگر در باران بايستى خيس مى شوى.»

  • تصاویر رنگی

در اين سن كودك توانايى تشخيص اشيا، حيوانات و انسان را از يك تصوير دارد. يك اسكلت (بدن) پلاستيكى از حيوانات براى بازى هاى آزاد فراهم كنيد. درباره نام هر حيوان، رنگ، صدا و مشخصه هاى ديگر آن با كودك صحبت كنيد.

كتاب هاى تصويرى ساده تهيه كنيد. از كودك بخواهيد به محض اين كه شما آن ها را نام مى بريد به اشيا و حيوانات اشاره كند. درباره تصاوير صحبت كنيد. درباره اندازه اشيا صحبت كنيد. براى مثال بگوييد: «اين يك توپ بزرگ است» يا «اين قعطه كوچك تر از آن قطعه است».

  • بازی های اجتماعی

در 19 ماهگى در تمام بازى هاى دسته جمعى شركت مى كند و گاهى كودك مورد علاقه اش را به بازى دعوت مى كند، هنوز اشياى تازه و چيزهايى را كه قبلا نديده است به دهان مى برد، ولى هرگز آن ها را نمى خورد، مى تواند چهار لگو را روى هم بگذارد و برج يا آپارتمان بسازد، با بشقاب و كاسه خالى و قاشق به طور خيالى غذا مى خورد و مى گويد: غذاى خوشمزه اى است و به پدر و مادر نيز غذا تعارف مى كند. براى كودكان 19 تا 25 ماهه اسباب بازى و همبازى اهميت بيش ترى پيدا مى كند، ارتباط اجتماعى پخته تر مى شود و كودك براى انطباق با همبازى گذشت بيش ترى از خود نشان داده، رفتار خود را تغيير مى دهد.در پايان دو سالگى گاهى اوقات كودكان، ديگران را نيز در بازى خود شريك مى كنند و به بازى دوطرفه مى پردازند. در اين مرحله حتى اگر بچه ها سه نفر باشند، دو نفر از آنان با هم بازى مى كنند و يكى از آنان به تنهايى مشغول بازى مى شود. با كودكان كوچك تر از خود بيش تر ابراز محبت دارد.كودك در سن بين 13 الى 18 ماهگى از «دالى كردن» بسيار لذت مى برد و مى تواند «قايم باشك» بازى كند. اسباب بازى هاى چرخ دار را هل مى دهد و مى كشد.كودك در 18 ماهگى مى تواند راه برود و عروسكش را همراه خود ببرد، با كمك مادرش با لگو قطار، ماشين، هوايپما و... درست كند و صداى آن ها را درآورد، اگر اسباب بازى دلخواهش را كودك ديگرى بردارد، با زور و داد و فرياد از آن ها مى گيرد و با پاى خود توپ را كنار مى زند.

  • بازی های مناسب برای کودک 2ساله 

در دو سالگى به طور منظم به توپ لگد مى زند و مى تواند با شِش مكعب برجى بسازد. كودك در اين سن به عروسك غذا مى دهد، او را به گردش مى برد، با آب و شن بازى مى كند، اسباب بازى هاى متعلق به خود را كاملا مى شناسد و حاضر نيست در اسباب بازى هاى خود كودكان ديگر را سهيم كند. در دو سالگى توانايى ترسيم خط هاى دايره اى و يا زاويه دار ظاهر مى گردند. نزديك به دو سالگى يك تاب براى كودك مى تواند، يك كشتى فضايى تصور شود كه به سياره اى دوردست سفر مى كند يا پرنده اى وحشى باشد كه در آسمان پرواز مى كند.

در دو سالگى كودك علاقه مند به كاسه هاى پلاستيكى، قاشق هاى چوبى، كليد و قوطى هاى خالى است. از اين رو، بهتر است ظروف كهنه و بعضى ظروف پلاستيكى، كه ارزان قيمت است، براى كودكان تهيه شود.

در سال دوم زندگى، بازى ها براى كودك داراى مفهوم خاص و عميقى است. براى مثال، ممكن است دختر بچه اى اسباب بازى خود را در ملافه بپيچد و در دهان خرس خود تكه نانى بگذارد و فعاليت هايى از اين قبيل انجام دهد. از اين روى، اسباب بازى هايى كه در اختيار كودك قرار داده مى شود، بايد معنى دارتر باشد. توپ، مكعب هاى بازى، عروسك، انواع حيوانات، ظروف و امثال آن مى تواند جزو اسباب بازى هاى مناسب براى كودكان باشد. در دو سالگى به صورت تك تك ورق مى زند، تسبيح نخ مى كند، بدون تقليد كاغذ را لوله مى كند و با يك دست با قيچى كاغذ مى برد.

كودك دو ساله مى تواند حدود هفت دقيقه پشت سرهم به يك بازى ادامه دهد. پس از آن، خسته شده و به سوى بازى ديگرى مى رود.

در دو سالگى به خوبى مى دود، كم تر به زمين مى خورد، از پله ها بالا مى رود، بسيار فعّال و سرزنده و بانشاط است. مى تواند با شش مكعب برجى بسازد.

در 20 الى 24 ماهگى، بازى هاى موردنظر دختران عروسك بازى، اسباب بازى هاى نرم و ظريف، استمداد و كمك طلبيدن، رقصيدن و لباس مخصوص پوشيدن و بازى هاى موردنظر پسران بازى با بلوك ها، دست كارى وسايل و ابزار، اسباب بازى هاى ماشينى و حمل و نقلى است.

كودك در دو سالگى مى تواند سوار سه چرخه كوچكى بشود، اما چون هنوز نمى تواند پدال را فشار دهد، با پاهاى خود سه چرخه را به جلو مى راند.

  • اسباب بازى هاى مناسب براى سن 1 الى 2 سالگى

كودك از 9 تا 13 ماهگى بيش تر به اسباب بازى توجه مى كند تا به هم بازى; چون كودك در اين دوره به اسباب بازى اهميت زيادى مى دهد. در اين سن گرايش به دعوا بر سر اسباب بازى در كودكان ديده مى شود.

در 12 تا 18 ماهگى هل دادن يك اسباب بازى چرخ دار به كودك نوپا احساس ايمنى مى دهد. وقتى مى نشيند دوست دارد با دست هايش كه مهارت بيش ترى يافته اند كاسه ها و پياله ها را داخل هم بگذارد. در اين سن، از جعبه موزيك و خاك بازى لذت مى برد. سطل، آب پاش و تشتى آب يا شن بازى در اختيارش بگذاريد.

در 16 ماهگى كودك با عروسك بازى مى كند، برايش لالايى مى خواند و مى خواباند.

در حدود 17 ماهگى اسباب بازى هاى چرخ دارى كه منگوله ها و زنگوله هايى در چرخ هاى آن ها باشد و به هنگام حركت صدا كند، بسيار مورد علاقه كودكان است. در اين سن كودك اسباب بازى ها را پرتاب مى كند و اثر آن را مورد كاوش قرار مى دهد و دوست دارد اشيا را يكى پس از ديگرى داخل ظرفى بريزد و بيرون بياورد.

در 17/5 ماهگى كودك در خيالش با ماشين بازى مى كند و يا خود را به جاى ماشين فرض كرده و عقب عقب مى رود.در 20 ماهگى با دو ماشين كوچكش بازى مى كند، آن ها را به هم مى زند و مى خندد. در اين سن بيش تر مايل است با كودكان بزرگ تر از خود بازى كند.

در 18/5 ماهگى از سر وصداى سكه هاى پول خيلى خوشش مى آيد و آن ها را داخل كيف كرده و دوباره بيرون مى آورد. در 18 الى 24 ماهگى كودك به همه چيز دست مى زند، به همه جا مى رود، سر و صدا مى كند، همه چيز را به هم مى ريزد و جابه جا مى كند. يك اسب يا قطار چوبى كه دنبال خود بكشد و قطعات ساختمان سازى و يك كاميون يا كمپرسى كه چيزى پر كند و خالى كند براى كودك مفيد است. اسباب بازی های مناسب برای این گروه عبارتند از: توپ در اندازه متوسط و نرم، پيچ و مهره هاى پلاستيكى، مكعب هاى درشت خانه سازى، قطعات توخالى، آينه، كتاب هاى تصويرى ساده، اسباب بازى هاى چرخ دار، ميخ، چكش، خاك، ماسه، آب، سطل، بيلچه، آب پاش، تشت، انواع حيوانات، عروسك، قيچى و كاغذ، سه چرخه، مداد و كاغذ.

سلامت کودک من با رعایت چند نکته

حضور موثر در خانواده جدید، برای خودش داستان‌ها دارد. اصلا عجیب نیست که یک تازه‌مادر گاهی به خاطر نداشتن یک ساعت زمان شخصی در طول روز بغض کند. این بغض‌ها و خستگی‌های گاه‌به‌گاه چیزی از فداکار بودنتان کم نمی‌کند. پس از کمک گرفتن نترسید. چیز ی که به شما کمک زیادی می کند تا علاوه بر تنظیم کارهای منزل و رسیدگی به خود، به کودک تان نیز کمک زیادی کنید، آگاهی از نحوه ی مراقبت و آشنا شدن با خلق و خصوصیات دوران نوزادی و کودکی است. پس توصیه های زیر را بخوانید و لذت مادر شدن را برای خود دو چندان کنید: 

تب کودک

مغز انسان در ناحیه ی هیپوتالاموس یک ترموستات حرارتی دارد که مسئول تنظیم درجه حرارت بدن است. هرگاه این ترموستات بر روی درجه حرارتی بالاتر از درجه حرارت معمول بدن انسان تنظیم شود، تب ایجاد می شود. معمولا درجه حرارت بدن انسان در ابتدای صبح و قبل از برخاستن از خواب معمولا به حداقل در بعدازظهر و ابتدای شب به حداکثر می رسد. درجه حرارت در کودکان می تواند به دنبال بازی و ورزش نیز به بالاتر از حد نرمال برسد. در نوزادان و شیرخواران کوچک ممکن است گرمای محیطی و پوشاندن زیاد آن ها سبب شود که والدین به اشتباه فکر کنند که شیرخوار دچار تب شده در حالی که پس از لخت کردن نوزاد و کاهش درجه حرارت محیط پس از مدتی درجه حرارت به اندازه طبیعی برمی گردد. معمولا مادران با لمس پوست بدن کودک در ناحیه ی پیشانی و یا سینه و شکم متوجه تب فرزندشان می شوند. گزارش تب به این روش به خصوص در سن زیر 2 سال توسط مادر معمولا صحیح است. ولی برای دقیق تر شدن اندازه گیری میزان تب، باید از دماسنج استفاده کرد که در اطفال کوچک تر از 6-5 سال به صورت زیربغلی، گوشی یا مقعدی و در اطفال بزرگ تر از 6-5 سال که بتوانند دماسنج را زیر زبان خود نگه دارند از روش زیر زبانی استفاده می شود. بین کمترین و بیشترین درجه حرارت بدن در طول روز حدود 5 / 0 درجه اختلاف وجود داشته باشد. ولی در کل اگر درجه حرارت مقعدی بیش از 38 درجه باشد، تب محسوب می شود.

  • چگونه درجه حرارت بدن نوزاد را اندازه‌گیری کنیم؟

همان طور که همه والدین می‌دانند، اندازه‌گیری درجه حرارت بدن کودک یک کار چالش‌برانگیز است اما یکی‌ای مهم‌ترین ابزاری است که پزشکان برای تعیین بیماری یا ابتلا به عفونت در کودکان در دست دارند. بهترین روش اندازه‌گیری درجه حرارت بدن کودک به سن کودک و دما بستگی دارد.

برای کودکان کمتر از ۳ ماهه شما باید با استفاده از تب‌سنج‌های دیجیتالی مقعدی درجه حرارت دقیق بدن آنها را اندازه‌گیری کنید. تب‌سنج‌های درون گوشی برای کودکان کمتر از ۶ ماه توصیه نمی‌شود زیرا کانال گوش آنها معمولاً کوچک است. تحقیقات نشان می‌دهد که تب‌سنج‌های عروق شقیقه‌ای نیز می‌تواند دما را با دقت خوبی در این گروه سنی نشان دهد. از 3 ماهگی تا 5 سالگی دماسنج گوشی راه دقیقی است. استفاده از دماسنج مقعدی اگر چه راه دقیقی است ولی دماسنج گوشی راحت تر است و بیشتر مورد پذیرش واقع می شود. از دماسنج زیر بغل هم می توان استفاده کرد، ولی دقت کمتری دارد. از سن 6-5 سالگی که کودک قادر به همکاری است و می تواند دماسنج را زیر زبان نگه دارد. برای کودکان بین ۳ تا ۶ ماهه یک تب‌سنج دیجیتال مقعدی هنوز بهترین انتخاب است اما می‌توانید از تب‌سنج‌های عروق شقیقه‌ای نیز استفاده کنید.

برای کودکان بین ۶ ماه تا ۴ ساله شما باید از تب‌سنج دیجیتال مقعدی، تب‌سنج عروق شقیقه‌ای یا تب‌سنج الکترونیکی درون گوشی استفاده کنید. شما همچنین می‌توانید از تب‌سنج‌های زیربغلی نیز برای تعیین دمای بدن کودک استفاده کنید که البته دقت این نوع تب‌سنج‌ها پایین است.

استفاده از راه زیر بغل نیز با در نظر گرفتن دقت کمتر، قابل استفاده است. باید توجه داشت که در سن پایین تر از 6-5 سالگی که کودک ممکن است دماسنج را گاز بگیرد، استفاده از دماسنج جیوه ای برای مصرف زیر زبانی بسیار خطرناک است. چون جیوه بسیار سمی است و از طرفی اگر بینی کودک گرفته باشد و تنفس دهانی داشته باشد و یا سرفه های مکرر داشته باشد، نمی تواند به خوبی دماسنج را زیر زبان نگه دارد.

  • انواع دماسنج ها

هر تب‌سنجی که انتخاب کنید، باید مطمئن شوید که روش استفاده صحیح از آن را برای خواندن درجه حرارت دقیق بدن می‌دانید.

  • تب‌سنج دیجیتالی

تب‌سنج دیجیتالی معمولاً دقیق‌ترین و سریع‌ترین روش اندازه‌گیری میزان درجه حرارت بدن کودک است. این نوع تب‌سنج‌ها در شکل‌ها و اندازه‌های مختلفی وجود دارند و در اکثر داروخانه‌ها فروخته می‌شوند. دستورالعمل کارخانه‌ای این تب‌سنج‌ها را مطالعه کنید تا دریابید که این تب‌سنج به چه منظور طراحی شده است و چگونه باید دما را به طور کامل به وسیله آن خواند.

معمولاً تب‌سنج‌های دیجیتالی برای اندازه‌گیری دمای بدن به روش‌های زیر به کار برده می‌شوند:

  • دهانی (قرار دادن آن داخل دهان)
  • مقعدی (قرار دادن آن در مقعد کودک)
  • زیربغلی (قرار دادن آن در زیر بغل کودک
  • تب سنج گوشی

تب‌سنج الکترونیکی درون گوشی دمای پرده صماخ (دمای تولیدشده به وسیله پرده گوش) را اندازه‌گیری می‌کند. اگر چه این روش به صورت ساده و سریع برای کودکان و نوزادان انجام می‌شود اما دمای گوش برای کودکان زیر ۶ ماه یا کمتر از دقت لازم برخوردار نیست و تب‌سنج آن نیز گران‌تر است. اگر این تب‌سنج‌ها به درستی در محل مورد نظر در گوش قرار داده نشوند یا جرم زیادی در گوش کودک جمع شده باشد، دمای نشان داده شده توسط این تب‌سنج‌ها دقیق نیست

  • تب سنج شقیقه ای

تب‌سنج عروق شقیقه‌ای، دمای بدن نوزاد را با حرکت دادنان از روی پیشانی به سمت پشت گوش از طریق تعیین دمای عروق شقیقه‌ای (عروق خونی پیشانی) اندازه‌گیری می‌کند. استفاده از این نوع تب‌سنج نیاز به تمرین دارد تا بتوان به وسیله آن میزان درجه حرارت بدن کودک را به دقت تب‌سنج‌های دهانی و مقعدی اندازه‌گیری نمود. عرق کردن بر دقت این تب‌سنج‌ها تأثیر می‌گذارد بنابراین باید مطمئن شوید که پیشانی کودک شما خشک است و باید چندین مرتبه دمای بدن اندازه‌گیری شود تا بتوان عدد به دست آمده را تأیید کرد.

  • تب‌سنج پستانکی

استفاده از تب‌سنج پستانکی راحت است اما دقت آن نسبت به تب‌سنج‌های مقعدی کمتر است و نباید برای نوزادان کوچک‌تر از ۳ ماه به کار گرفته شود. کودکان نیز باید پستانک را در دهان خود نگهدارند و چند دقیقه آن را حرکت ندهند که این کار تقریباً برای نوزادان و کودکان نوپا غیرممکن است.

  • تب‌سنج نواری

تب‌سنج پلاستیکی نواری (نوار پلاستیکی کوچکی که شما روی پیشانی نوزاد قرار می‌دهید) می‌تواند به شما نشان دهد که آیا کودک تب دارد یا نه اما عدد دقیقی به شما نمی‌دهد به خصوص در کودکان نوپا و خردسالان. اگر شما می‌خواهید مقدار تب نوزاد را به طور دقیق اندازه‌گیری کنید، استفاده از تب‌سنج نواری پلاستیکی روش مناسبی نیست.

  • تب‌سنج جیوه‌ای شیشه‌ای

تب‌سنج جیوه‌ای شیشه‌ای که یکی از پرکاربردترین انواع تب‌سنج است اما به دلیل قرار گرفتن کودک در معرض جیوه که یک ماده سمی است نباید مورد استفاده قرار گیرد.

  • دمای مقعدی

قبل از این که پدر یا مادر شوید، بیشتر افراد در هنگام اندازه‌گیری دمای بدن از طریق مقعد خود را منقبض می‌کنند؛ اما نگران نباشید زیرا این یک فرایند ساده است:

  • نوک تب‌سنج را با آب و صابون بشورید
  • نوک تب‌سنج را با روان کننده‌هایی مانند وازلین چرب کنید.

آماده کردن کودک

کودک را روی شکم و روی دامن خود یا روی یک محل سفت بخوابانید و کف دست خود را در قسمت پایین کمر او قرار دهید

یا کودک را به صورت طاق‌باز بخوابانید و پاهای او را به سمت قفسه سینه او خم کنید و دستان خود را پشت ران‌های او قرار دهید.

با دست دیگر تب‌سنج چرب شده را در مقعد او به اندازه ۱٫۵ تا ۲٫۵ سانتی‌متر فرو کنید یا آن را تا جایی که نوک تب‌سنج به طور کامل درون مقعد فرو رود قرار دهید. در صورتی که کودک هر نوع مقاومتی نشان داده کار را متوقف کنید.

تب‌سنج را بین انگشت دوم و سوم خود به طور ثابت نگه دارید و دست خود را در پشت کودک قرا ر دهید. همزمان که تب‌سنج را در محل آن قرار می‌دهید، کودک را تسکین داده و به آرامی با او صحبت کنید.

زمانی که بوق دستگاه یا علائم دیگر را شنیدید می‌توانید عدد نمایش داده شده را بخوانید. عدد روی صفحه نمایش دستگاه و زمانی که درجه حرارت بدن کودک را اندازه‌گیری کرده‌اید را یادداشت کنید.

  • اقداماتی که باید در زمان تب انجام داد
  • لباسهای کودک را باید به حداقل برسانید.
  • حرارت اتاق نباید بالا یا خیلی سرد باشد.
  • مایعات کافی به کودک خورانده شود.
  • کودک باید استراحت کند و از فعالیت شدید پرهیز نماید.
  • می توان در یک آب ولرم کودک را حمام کرد و یا یک دستمال نخی که با آب ولرم خیس و سپس چلانده شد را روی ناحیه ی سینه، شکم و ران ها قرار داد و پس از چند دقیقه برداشته و مجددا این کار را تکرار کرد و یا این که کودک را در یک لگن آب ولرم قرار داده یا مستقیما زیر شیر آب ولرم شستشو داد.بهتر است شستشوی کودک فقط محدود به انتهاها نباشد. 
  • باید از آبی استفاده کرد که کمی از دست مادر خنک تر باشد. آب سرد باعث لرز می شود، نباید به آب الکل، یخ یا مواد دیگر اضافه کرد.

سلامت سیستم دفعی کودک

آموزش توالت رفتن، موضوعی است که می تواند باعث ایجاد نگرانی های زیادی برای والدین شود. کسانی که تازه پدر یا مادر شده اند، از راهنمایی های ضد و نقیض فامیل، دوستان و «افراد مجرب» گیج و سردرگم می شوند. پدر و مادرهای باتجربه، گاهی نگران این مسأله هستند که ممکن است روشی که برای یک کودک مفید بوده، برای کودک دیگر، بی فایده باشد. برخی صاحبنظران بر این باورند: صبر کنید و به کودک اجازه دهید، به طور طبیعی خودش یاد بگیرد. برخی دیگر پیشنهاد می کنند که آموزش توالت رفتن را در طی یک روز کامل کنید.

چه باید بکنید؟ آیا کودک شما با آموزش توالت رفتن از لحاظ روانی آزرده می شود؟ یا بدتر، مجبور خواهد شد با پوشک به دانشگاه برود؟ پاسخ این است: خیر! تمام کودکان -غیر از کسانی که مشکل جدی روانی یا فیزیکی دارند- دیر یا زود توالت رفتن را می آموزند. حتی بسیاری از کودکانی که عقب ماندگی شدید ذهنی دارند، می توانند عادت های اجابت مزاج خود را تحت کنترل درآورند. البته، برخی از کودکان سخت تر از دیگران این مسأله را می آموزند؛ ولی به یاد داشته باشید که این موضوع به تفاوت کودکان با یکدیگر مربوط است و اصلا نگران کننده نیست. برخی کودکان زودتر راه می روند، زودتر حرف می زنند و....

در مورد آزردگی روحی کودک در اثر آموزش توالت رفتن نیز، تجربه نشان داده است که این کار تنها در صورتی می تواند برای سلامت کودک مضر باشد که شما معلم بداخلاق و سختگیری باشید و کودک را به این علت، زیاد تنبیه کنید. در غیر این صورت، آموزش توالت رفتن سنگ بنای ساخته شدن شخصیت کودک نیست. اجازه بدهید در اینجا به پندار اشتباه دیگری بپردازیم. گاهی از دوستان و آشنایان خود می شنوید که کودک آن ها برای مثال، در یک سالگی آموخته است که به تنهایی به توالت برود. این حرف ها را باور نکنید. به ندرت پیش می آید کودکی قبل از 18 ماهگی بتواند توالت رفتن را یاد بگیرد. کودکی که در یک سالگی خود را کثیف نمی کند، احتمالا به این علت است که پدر و مادرش حالت های او را متوجه شده اند و بخوبی می فهمند که کودک، چه وقت باید به توالت برود و به موقع او را به توالت می رسانند. این به این معنا نیست که او به تنهایی می تواند این کار را بکند. به هر حال، در انجام هر کاری، آموزش پیش از موقع، ممکن است زیان هایی را دربر داشته باشد. آموزش توالت رفتن وقتی باید انجام گیرد که بدن کودک از لحاظ فیزیکی آمادگی پذیرش آن را داشته باشد. در نوزادان، هنوز ارتباط بین مغز و دستگاه های دفعی کامل نشده است. بنابراین، نوزاد نمی تواند عمل دفع را به طور ارادی کنترل کند. او حتی نمی فهمد که خودش را خیس کرده است. باید بدانیم که کنترل، مرحله بعد از آگاهی است بدین معنا که اول باید کودک به مرحله ای برسد که از کثیف کردن خودش آگاه شود و سپس بتواند آن را کنترل کند. افزایش توانایی مثانه برای نگهداری ادرار و همچنین کمتر شدن تعداد دفع در روز به کنترل ادرار و مدفوع کمک می کند.

کنترل مدفوع در کودکان معمولا قبل از کنترل ادرار برقرار میگردد ولی زمان کنترل مدفوع در همه ی کودکان یکسان نیست.ترتیب معمول کامل شدن کنترل این چنین است:

کنترل مدفوع در شب، کنترل مدفوع در روز، کنترل ادرار در روز، کنترل ادرار در شب. البته روشن است که استثناهایی نیز در این ترتیب، وجود دارند. همچنین باید دانست که دختران معمولا زودتر به کنترل عمل دفع دست می یابند.

اکثر کودکان، بین دو تا سه سالگی آمادگی پذیرش آموزش کنترل عمل دفع در روز را پیدا می کنند و تعداد کمی از کودکان نیز ممکن است در بیست ماهگی به این آمادگی برسند. برای آنکه دریابید آیا کودک شما آمادگی آموزش را دارد یا نه، مطالبی که در زیر آمده است، بخوانید. خود را تحت فشار نگذارید که هرچه زودتر این آموزش را آغاز کنید. آموزش را وقتی آغاز کنید که احتمال موفقیت شما و کودکتان واقعا زیاد باشد. اصلا به این موضوع اهمیت ندهید که: «پسر همسایه خیلی وقته خودش رو کثیف نمی کنه».

توالت رفتن یک مهارت نسبتا پیچیده است! کودک باید نیاز به توالت را حس کند و آن را بشناسد، باید بتواند تا رسیدن به دستشویی، درآوردن لباس و قرار گرفتن و وضعیت مناسب، خودش را نگه دارد. البته این مراحل برای بزرگسالان بسیار عادی و پیش پا افتاده است، ولی برای یک کودک خردسال چندان ساده نیست. در این فصل، اطلاعات پایه ای و همچنین روش های مختلف آموزش توالت رفتن را ارائه می کنیم تا با به کارگیری آن، از دشواری های کار کاسته شود.

کنترل ادرار در کودک

هیچ دو کودکی کنترل ادرار را در یک سن به‌دست نمی‌آورند. اگر فکر می‌کنید کودک شما باید در زمانی که شما انتظار دارید، ادرار خود را کنترل کند،‌کاملاً در اشتباه هستید. زمان واقعی آن هنگامی است که کودک شما آماده باشد. منظور از آماده بودن زمانی است که مغز، اعصاب، و عضلات به اندازه کافی رشد کرده باشند. به ندرت ممکن است قبل از سن 15 تا 18 ماهگی اعصاب تکامل یافته باشند و عضلات به آن‌ها پاسخ دهند. بنابراین لطفاً، به خاطر کودکتان، قبل از این سن انتظار نتایج مهمی از نشستن روی لگن نداشته باشید. در واقع هرگز نباید کودک را مجبور کنید روی لگن بنشیند زیرا این کار باعث می‌شود کودک از انجام آن سر باز زند (و همیشه نیز برنده خواهد شد) و احتمالاً منجر به مشکلات بعدی، مثل بی‌اختیاری مکرر یا خیس کردن رخت‌خواب می‌گردد.
دفع بی‌اختیار ادرار برای تمامی کودکان رخ می‌دهد. بهتر است والدین به یاد داشته باشند که کودک قبل از 15 ماهگی به سختی می‌تواند ادرار خود را حتی برای یک ثانیه نگه دارد. به این ترتیب هرچند ممکن است شما را از این‌که می‌خواهد ادرار کند آگاه سازد، ولی نمی‌تواند آن را آن‌قدر نگه دارد تا برای او لگن بیاورید و روی آن بنشیند. این مشکل با افزایش طبیعی دفعات ادرار در حدود 21 ماهگی پیچیده‌تر می‌شود،‌و هیچ‌کس نمی‌تواند کاری در این مورد انجام دهد،‌چه رسد به خود کودک. تا 5 / 2 سالگی کودک شما قادر خواهد بود ادرار خود را تا چهار یا پنج ساعت نگه دارد و از آن به بعد مدت زمان نگه‌داری طولانی‌تر هم خواهد شد.
از حدود 12 ماهگی کودکان یک مرحله منفی‌کاری را طی می‌کنند، بنابراین اگر کودک را مجبور کنید کاری خلاف خواست خود انجام دهد، از اطاعت سر باز می‌زند. تلاش قاطعانه و سرسختانه والدین برای آموزش نشستن روی لگن می‌تواند منجر به شکست کامل شود. همه کودکان عاشق توجه و مراقبت وسواسی هستند و هیچ‌چیز به اندازه این‌که ببیند همه خانواده با دقت کارهای او را روی لگن زیر نظر دارند، کودک را راضی نمی‌کند. کودک لذت می‌برد از این‌که مادرش نزدیک او بنشیند و مشغول چرب زبانی، بازی کردن، و رشوه دادن شود. او می‌بیند که دفع بی‌اختیار ادرار بلافاصله پس از برداشتن لگن، تمام خانواده را دچار سردرگمی می‌کند، بنابراین روزی چندبار فقط برای جلب توجه این نمایش را به راه می‌اندازد.

  • اجتناب از مشکلات آموزش لگن

اگر مصمم باشید آموزش لگن را از سن پایین شروع کنید، احتمال بروز مشکلات بیشتر است. بیشتر اختلالات کنترل ادرار ناشی از مجبور کردن کودک به ماندن روی لگن و ادرار کردن،‌و استفاده از انضباط برای تحمیل خواست خودتان است. بنابراین اشتیاق بیش از حد برای آموزش استفاده از لگن نداشته باشید.


اجازه دهید کودکتان با سرعت مخصوص به خودش رشد کند. هیچ راهی برای تسریع این روند وجود ندارد؛ نقش شما کمک به کودکتان در طی کردن این روند است. کاری که می‌توانید بکنید این است که وقتی کودک نشان می‌دهد که می‌خواهد ادرار کند به سرعت وارد عمل شوید، و سعی کنید همیشه لگن یا توالت دم دست و قابل حصول باشد. هم‌چنین کودک را زیاد تحسین کنید.
به کودک خود کمک کنید با امتناع از نوشیدن مایعات از دو ساعت قبل از خوابیدن، واداشتن او به ادرار کردن قبل از رفتن به رخت‌خواب، و پوشاندن لباس خواب‌هایی که بتوان آن‌ها را به راحتی بالا یا پایین کشید، شب‌ها تشک خود را خیس نکند.
اگر فکر می‌کنید کودک شما از نظر کنترل ادرار عقب است،‌برای این‌که معلوم شود علل جسمانی در کار است یا خیر، با متخصص مشورت کنید.
کم بودن ظرفیت مثانه، انسداد پیشابراه، و در مورد دختران، حالب نابجا همگی ممکن است منجر به بی‌اختیاری ادرار گردند.

  • رشد کنترل ادرار در یک سالگی

کودک شما مثانه خود را بدون اراده تخلیه می‌کند و هیچ‌گونه کنترلی روی آن ندارد. معمولاً کودک بعد از غذا پوشک خود را خیس می‌کند.

در این مرحله:
- کودک شما تا مدتی قادر به کنترل مثانه خود نخواهد بود. با این حال می‌توانید با آشنا کردن کودکتان با لگن،‌او را به‌تدریج آماده کنید.
- می‌توانید از زمانی که کودک شما قادر شد به‌تنهایی بنشیند، مدت کوتاهی او را روی لگن بگذارید،‌ولی انتظار نداشته باشید چیزی بیش از ادرار قبلاً دفع شده در آن بریزد.
- مدت طولانی در کنار او نمانید و تشویقش هم نکنید، ولی اگر حقیقتاً مقداری ادرار کرد، مختصری تحسینش کنید.
- حتی اگر بلافاصله پس از بلند شدن از روی لگن خود را خیس کرد، او را سرزنش نکنید.

  • رشد کنترل ادرار در 15 ماهگی

در این سن کودک شما کم‌کم وقتی نیاز به دفع ادرار آن را احساس می‌کند. با این حال نمی‌تواند ادرار خود را به‌خوبی نگه دارد و باید آن را فوراً رها کند.

در این مرحله:
- گاهی اوقات از کودک خود بپرسید آیا می‌خواهد به توالت برود. اگر پاسخ منفی بدهد، از «نه» گفتن او ناراحت نشوید. زیرا بیشتر اوقات همین پاسخ را می‌دهد. اما تقریباً می‌توان مطمئن بود که درست می‌گوید.
- کودک نمی‌تواند پس از جلب توجه شما ادرار خود را به مدت طولانی نگه دارد، بنابراین با گشاده‌رویی از هر گونه بی‌اختیاری که اتفاق می‌افتد چشم‌پوشی کنید.

  • رشد کنترل ادرار در 21 ماهگی

در حدود این سن کودک شما احتمالاً تکرر ادرار پیدا می‌کند. این موضوع و نیز افزایش دفعات خیس کردن، طبیعی است.

در این مرحله:
- آرامش خود را حفظ کنید. زمان نشستن روی لگن را افزایش ندهید.
- اشتباه کردن در این سن برای کودک شما طبیعی است. هر وقت خود را خیس کرد بدون جار و جنجال کردن صرفاً لباس او را عوض کنید.

  • رشد کنترل ادرار در دو سالگی

کودک شما از این‌که می‌تواند به تنهایی سر لگن برود بسیار به خود می‌بالد. ممکن است از شما بخواهد که وقتی روی لگن است او را تنها بگذارید.

در این مرحله:
- اگر دوست دارید از توالت استفاده کند، کاری کنید که به راحتی به آن دسترسی داشته باشد، محل نشستن برای او خیلی بزرگ نباشد،‌و نور کافی در فضا موجود باشد. در همان نزدیکی باشید زیرا ممکن است به کمک شما نیاز پیدا کند.
- به اندازه نیاز کودک به او آزادی بدهید و او را حمایت کنید. از اشتباهات او خشمگین نشوید؛‌این امر حس استقلال و غرور او را تقویت و کنترل ادرار او را تسریع می‌کند.

کنترل دفع کودک

کنترل مدفوع معمولاً قبل از کنترل ادرار حاصل می‌شود، ولی زمان به‌دست آوردن کنترل مدفوع متغیرتر است. به نظر می‌رسد برخی کودکان به آرامی از مرحله دفع بازتابی و بی‌اختیار مدفوع پس از هر وعده غذا، به مرحله دفع ارادی آن که کاملاً در کنترل آن‌هاست، عبور می‌کنند.

بعضی کودکان نیز (به‌خصوص پسرها) ممکن است تا پس از دو سالگی هیچ نشانه‌ای از کنترل مدفوع نشان ندهند. این موضوع نشان می‌دهد که محدوده طبیعی برای زمان به‌دست آوردن کنترل مدفوع چه‌قدر وسیع است. محدوده زمانی وسیع دیگری نیز، یعنی از 12 ماهگی تا 5 / 2 سالگی، وجود دارد که طی آن کودکان ممکن است با مدفوع خود بازی کنند یا آن را به اطراف بمالند. علت این کار این است که کودکان مجذوب آن‌چه از بدنشان خارج می‌شود می‌گردند، و دلیلی بر کثیف و پلشت بودن کودک نیست. بنابراین لطفاً این موضوع را به یاد داشته باشید و اقدامی که می‌کنید منحرف کردن حواس کودک به چیزی دیگر باشد، نه این‌که آن‌ها را به‌خاطر کاری که تا این حد طبیعی است سرزنش کنید.
همان‌گونه که کودکان دوست دارند با مشغول نگه داشتن والدین خود در مورد کنترل ادرار، مرکز توجه قرار گیرند، اگر وسواس نشان دهید به همان سرعت یاد می‌گیرند که کل روند کنترل مدفوع، نشستن روی لگن، و دفع مدفوع را به عنوان وسیله‌ای برای جلب تمام توجه و اهتمام شما به کار گیرند. کودک شما سریعاً می‌آموزد که اگر مدفوع نکند،‌مامان و بابا نگران او می‌شوند و بدین ترتیب شما با رفتار نامناسب، کودک خود را به طرف یبوست سوق می‌دهید. به یاد داشته باشید که شما نمی‌توانید برنده باشید. هرچه بیشتر جار و جنجال کنید، کودک شما خوش‌حال‌تر می‌شود زیرا می‌بیند که کنترل بیشتری روی شما دارد.
بنابراین، نقش شما این است که اجازه دهید کودک‌تان با سرعت خاص خودش رشد کند و این کار را برای او تسهیل کنید. اشتیاق بیش از حد برای آموزش لگن از خود نشان ندهید،‌ولی هر وقت کودک شما موفق شد تمیز بماند او را بسیار تحسین کنید؛‌و اگر خود را کثیف کرد، جار و جنجال به راه نیندازید.

  • رشد کنترل مدفوع در 15 تا 18 ماهگی

کودک شما پس از غذا خوردن، به علت بازتاب معدی - روده‌ای، مدفوع خود را تخلیه می‌کند. او هنوز آمادگی استفاده از لگن را ندارد ولی ممکن است بتوانید بعد از غذا خوردن، به موقع، نیاز او به دفع مدفوع را حدس بزنید و او را روی لگن بنشانید. 

در این مرحله: 
- هنوز برای کودک شما زود است شروع به یادگیری استفاده از لگن کند، ولی می‌توانید او را به نشستن روی لگن عادت دهید. 
- به محض این‌که کودک شما توانست به تنهایی بنشیند، او را فقط بعد از غذا روی لگن بنشانید. 
- هرگز او را بیش از چند دقیقه روی لگن باقی نگذارید، و اگر حوصله‌اش سر رفت اجازه دهید بلند شود. 
- اگر موفق به دفع مدفوع شد به او آفرین بگویید و اگر نشد چیزی نگویید.

  • رشد کنترل مدفوع در 18 ماهگی تا دو سالگی

کودک شما هنگام نشستن روی لگن یا بازی کردن با آن احساس شادی و آرامش می‌کند. 

در این مرحله: 
- کاری کنید که هر کاری با لگن یا روی آن می‌کند همراه با احساس شادی و آرامش باشد.

دفع کودک در محل های نامناسب

برای والدین ناراحت کننده تر و نگران کننده تر از این مسأله نیست که کودکشان با ادرار یا مدفوعش بازی کند. معمولا چنین مسأله ای را برای نخستین بار می توان در سن 18 تا 30 ماهگی مشاهده کرد و این درست زمانی است که کودک به اعمال بدن خود توجه می کند. اگر کودکتان هنوز توالت رفتن را نیاموخته است، ممکن است بی گناه باشد و به طور تصادفی دست در پوشک خود کرده و مدفوعش را محض کنجکاوی بیرون آورده باشد!. دیدن کودک کنجکاوی که با انجام این کار لباس ها، رختخواب و محل بازی خود را کثیف می کند، احتمالا برای مادرش خوشایند نخواهد بود. کودکان بزرگتر معمولا از مدفوع خود برای گذاشتن اثر دست و ردپا و نقاشی کشیدن در توالت استفاده می کنند. گاهی وقتی کودک در وان آب گرم حمام می کند، وسوسه می شود که همانجا مدفوع کند و بعد آنقدر با مدفوعش بازی کند تا در آب حل شود.

ادرار کردن در مکان های نامناسبی مانند روی زمین، دیوار، یا حتی روی صندلی و نیمکت گاهی بین کودکان دو تا چهار ساله دیده می شود. پسربچه ای که علاقه مند به هدف گیری است، به جای ادرار کردن در کاسه ی توالت ممکن است تمام توالت را آبپاشی کند. همین کودک نه چندان بی گناه، از روی کنجکاوی ممکن است بخواهد بداند تأثیر ادرار کردن بر دیوارهای خانه یا روی زمین و دست آخر، تأثیر این اعمال بر رفتار مادرش چگونه است. این گونه ادرار کردن های اکتشافی، کمتر در بین دخترها دیده می شود؛ ولی دیده شده که دختران در حدود 3 سالگی می کوشند تا ایستاده ادرار کنند. این کار ممکن است فقط برای تفریح و یا نوعی تقلید از برادر یا پدر باشد. ما تصور نمی کنیم این کار نشانه ی «تمایل به داشتن آلت مردانه» باشد؛ زیرا در این سن تقلید دخترها و پسرها از پدر و مادرشان کاملا طبیعی است.

بازی کردن با مدفوع و ادرار کردن در مکان های نامناسب هر دو رفتارهای طبیعی در کودکی به شمار می آیند. اگر شما هیچ واکنشی از خود نشان ندهید، احتمالا خود به خود این گونه عادت ها ترک خواهند شد. گرچه ما به ندرت کودکان هشت تا ده ساله ای را دیده ایم که فقط برای لجبازی و یا تفریح در گلدان یا کف اتاق ادرار کنند. این کار در این سنین ممکن است نشانگر یک مشکل جدی روانی باشد و باید با یک روان پزشک مشورت کنید.

اینکه شما بتوانید با این اعمال و عادت های بدبو و کثیف کننده با خونسردی برخورد کنید به روحیه و طبیعت اخلاقی شما بستگی دارد، ولی حتی خونسردترین والدین هم نمی توانند به سادگی از کنار این مشکل بگذرند. به هر حال، هرگونه برخوردی که داشته باشید نباید کمتر از معمول یا بیش از حد واکنش نشان دهید. پیشنهادهای زیر می توانند به شما کمک کنند تا بهترین برخورد را داشته باشید.

  • اگر کودک شما که هنوز آموزش توالت رفتن را ندیده است، مدفوعش را از شلوارش بیرون می آورد و یا شلوارش را پایین می کشد و ادرار می کند، می توان چنین پنداشت که کودک شما برای آموزش توالت رفتن اعلام آمادگی می کند. ولی اگر می اندیشید کودک هنوز آمادگی آموختن توالت رفتن را ندارد، اولین باری که این اعمال را انجام داد با صدای محکم ولی خونسرد بگویید «نه!، نکن» و بکوشید به سرعت جلوی او را بگیرید و یا پس از انجام این عمل، خیلی زود خودتان را به او برسانید. برای اینکه دیگر این اتفاق نیفتد، لباس هایی به او بپوشانید که درآوردن آن ها یا دسترسی به پوشک برای کودک سخت باشد. هنگام بازی کردن او را بیشتر زیر نظر بگیرید. وقتی کودک می خواهد بخوابد یا چرت بزند یک اسباب بازی یا عروسک بهدست او بدهید و بگویید وقتی بیدار شد با آن بازی کند. اصلا اسم پوشک و مدفوع و شلوار را نبرید.
  • اگر کودک شما توالت رفتن را آموخته است، باید طور دیگری عمل کنید.
  1. دفعات اول را تصادفی فرض کنید. اگر کودک در محل نامناسب ادرار کرد و یا با مدفوعش به بازی پرداخت، طوری رفتار کنید که انگار این بار تصادفی بوده و دیگر تکرار نمی شود. اولین بار که چنین اتفاقی افتاد زیاد سخت نگیرید، ولی از کودک بخواهید به شما نشان دهد برای ادرار کردن کجا باید برود.
  2. توالت رفتن درست را با هم تمرین کنید. از کودک بخواهید به طور تمرینی به سوی توالت بدود و بر روی آن بنشیند.
  3. برای درست توالت رفتن کودک را تشویق کنید. اگر کودک پس از چند روز آموزش به درستی از توالت استفاده کرد، او را تشویق کنید. بکوشید توالت رفتن را برای کودک، کمی جالبتر کنید مثلا به عنوان بازی کمی دستمال توالت را در چاهک توالت غرق کنید، به کودک اجازه دهید تا دلش می خواهد، با چیزهایی مثل خمیر بازی، گل کوزه گری، ماسه دریا و...، بازی کند تا نیازی به بازی با مدفوعش نداشته باشد.
  • اگر کودکتان از عصبانیت شما در اثر رفتارش لذت می برد، ممکن است در مکان های نامناسب ادرار کند یا با مدفوعش بازی کند تا واکنش شما را ارزیابی کند.

  1.  از نادیده گرفتن سنجیده و تشویق در مقابل رفتار درست استفاده کنید. مادری که به طور دایم کودکش به دیوار توالت ادرار می کرد، به ما مراجعه کرد. این مادر، کودکش را بارها به علت این رفتار بد به شدت تنبیه کرده بود، ولی نتیجه نگرفته بود. ما به او پیشنهاد کردیم که فقط برای یک هفته رفتار کودک را کاملا نادیده بگیرد. در ابتدا کودک حتی بیش از پیش این رفتار را انجام می داد، ولی وقتی با بی اعتنایی مادرش روبرو شد و دید هر بار که درست ادرار می کند مورد تشویق او قرار می گیرد، فورا رفتار بد خود را ترک کرد.

  2. از روش تصحیح بیش از حد استفاده کنید. همه ی والدین صبر یا جرأت نادیده گرفتن چنین رفتارهایی را ندارند. اگر نمی توانید به خود بقبولانید که رفتار کودک را نادیده بگیرید، از روش های تصحیح بیش از حد و همچنین از تمرین مثبت استفاده کنید. اگر کودک شما مکانی را با مدفوع خود کثیف کرد، او را وادارید تا آنجا را تمیزتر از قبل کند. بدین معنا که نه تنها کثافت کاری! خودش را تمیز کند، بلکه دور و بر آن محل را هم طوری تمیز کند که از اولش بهتر شود. خونسرد بمانید. با لحنی آرام ولی بسیار سخت و محکم به کودکتان بگویید که باید یاد بگیرد که چگونه همه جا را تمیز نگه دارد. برای مثال، اگر پسرتان به دیوار توالت ادرار می کند، او را مجبور کنید دیوار و زمین توالت را بشوید و بعد ماده ی ضدعفونی کننده به آن ها بزند و بعد دستش را حسابی بشوید. کودکان کم سن و سال تر، ممکن است برای این گونه کارها به کمک شما نیازمند باشند. در این هنگام، اگر لازم است، به کودکتان کمک کنید، ولی بگذارید خودش همه ی کارها را انجام دهد. اگر مقاومت می کند، او را به زور مجبور کنید. پس از انجام تمیزکاری، حالا از او بخواهید ده بار از نقاط مختلف منزل به سوی توالت بدود و بر روی توالت بنشیند.

  3. در جایزه دادن دست و دل باز باشید. در طول چند هفته ی بعد، برای درست استفاده کردن از توالت جوایز خوبی به کودک بدهید. ممکن است بخواهید از جدولی برای جایزه دادن تا زمان از بین رفتن عادت بد استفاده کنید.

لکنت زبان در کودکان

کودکی که لکنت زبان دارد نمی تواند روان صحبت کند. او ممکن است هنگام صحبت کردن مکررا مکث کند، بعضی صداها را تکرار کند یا بعضی صداها را بکشد. زمانی که کودک سعی می کند بر لکنت زبان خود غلبه کند، ممکن است دچار تنفس های نامنظم، گرفتگی حنجره، پیچش زبان و حالتهای مثل پلک زدن و پیچ و تاب دادن صورت یا بدن شود.

گاهی ممکن است کودکانی که لکنت دارند هنگام آواز خواندن، نجوا کردن، هم خوانی یا در صحبت کردن با بعضی افراد یا در بعضی موقعیت ها لکنت نداشته باشند. لکنت اغلب حالت دوره ای دارد، یعنی می تواند بدون هیچ دلیل مشخصی در بعضی روزها یا هفته ها شدیدتر و در بعضی روزها یا هفته ها خفیف تر باشد یا اصلا دیده نشود. هم چنین ممکن است شدت لکنت در موقعیت های مختلف متفاوت باشد.

لکنت معمولا بین 2 تا 7 سالگی شروع می شود ولی احتمال شروع آن در 2 تا 4 سالگی بیشتر است. لکنت ارتباطی به جنسیت کودک ندارد و فراوانی آن در دختران و پسران تقریبا یکسان است. تقریبا از هر 25 کودک 1 نفر دچار لکنت می شود. در بعضی کودکان لکنت در سنین پیش از مدرسه به صورت موقتی شروع می شود و 1 تا 2 سال پس از شروع به تدریج کاهش یافته و خود به خود بهبود می یابد ولی در بعضی دیگر میزان آن ثابت می ماند و بهبودی در آنها حوالی سنین نوجوانی و بلوغ رخ می دهد. 80 درصد کسانی که لکنت دارند خودبخود تا نوجوانی بهبود می یابند و احتمال بهبودی در دختران بیشتر است. از هر 100 نوجوان تنها یک نفر دچار لکنت است که آنها نیز اکثرا دچار مشکل شغلی یا تحصیلی نمی شوند. در طول تاریخ افراد سرشناس و موفق زیادی وجود دارند که دچار لکنت بوده اند. از این افراد می توان از وینسون چرچیل، سرایوسکی سینوتون، چارلز داروین، ناپلئون اول و تئودور روزولت نام برد.

  • دلیل لکنت زبان چیست؟

لکنت ارادی نیست. دلایل زیادی وجود دارد که نشان می دهد لکنت ارثی است. بیشتر افرادی که لکنت دارند در فامیل درجه اول آنها نیز لکنت چندین برابر افراد دیگر دیده می شود. سیستم بیولوژیک مغز و اعصاب در لکنت دخالت دارد. هم چنین در افرادی که لکنت دارند، عملکرد حنجره آنها با افراد دیگر متفاوت است و این تفاوت حتی زمانی که آنها روان صحبت می کنند نیز دیده می شود. لکنت هیچ ارتباطی با هوش کودک ندارد و بیشتر کودکانی که لکنت دارند از نظر جنبه های دیگر ذهنی و جسمی، رشدی، تکاملی و هوش طبیعی هستند.

معمولا خستگی، ناراحتی، هیجان زدگی، عجله، استرس و خجالت زدگی لکنت را افزایش می دهد. وقتی دوره های لکنت در کودکی که روان صحبت می کرده شروع به آشکار شدن می کند، اغلب خانواده ها به اشتباه یک واقعه استرس زا را که تصادفا هم زمان با شروع لکنت رخ داده است، عامل اصلی ایجاد لکنت تصور می کنند. در حالی که استرس و اضطراب تنها می تواند لکنت را آشکار کند یا شدت آن را افزایش دهد ولی هرگز نمی تواند عامل اصلی ایجادکننده ی لکنت باشد. تا فردی زمینه ارثی و بیولوژیک لکنت را نداشته باشد، هیچ عامل روانی نمی تواند در او لکنت ایجاد نماید. گاهی ممکن است برخی کودکان به علت تقلید از کودکان دیگر، روان صحبت نکنند، این مسئله لکنت محسوب نمی شود و گذرا خواهد بود.

  • برای درمان لکنت چه کار کنیم؟

زمانی که متوجه می شویم کودک لکنت دارد بهتر است به یک پزشک متخصص روانپزشکی (ترجیحا پزشک متخصص روانپزشکی اطفال) مراجعه نماییم. روان پزشک پس از بررسی کامل، کودک را به یک گفتار درمانگر ارجاع خواهد داد (برخی خانواده ها از ابتدا به یک گفتار درمانگر مراجعه می کنند که اشکالی ندارد). گفتار درمانگران کارشناسانی هستند که برای درمان اشکالات گفتار و زبان از جمله لکنت، دوره های 4 ساله ی دانشگاهی را گذرانده اند. آنها پس از بررسی کودک و خانواده ی او، برنامه درمانی لازم را طراحی می کنند. معمولا در این برنامه ها لازم است کودک و خانواده تمرین های ویژه ای را انجام دهند که بنابر شدت لکنت و میزان همکاری کودک و خانواده، می تواند بین چندین ماه تا چندین سال به طول بیانجامد. اگر خانواده ها، این درمان ها را با صبر و پشتکار پیشگیری نمایند، بهبودی تدریجی و قابل توجهی خواهند یافت.

  • چگونه می توانیم به کودکی که لکنت دارد کمک کنیم؟

1- اولین و بهترین کمک به کودکی که لکنت دارد این است که زمانی که با شما صحبت می کند، لکنت او را نادیده بگیرید و با آرامش، صبر و حوصله به او گوش فرادهید. با افراد دیگری که با کودک ارتباط دارند نیز هماهنگ کنید که آنها نیز لکنت کودک را نادیده بگیرند. با علاقه مندی به کودک فرصت صحبت بدهید و به قدری عادی رفتار نمایید که کودک اصلا متوجه تفاوت صحبت کردن خودش با دیگران نشود. در سنین خردسالی و پیش از دبستان همین نادیده گرفتن و تلاش برای این که کودک فکر نکند با دیگران تفاوت دارد، می تواند کمک بزرگی به رفع لکنت نماید.

2- معمولا کودکان از بزرگترهای مهم زندگیشان (والدین، مربیان و دیگر افرادی که در تربیت او دخالت دارند یا به نوعی با آنها سر و کار دارد) الگوبرداری می کنند. هر چیزی که این افراد به آن اهمیت دهند، کودک نیز به آن اهمیت خواهد داد. اگر این افراد به لکنت اهمیت دهند، کودک نیز متوجه لکنت خود خواهد شد و همین آگاهی می تواند لکنت او را افزایش دهد. حتی اگر کودک از لکنت خود آگاه شده باشد، باید تلاش کنیم این فکر و احساس را به کودک منتقل نماییم که به لکنت اهمیت ندهد و در هر زمان که می خواهد و به هر ترتیب که می تواند (روان یا با لکنت) صحبت نماید. مهم این است که از صحبت کردن اجتناب نکند و باید هر تلاشی را که برای صحبت کردن (حتی با لکنت) می کند، تشویق نماییم.

3- جملات کودک را تمام نکنید، کلام کودک را قطع نکنید، به جای کودک صحبت نکنید، واژه های او را کامل نکنید و کلامش را اصلاح نکنید. لازم نیست در صحبت کردن به کودک کمک کنید. تنها کافی است با صبر و آرامش به او گوش دهید تا خودش کلام را کامل کند. با آرامش به آنچه کودک می گوید گوش دهید، نه به این که چگونه می گوید.

4- از کودک نخواهید آرامتر صحبت کند. خودتان (بزرگترها) با یکدیگر و با کودک با آرامش، شمرده و روان صحبت کنید، کودک غیرمستقیم از شما تقلید خواهد کرد.

5- اضطراب باعث سفت شدن تارهای صوتی و سخت شدن تنفس می شود و لکنت را افزایش می دهد. بنابراین سعی کنید برای صحبت کردن، محیطی آرام، پرحوصله، بدون تنش، بدون هیچ شتابزدگی و شرم زدگی فراهم کنید.

6- کودک را مجبور نکنید در شرایطی که خجالت می کشد، صحبت کند، هم چنین برای صحبت کردن به او فشار نیاورید.

7- خودتان با صدای کوتاه صحبت کنید تا کودک غیرمستقیم از شما تقلید کند و تشویق شود که با صدای کوتاه صحبت نماید. صحبت با صدای بلند به هوای بیشتری نیاز دارد و فشار حنجره را بالا می برد و می تواند لکنت را افزایش دهد.

8- با کودک تمرین کنید که هرگاه در بیان یک واژه دچار مشکل شد، به جای تلاش برای غلبه بر لکنت، مکث کند، در سکوت به آرامی نفس بگیرد و مجددا به آرامی و با صدای کوتاه شروع به صحبت کند.

9- کودک را در فعالیت هایی که به خوبی از عهده ی آنها برمی آید شرکت دهید و از توانایی هایی که کودک در هر زمینه ای دارد، جلوی خودش و دیگر بزرگترها تعریف کنید تا اعتماد به نفس او تقویت شود.

10- روابط اجتماعی کودک را افزایش دهید و تشویق نمایید او را به مهد بفرستید و با هماهنگی مربی مهد تلاش کنید لکنت موجب نشود کودک از روابط اجتماعی اجتناب نماید.

11- مراقب باشید لکنت، اعتماد به نفس کودک را در روابط اجتماعی پایین نیاورد. رفتار شما در این زمینه بسیار مهم است: اگر شما خودتان را نسبت به لکنت کودک؛ بی اعتنا نشان دهید و آن را مسأله ای پیش پا افتاده و کم اهمیت تلقی کنید و از توانایی های کودک حمایت نمایید، کودک نیز از لکنتی که دارد خجالت نخواهد کشید، اعتماد به نفسش کاهش نخواهد یافت و روابط اجتماعی خود را محدود نخواهد کرد.

12- سعی کنید موقعیت هایی را که کودک در آنها کمتر لکنت دارد، برایش بیشتر فراهم کنید. (مثلا خواندن شعر و آواز یا هم خوانی در گروه).

بینایی کودک من

توصيه شده است كه بينايي تمام كودكان تا قبل از سن سه سالگی توسط پزشك ارزيابی شود. بسياری از پزشكان، معاينه های چشم پزشكی را به عنوان بخشی از معاينه های معمول كودكان انجام می دهند و در صورت نياز، كودك را به چشم پزشك معرفی می كنند. روش های نوين، ارزيابی بينايی را در نوزادان و كودكان كم سن مقدور ساخته است. درصورت وجود سابقه خانوادگی ابتلا به استرابيسم يا لوچی، آب مرواريد با بيماری های جدی چشمی، معاينه چشم ها در دوران نوزادی توصيه می شود. تشخيص تنبلی چشم كار آسانی نيست؛ زيرا تا زمانی كه كودك مشكل واضحی نداشته باشد و يا دچار انحراف واضح چشمینباشد، والدين متوجه مشكل بينايی كودك نخواهند شد. تنبلی چشم براساس اختلاف قدرت بينايی بين دو چشم يا ضعف بينايی هر دو چشم تشخيص داده می شود. اندازه گيری قدرت بينايی در كودكان كم سن، كار مشكلی است. اما چشم پزشك با به كارگيري روش های خاصی از جمله بررسی چگونگی تمركز و تعقيب كردن اشياء توسط يك چشم در حالی كه چشم ديگر پوشانده شده، مي تواند قدرت بينايی كودك را تخمين بزند. شما والدین عزیز نیز می توانید با در نظر گرفتن نکات زیر مراقب چشمان کودک خود باشید:

  • تولد تا 5 / 1 ماهگی

زمان بیداری، به محیط اطراف خیره می شود، می تواند چند لحظه روی نور یا اشیای روشن تمرکز کند، در برابر فلاش دوربین پلک می زند، یکی از چشم ها ممکن است گاهی به طرف داخل منحرف شود.

  • از 1/5 ماهگی تا 6 ماهگی (به ترتیب با افزایش سن)

- چشم ها شروع به دنبال کردن اشیاء یا افراد در حال حرکت می کنند.

- زمانی که والدین با او صحبت می کنند، به صورت آنها نگاه می کند.

- در ابتدا در حالت خوابیده سپس بعد از نشستن، به دست های خود و بطری شیر یا غذا نگاه می کند.

- کم کم به اشیای دورتر نیز نگاه می کند.

  • ماهگی تا 1 سالگی (به ترتیب با افزایش سن)

- به فعالیت های اطرافش به مدت طولانی تری نگاه می کند.

- به دنبال اسباب بازی هایی که از دستش می افتد می گردد.

- به طرف اسباب بازی مورد علاقه اش سینه خیز سپس چهار دست و پا می رود.

- چشم هایش را در اطراف اتاق می چرخاند تا ببیند چه اتفاقی افتاده است. تا 5 / 1 سالگی (به ترتیب با افزایش سن)

- برخی اوقات برای دیدن دقیق اجسام آنها را به چشم ها، بسیار نزدیک می کند.

- وقتی به او می گویند نگاه کن یا ببین، ‌به طرف آن شئ دقت می کند.

- به دنبال تصاویر در کتاب ها می گردد و آنها را پیدا می کند.

- به لبخند و صدای دیگران با نگاه پاسخ می دهد. 

  • 1 تا 3 سالگی (به ترتیب با افزایش سن)

- به افراد و اشیای مورد علاقه اش لبخند می زند.

- به بقیه کودکان نگاه کرده و حرکات آنها را تقلید می کند.

- روی کاغذ رنگ آمیزی می کند.

- تصاویر کتاب ها را نگاه کرده و اسامی آنها را بیان می کند.

الف. آزمون بینایی کودک

1. آزمون بینایی نوزاد

در حالی که انگشتان خود را در فاصله 20 تا 25 سانتی‌متری چشم‌های کودک خود نگه داشته‌اید آن‌ها را در مقابل کودکتان تا حدود 30 سانتی‌متری هر طرف سر او حرکت دهید.

پاسخ

کودک شما باید انگشتانتان را تا حدود 15 سانتی‌متر از هر طرف خط وسط، تعقیب کند.

2. آزمون بینایی 4 ماهگی

در حالی که انگشتان خود را در فاصله 20 تا 25 سانتی‌متری چشم‌های کودک خود نگه داشته‌اید آن‌ها را در مقابل کودکتان تا حدود 30 سانتی‌متری هر طرف سر او حرکت دهید.

پاسخ

کودک شما باید انگشتانتان را در محدوده تقریباً 45 تا 60 سانتی‌متری تعقیب کند.

3. آزمون بینایی 16 هفتگی

چشم‌های نوزادان غالباً هر یک به‌طور مستقل حرکت می‌کند ولی تا سن 16 هفتگی دید دو چشمی ایجاد می‌شود، یعنی هر یک از چشم‌ها از حرکات چشم دیگر تبعیت می‌کند و کودک به‌تدریج دید سه‌بعدی پیدا می‌کند.یک شیء آشنا مثل شیشه شیر یا اسباب‌بازی به کودک خود نشان دهید که بخواهد آن را بگیرد.

پاسخ

وقتی چشمان کودکتان ثابت شدند، متوجه واکنشی در چهره او می‌شوید: خوش‌حالی با دیدن شیشه شیر یا کنجکاوی با دیدن اسباب‌بازی.

اقدام

اگر کودک شما به این طریق نسبت به مناظر جالب توجه واکنش نشان نمی‌دهد، با پزشک خود مشورت کنید.

3. آزمون بینایی 12 هفتگی

در حالی که انگشتان خود را در فاصله 20 تا 25 سانتی‌متری چشم‌های کودک خود نگه داشته‌اید آن‌ها را در مقابل کودکتان تا حدود 30 سانتی‌متری هر طرف سر او حرکت دهید.

پاسخ

کودک باید بتواند انگشتان شما را به طور کامل از یک طرف تا طرف دیگر تعقیب کند، طوری که چشمانش یک محدوده 180 درجه را طی کند.

اقدام

اگر کودک شما تا سن 12 هفتگی نمی‌تواند انگشتان شما را در این محدوده حرکتی تعقیب کند، بایستی با پزشک مشورت کنید.

4. آزمون بینایی 20 هفتگی

کودکتان را به پشت بخوابانید و ببینید می‌تواند دست خود را ببیند یا خیر.

پاسخ

کودک شما حرکات انگشتان خود را تماشا می‌کند و سعی می‌کند دستانش را به هم بچسباند که انگشتان دو دستش روی هم قرار بگیرند.

5. آزمون بینایی 20 هفتگی

کودکتان را به پشت بخوابانید و ببینید می‌تواند دست خود را ببیند یا خیر.

پاسخ

کودک شما حرکات انگشتان خود را تماشا می‌کند و سعی می‌کند دستانش را به هم بچسباند که انگشتان دو دستش روی هم قرار بگیرند.

6. آزمون بینایی 24 هفتگی

اسباب‌بازی‌های کودکتان را در یک طرف او بگذارید و ببینید آیا کودک‌تان به محرک‌های بصری که کمی خارج از دید مستقیم او هستند، پاسخ می‌دهد یا خیر.

پاسخ

کودکتان وضعیت خود را، با خم شدن به عقب یا پایین آوردن سر برای دید بهتر، طوری تنظیم می‌کند که بتواند اشیا را ببیند.

اقدام

اگر کودکتان این‌گونه رفتار نکرد بایستی با پزشک مشورت کنید.

7. آزمون بینایی یک سالگی

برای آزمودن واکنش نسبت به حرکت، یک شیء را به سرعت در حوزه دید کودک خود حرکت دهید.

پاسخ

کودک بایستی بتواند شیء را که به سرعت حرکت می‌کند با چشمانش و بدون چرخاندن سر، تعقیب کند.

اقدام

اگر کودکتان شیء متحرک را تعقیب نمی‌کند، با پزشک مشورت کنید.

8. آزمایش قدرت مشاهده

توان مشاهده کودک شما برآیند جنبه‌های مختلفی از رشد، از جمله رشد ذهنی، بینایی و فهم کلی است و قبل از 24 هفتگی آشکار می‌شود. به عنوان نمونه اگر در این سن یک تکه کاموا یا نخ در مقابل کودک خود که روی کف اتاق نشسته است بگذارید. به دنبال آن می‌گردد، متوجه آن می‌شود، و دست خود را به طرف آن دراز می‌کند، حتی اگر هنوز نتواند آن را بردارد.

سن ایده‌آل برای شروع آزمون مشاهده، احتمالاً حدود 15 ماهگی است. ولی آزمون‌هایی نیز وجود دارد که می‌توانید زودتر از این انجام دهید، هرچند هر آزمونی قبل از شش ماهگی شدیداً قابل تردید است. در بسیاری از آزمون‌های ما از تابلوهای ویژه‌ای استفاده می‌شود که به صورت آماده قابل تهیه هستند.

  • آزمایش مشاهده

15 ماهگی: بدون اینکه به او نشان داده شود، قطعه گرد را در محل خود قرار می‌دهد.

18 ماهگی: سه مکعب را روی یکدیگر می‌چیند.

2 سالگی: هر سه قطعه را در محل درست خود قرار می‌دهد. گاهی اشتباه می‌کند ولی آن را اصلاح می‌کند.

در این آزمون از یک تابلوی شکل ساده فقط با سه شکل استفاده می‌شود.

مراقبت از چشمها

چشمها، اعضاء حساس بدن هستند. رعایت بهداشت چشمها بسیار مهم است. شما باید با مسائل بهداشتی چشمها آشنا شوید و آنها را به فرزندان خود یاد دهید تا سلامت چشمهایشان را حفظ نماید.

  • از همان دوران نوزادی می توانید چشمهای او را بوسیله ی آب بشویید و سپس آن را با دستمالی نرم و به آرامی خشک نمایید. توجه کنید که چشمها بوسیله ی ریزش اشک، خود بخود شسته می شوند و نیاز به شستن داخل آنها نیست. همین که پلکها را بشویید، کافی است. البته کودکان بزرگتر و خودتان، گاه گاهی می توانید بوسیله ی آب جوشیده ی سردشده و یا قطره های شستشوی چشمی، داخل چشمهایتان را هم بشویید.
  • یکی از مسائل مهم بهداشتی چشمها، این است که از رساندن آلودگی به آنها جلوگیری شود. از همان دوران شیرخواری زمانی که قصد دارید چشمهای فرزندتان را تمیز یا خشک کنید، دستمال پاکیزه به کار ببرید. فشار ندادن چشمها، جلوگیری از تابش نور خورشید، مراجعه ی منظم به چشم پزشک، استفاده از عینک در صورت نیاز و... از جمله موارد دیگری است که در بهداشت چشم اهمیت دارند. مواردی از مهمترین مسائل مربوط به مراقبت از چشمها در زیر بیان شده اند:
  • 1- از تماس اشیاء یا دست آلوده با چشم ها خودداری کنید. برای پاک کردن آب چشم، از دستمال تمیز استفاده نمایید. همچنین بعد از شستن دست و صورت، اگر می خواهید چشمها را خشک کنید، از حوله ی تمیز استفاده کنید. این مطلب را به فرزندان خود بیاموزید. به آنها یاد دهید که دست خود را به چشمهایشان نزنند، مخصوصاً زمانی که مشغول بازی بوده اند.
  • از مالش و ماساژ مستقیم کره ی چشم خودداری نمایید. یکی از عادات بدی که باعث آسیب چشم می شود، مالش یا ماساژ چشم است. این کار به مرور زمان ممکن است باعث مشکلاتی برای چشم شود. به فرزندان خود بیاموزید که این کار صحیح نیست و از ایجاد چنین عادتی در آنها جلوگیری کنید.
  •  بعضی بازیها با پرتاپ اشیاء، بخصوص اشیاء تیز به سمت همدیگر همراه می شود. پرتاپ اشیاء تیز ممکن است با چشم برخورد کند و باعث آسیب آن شود. به کودکان خود بیاموزید که از انجام این بازیها بپرهیزند و اشیاء تیز را به طرف همدیگر پرتاب نکنند. اگر آنها میل به پرتاب این چیزها دارند، برای آنها هدفی درست کنید تا به جای پرت کردن اشیاء به طرف همدیگر، به هدف بزنند.
  • نگاه مستقیم به منابع نورانی که نور شدید دارند مثل خورشید، پرژکتور و... باعث آسیب چشم می شود. به فرزندان خود بیاموزید از نگاه مستقیم به آن ها خودداری کنند. حتی نگاه کردن به خورشید در زمان خورشید گرفتگی هم می تواند باعث آسیب چشم ها شود. در چنین مواردی عینک های مخصوص را برای فرزندان تان تهیه کنید تا از آن استفاده نمایند.
  • مراجعه به چشم پزشک، جهت معاینه ی چشمها، بسیار مفید است. این کار برای کودکان ضروری است. بعضی از مشکلات چشمی مثل تنبلی چشم، اگر به موقع تشخیص داده شوند، می توانند درمان گردند. در بعضی موارد مثل دوربینی، نزدیک بینی و... هم اصلاح مشکل بوسیله ی عینک، از بروز مشکلات دیگر برای کودک پیشگیری می کند. 
  • تماشای زیاد تلویزیون و نگاه کردن به آن از فاصله ی نزدیک، باعث آسیب چشمها می شود. این موضوع را به فرزندان خود بیاموزید.

علائم هشدار دهنده اختلالات چشمی در کودکان

اگر کودک قادر به انجام رفتارهای بینایی طبیعی و قابل انتظار برای سن وی که پیشتر توضیح داده شد نیست، توصیه می شود هر چه زودتر با متخصص کودکان یا چشم پزشک مشورت کنید و در صورت نیاز تحت درمان و بررسی قرار گیرد.اگر یک یا تعداد بیشتری از علائم زیر برای کودک (در هر سنی) به وجود آمد، سریعا با چشم پزشک مشورت کنید:

- حرکات سریع عمودی یا افقی در چشم (نیستاگموس)

- اشک آلود بودن چشم در اغلب اوقات

- حساس بودن شدید چشم به نور (فتوفوبی)

- مشاهده مردمک سفید، سفید مایل به خاکستری یا زرد رنگ

- قرمزی در یک یا هر دو چشم

- چرک یا دلمه، به صورت مداوم در یک یا هر دو چشم

- انحراف چشم ها یا لوچی

- مالیدن یا خاراندن مکرر چشم ها توسط کودک

- کج کردن سر به یک سمت در حین نگاه کردن

- افتادگی یا تورم پلک ها

- احساس وجود ضعف بینایی در کودک مانند نزدیک نگه داشتن اشیاء برای دیدن آنها یا نزدیک شدن بیش از حد به تلویزیون

- دوبینی

- تمایل به بستن یک چشم در حین نگاه کردن به اشیا یا نور خورشید

هر کدام از این علائم می تواند مبین طیف وسیعی ازبیماری ها باشد که از مشکلات نه چندان مهم تا علل نابینایی را شامل می شود.

سلامت پای کودک من

آموزش راه رفتن به کودک، همیشه یکی از دغدغه های والدین جوان است. در این زمینه راهکارهایی وجود دارد که از طریق آن والدین می توانند کودک خود را برای راه رفتن آماده کنند.به گزارش «Healthnews»، کودکان یک شبه شروع به راه رفتن نمی کنند بلکه این امر روند طبیعی خود را دارد که شامل غلت زدن، سینه خیز رفتن و نشستن است. یادگیری راه رفتن آسان به مهار کردن قدم های اولیه کودک ارتباط دارد. در این مطلب به چند نکته در این خصوص اشاره می شود.

  • در یک سالگی اگر فقط یک دست کودک خود را بگیرید، او می‌تواند راه برود. وقتی می‌خواهد چهار دست و پا حرکت کند این کار را روی کف دست‌ها و پاهایش، بسیار شبیه به نحوه حرکت خرس، انجام می‌دهد. شما می توانید:

- برای تشویق به قدم برداشتن مستقل، وقتی کودک با گرفتن دست‌هایش به اثاثیه گشت می‌زند از او بخواهید به طرف شما بیاید.

- برای این‌که جرأت پرتاب کردن خود را پیدا کند، فاصله بین قطعات اثاثیه را کمی زیادتر کنید.

  • در 13 ماهگی در این سن کودک شما می‌تواند به تنهایی بایستد و حتی اولین قدم را به تنهایی بردارد. در این مرحله:

- برای این که از موفقیتی که به دست آورده است احساس غرور کند، کاری کنید بداند شما تا چه اندازه از این که او می‌تواند بایستد و احتمالاً یک قدم به تنهایی بردارد، خوشحال هستید. با تشویق‌های فراوان همراه با او شادمانی کنید.

- به منظور این‌که او را تشویق کنید به تنهایی بایستد، یک اسباب‌بازی محکم سرپایی که بتواند به آن تکیه کند برای وی فراهم آورید.

- برای کفش پوشاندن به او عجله نکنید. تا زمانی که شروع به راه رفتن در بیرون از منزل نکرده است به کفش نیازی ندارد.

  •  در 15 ماهگی کودک شما می‌تواند روی زانوانش خم شود و بدون کمک دیگران، بدنش را برای نشستن پایین آورد. او می‌تواند بایستد، چهار دست و پا از پله‌ها بالا رود، و راه برود. قدم‌های او بلند، متزلزل و دارای طول و جهت نابرابر می‌باشد. در این مرحله:

- برای تشویق او به تمرین خم کردن باسن و زانو، یک صندلی ویژه که دسته داشته باشد و او را قادر سازد بدون افتادن، به تنهایی بنشیند،‌در اختیار او بگذارید.

- برای جلوگیری از بروز هر حادثه‌ای، دائماً هنگام راه رفتن یا چهار دست و پا بالا رفتن از پله‌ها، مراقب او باشید.

- با استفاده از مهارهای مناسب، حداکثر آزادی حرکت را به او بدهید تا بتواند بدون خطر گردش کند.

- برای وادار کردن او به انجام حرکات پا، یک توپ نرم بزرگ تهیه کنید و آن را با پا به طرف یکدیگر برانید.

  •  در 18 ماهگی کودک شما در حالی که هر دو پا را روی هر پله می‌گذارد، بدون کمک دیگران از پله‌ها بالا می‌رود، هرچند باید دست خود را به جایی بگیرد. او با ثبات بیشتر و قدم‌های کوتاه‌تر راه می‌رود، می‌دود، و رو به عقب حرکت می‌کند و به ندرت می‌افتد. در این مرحله:

- به کودک نوپای خود کمک کنید خم کردن باسن و زانو را که برای حرکات متعددی مثل «درست افتادن» ضروری است، به خوبی بیاموزد.

- با بازی‌هایی که لازمه آن‌ها قدم برداشتن به طرف عقب است، او را وادار کنید عقب عقب رفتن را تمرین کند.

- برای تشویق او به انجام دامنه وسیعی از حرکات، اسباب‌بازی‌های کشیدنی و هل دادنی در اختیار او بگذارید.

- برای این که از زمین برداشتن اشیاء را برای او آسان‌تر کنید، وقتی از حالت ایستاده خم می‌شود به او کمک کنید.

- با توپ‌بازی آرام، او را تشویق کنید لگد زدن را تمرین کند.

- برای تسریع رشد عضلات کودک، به او نشان دهید چگونه چمباتمه بزند. او را تشویق کنید از شما تقلید کند. با نگه داشتن دست‌هایش، با او «عمو زنجیرباف» بازی کنید.

  • در 21 ماهگی، در این سن کودک شما می‌تواند بدون این‌که بیفتد،‌اشیاء را بردارد. او به آسانی رو به عقب راه می‌رود. می‌تواند در حالی که هر دو پا را روی هر پله می‌گذارد، بدون گرفتن از جایی از پله‌ها بالا برود، و می‌تواند به سرعت توقف کند و کنج‌ها را دور بزند. او بازی‌هایی مثل فوتبال را نیز راحت‌تر انجام می‌دهد. در این مرحله:

- برای تشویق حرکات زیادی که اکنون قادر به انجام دادن آن‌هاست، او را در بیشتر فعالیت‌های خود شرکت دهید. اجازه دهید کارهایی مثل بالا رفتن از پله‌ها،‌شستن صورت، و... را همراه شما انجام دهد.

- دامنه فعالیت‌های او را توسعه دهید. کودک شما مجذوب تمام کارهای شماست و دوست دارد تمام حرکات شما را تقلید کند. از هر فرصتی برای شرکت دادن کودکتان در فعالیت‌های روزمره خود استفاده کنید.

  • در دو سالگی کودک شما شروع به کسب هماهنگی عضلانی کرده است و از حرکات چرخشی لذت می‌برد. او می‌تواند بدود ولی قادر نیست سرعت خود را کاهش دهد یا کُنج‌ها را دور بزند، و می‌تواند به راحتی چمباتمه بزند. در این مرحله:

- انتظار نداشته باشید به راحتی دور کنج‌ها بدود یا توقف کند. عضلات کنترل‌کننده دویدن و دور زدن هنوز به اندازه کافی نیرومند نشده‌اند.

- با او بدوید و شعر بخوانید. حرکت کردن همراه با شعر خواندن از فعالیت‌هایی است که کودک شما از انجام دادن آن لذت می‌برد. این کار برای کودک، تمرینی برای انجام محدوده وسیعی از حرکات نیز هست

ب. مشکلات کودک من

کودکان از بدو تولد تا دوران بلوغ، ممکن است با تعدادی از مشکلات در ناحیه پای خود مواجه شوند. خوشبختانه باید گفت که بسیاری از مشکلات پا در کودکان، قابل درمان هستند و نگرانی از بابت دائمی بودن این مشکلات در کودکان وجود ندارد. آگاهی از نکات زیر به شما کمک می کند تا از سلامت پای کودک خود اطمینان حاصل نمایید.

  • زانو ضربدری

در این حالت وقتی زانوها به هم چسبیده اند، قوزک پا بیش از 2 سانتیمتر از هم فاصله دارند. ممکن است تا سن 4 سالگی در زانوها به طور طبیعی حالت ضربدری به وجود آید اما تا 6 سالگی برطرف شود. در بیماری هایی مثل ریکتز نیز ممکن است این وضعیت به وجود آید. زانوی ضربدری به علت انحراف در مسیر حرکت کشکک می تواند باعث درد زانو شود. درمان این حالت بستگی به علت آن دارد. در نوع طبیعی احتیاجی به درمان خاصی نیست. اما در مواردی که درد زانو ایجاد شود یا موارد شدید از کفش مخصوص یا حتی جراحی برای درمان استفاده می شود.

  • در رفتگی مادرزادی لگن

دررفتگی مادرزادی لگن از بدو تولد دیده می شود. مفصل لگن از سر استخوان ران و استخوان لگن ایجاد شده است. اگر سر استخوان ران از محل آن در لگن خارج شود،‌ این بیماری ایجاد می شود. علت آن به درستی مشخص نیست. عوامل ارثی در ایجاد این حالت نقش دارند. کم بودن مایع کیسه آب در طی حاملگی یکی از عوامل افزایش خطر ابتلا به این مشکل است. دررفتگی مادرزادی لگن در اولین فرزند، دخترها، زایمانهای مشکل دار و وجود سابقه فامیلی این حالت بیشتر دیده می شود. از هر 1000 تولد یکی مبتلا به دررفتگی مادرزادی لگن می شود.

دررفتگی مادرزادی لگن ممکن است بدون علامت باشد یا به صورت قرار گرفتن غیر قرینه پاها، کاهش حرکت سمت مبتلا، کوتاه تر بودن سمت مبتلا و غیر قرینه بودن چین چربی ران خود را نشان دهد. بعد از سه ماهگی ممکن است پای مبتلا به سمت خارج چرخیده و کوتاه تر از سمت مقابل باشد.

متخصص اطفال تمام نوزادان را از لحاظ وجود این مشکل بررسی می کنند. این کار در ابتدا با معاینه نوزاد انجام می شود. در صورت وجود مشکل یا شک به آن سونوگرافی لگن درخواست می شود.

در سنین بالاتر، عکس ساده لگن کمک کننده می باشد. موارد خفیف ممکن است در ابتدای تولد خود را نشان ندهند و تکرار معاینات این مشکل را آشکار کند. در ابتدای تولد از وسیله ای استفاده می شود که سر استخوان را در جای خود قرار می دهد. در صورت وجود مشکل با این وسیله، گچ گیری انجام می شود. در صورت عدم پاسخ مناسب به درمان جراحی انجام می شود. در صورت تشخیص سریع دررفتگی مادرزادی لگن، این حالت تقریبا به طور کامل با قرار دادن مفصل در وضعیت مناسب درمان می شود. در موارد معدودی جراحی لازم می شود. در سنین بالاتر درمان مشکل تر شده و نیاز به جراحی بیشتر می شود. در صورت عدم درمان، آرتروز زودرس مفصلی ایجاد می شود.

  • پای پرانتزی

پای پرانتزی در نوزادان شایع و بیشتر به علت قرار گرفتن نامناسب پاها در رحم است. با ایستادن و راه افتادن کودک قوس پا کاهش می یابد. این حالت در بیشتر موارد تا دو یا سه سالگی بهبود می یابد. در این زمان با ایستادن، قوزک داخلی و زانوها به هم می چسبند اما باقی ماندن این حالت پس از از دو تا سه سالگی می تواند غیرطبیعی باشد. پای پرانتزی شدید می تواند نشانه بیماری «ریکتز» باشد. این بیماری در اثر کمبود ویتامین «د» ایجاد می شود.

گاهی آزمایش خون ضروری است. در برخی از کودکان رادیوگرافی پاها ضروری است به ویژه اگر کودک بالای سه سال دچار پای پرانتزی باشد و یا پرانتزی بودن پاها قرینه نباشد و یا پای پرانتزی به جای کاهش، افزایش پیدا کند. در برخی موارد پزشک ممکن است در معاینه متوجه علائمی گردد که نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد.

در فرم طبیعی آن نیاز به درمان خاصی نیست اما در مواردی که پای پرانتزی ثانویه بیماری خاصی است، درمان بیماری اولیه باید انجام شود. در موارد خاص استفاده از کفش مخصوص و حتی جراحی توصیه می شود.

  • طرز راه رفتن کودک

طرز راه رفتن و تجزیه تحلیل آن یکی از عواملی است که در تشخیص بیماری می تواند کمک کننده باشد. از گذشته شنیده ایم که یک پزشک به قدری حاذق است که به محض ورود بیمار به مطب، تشخیص بیماری را می دهد. این مسئله گرچه تا حدی اغراق آمیز است ولی در مواردی از بیماری ها می توان با تجزیه و تحلیل راه رفتن به علت بیماری پی برد. راه رفتن از یک الگوی منظم و زیبا برخوردار است و جالب است که سیستم اعصاب مرکزی بدون آگاهی افراد ریتم راه رفتن و تعادل در هنگام راه رفتن را کنترل می کند. در الگوی صحیح راه رفتن نظم خاصی بین حرکات مچ پا، زانو، لگن، ستون فقرات، گردن و دستها وجود دارد. در این الگوی صحیح، ‌راه رفتن هر فردی خاص خود اوست و با شناخت نحوه ی صحیح آنالیز راه رفتن می توان هر فردی را شناخت بدون اینکه نیاز به رؤیت صورت وی باشد. اختلالاتی که الگوی راه رفتن را تغییر می دهد عبارتند از:

- در کوتاهی یک پا، لنگش در هنگام راه رفتن مشاهده می شود.

- در دررفتگی دو طرفه لگن، راه رفتن به شکل اردکی در می آید.

- در بیماری میوپاتی کودک، ابتدا روی پنجه ها راه می رود.

- در کف پای صاف، در هنگام راه رفتن ممکن است زانوها با هم تماس پیدا کند.

- در انحراف زاویه لگن، پا به سمت بیرون و یا داخل چرخش می کند.

- در انحراف ستون فقرات به یک سمت، ممکن است عدم تقارن در راه رفتن مشاهده شود.

- در دیسک کمر،‌ بیمار در هنگام وزن انداختن به پای مبتلا زمان این تحمل وزن را کاهش می دهد و بیشتر وزن را در پای سالم تحمل می کند. البته دیسک کمر در سنین کودکان شیوع ندارد.

شنوایی کودک من

برای این‌که کودک بتواند درست صحبت کند باید قادر باشد محدوده فرکانس‌های صوتی را که برای سخن گفتن ضروری هستند بشنود. تا زمانی که ثابت نشده است کودک شما می‌شنود، و بعدها تقلید می‌کند، و نهایتاً می‌تواند به درستی از واحدهای آوایی مختلفی که برای گفتار لازم است استفاده کند، نمی‌توانید مطمئن باشید که تشخیص شنیداری او طبیعی است. در مورد کودکان بزرگ‌تر، اثبات قانع‌کننده این است که چگونه به زبان گفتاری پاسخ می‌دهند، ولی در مورد اطفال خردسال باید از روی پاسخی که به صداهای متفاوت می‌دهند، قضاوت کنید. در مورد کودک 6 ماهه یا بزرگ‌تر، صداهایی که کودک خود به خود در می‌آورد سرنخ خوبی برای پی‌بردن به توانایی او برای شنیدن و استفاده از زبان گفتاری است. چنین صداهایی باید به دقت مشاهده و ثبت شوند. سرنخ‌های دیگری نیز در مورد شنوایی وجود دارد که بایستی در طی سال اول از آن‌ها آگاه باشید. سن شروع کم شنوایی و زمان تشخیص و درمان آن، عامل بسیار مهمی در رشد زبان آموزی کودک کم شنوا یا ناشنواست. کودکانی که بعد از سن فراگیری زبان (4-2 سالگی)، دچار کم شنوایی قابل توجهی می شوند، نسبت به کودکانی که در بدو تولد دچار این آسیب شده اند،‌ مشکلات زبان شناختی کمتری دارند و این اهمیت معاینات دقیق نوزادان و بررسی و غربالگری شنوایی آنان را در بدو تولد و سنین شیرخوارگی اثبات می کند تا با درمان زودرس این عارضه، از عدم درک واژگان و عدم توانایی در فهم گفتار در سنین بالاتر جلوگیری شود.

الف. آزمون شنوایی در 24 هفتگی تا 18 ماهگی

هر فرد بزرگ‌سالی می‌تواند این آزمون را انجام دهد ولی کودک باید روی زانوی پدر یا مادرش بنشیند. فاصله او با دیوار از هر طرف نباید کم‌تر از 120 سانتی‌متر باشد. 
آزمون‌گر بایستی در یک طرف کودک و خارج از حوزه دید مستقیم او قرار بگیرد. در مورد کودک 24 هفته در فاصله 45 سانتی‌متری و هم سطح گوش او، و در مورد کودک 36 هفته یا بزرگ‌تر، در فاصله 90 سانتی‌متری قرار بگیرید. 

  • روش آزمون 

صداهایی را با ترتیب زیر تولید کنید. صدای انسان («اووو» با صدای بم، «پسس» با صدای زیر)، جغجغه، زدن قاشق به فنجان، دستمال کاغذی، و زنگوله. هر یک از صداها را روی هر دو گوش امتحان کنید. اگر بار اول که هر یک از صداها را ایجاد می‌کنید پاسخی دریافت نکردید، بعد از دو ثانیه آن را تکرار کنید. سپس دو ثانیه دیگر صبر کنید زیرا هنوز ممکن است پاسخ دهد. اگر پس از سه بار تکرار پاسخی مشاهده نشد، صدای بعدی را امتحان کنید. 

  • پاسخ

کودکان طبیعی 36 هفته یا بزرگ‌تر در اولین باری که صدا را می‌شنوند، معمولاً بلافاصله می‌چرخند و اغلب لبخند می‌زنند. اطفال کم سن و سال‌تر ممکن است کندتر پاسخ دهند. 

  • اقدام

پاسخ مشخص به سه مورد از این پنج صدا نشان می‌دهد. که کودک شما از شنوایی کافی برای حرف زدن برخوردار است. اگر پاسخ کم‌تر از این حد است، آزمون را پس از دو هفته تکرار کنید، و در صورت وجود هرگونه تردیدی با پزشک مشورت کنید. 

ب. آزمون شنوایی در 18 ماهگی تا دو سالگی

یک توپ، یک ماشین اسباب‌بازی، کاسه و قاشق، عروسک کوچک و یک مکعب 5 / 2 سانتی‌متری که هم رنگ اتومبیل نباشد، روی یک میز کوتاه بگذارید و کودک خود را کنار میز بنشانید. خودتان در فاصله 60 تا 90 سانتی‌متری که فاصله معمولی برای گفت‌وگو است، روبه‌روی او قرار بگیرید. شخص آشنای دیگری را هم دم دست داشته باشید. 

  • روش آزمون

تمامی اسباب‌بازی‌ها را یکی یکی به کودک خود معرفی کنید. مثلاً بگویید «این ماشینه». سپس دست خود را به صورت افقی، به طوری که وضعیت آن نشان ندهد که کدام شیء را می‌خواهید، دراز کنید و به ترتیب بگویید «توپ را به من بده... مکعب را به من بده... ماشین را به من بده... عروسک را به من بده...». 
اگر کودک این کار را درست انجام داد، کاسه را به شخص دیگر، مثلاً پدرش، بدهید و به کودکتان بگویید که از او خواهید خواست اسباب‌بازی‌ها را به آن شخص دیگر بدهد. حدود 180 سانتی‌متر فاصله بگیرید و از کودک خود بخواهید که توپ را به بابا بدهد، سپس تا فاصله 3 متری عقب بروید و سایر دستورها را صادر کنید. در پایان از کودکتان بخواهید اشیا را داخل کاسه بگذارد و برای شما بیاورد. برای بسیاری از کودکان طبیعی در این سن، برقراری ارتباط مناسب در فاصله 3 متری بسیار مشکل است. اگر احساس کردید بیش از اندازه دور شده‌اید به فاصله 180 سانتی‌متری بازگردید و ببینید کودکتان درخواست شما را انجام می‌دهد یا نه. 

  • پاسخ

اگر کودک بار اول پاسخ نداد، قدری صبر کنید زیرا ممکن است علت آن فقط تأخیر در پاسخ باشد. او حتی ممکن است یک اسباب‌بازی را اشتباهاً بردارد، آن را سر جای خود بگذارد، و اسباب‌بازی صحیح را بردارد. اگر اسباب‌بازی اشتباهی به شما داد، با ملایمت آن را سر جای خود بگذارید و دستور خود را تکرار کنید. اگر او به دادن اسباب‌بازی اشتباه ادامه می‌دهد یا بدون این‌که دستوری به او بدهید بقیه اسباب‌بازی‌ها را هم به شما می‌دهد، صرفاً آن‌ها را بپذیرید. در زمان مناسبی که توجه کودک شما به چیز دیگری معطوف شده است، مثل کاری که در مورد کودکان یک ساله تا 18 ماهه می‌کردید، یک صدای زیر درآورید، یا چیزی تلق تلق کنید، یا کاغذ را به خش‌خش درآورید تا ببینید به سوی شما بر می‌گردد یا خیر. 

  • اقدام

اگر پاسخ داده شده مشخص نیست و جای تردید در مورد سلامت شنوایی کودکتان وجود دارد، بدون معطلی او را به پزشک نشان دهید. اگر کودک شما به این آزمون پاسخ نداد، از یک گفت‌وگوی ساده استفاده کنید، یا اگر گفت‌وگو خیلی مشکل است به چند شیء اشاره کنید و نام آن‌ها را بگویید. با لغات ساده زیر می‌توان شناخت اکثر حروف باصدا و بی‌صدای متداول را آزمود: گل، شانه، موز، دستمال، ابرو، تلفن، ماهی، آینه، میز.

 

  • آسیب شنوایی نوزاد

اصولا آسیب شنوایی، معادل واژه کم شنوایی بوده و به معنی انحراف یا تغییر به سمت بدتر شدن در ساختار یا عملکرد شنوایی است که معمولا خارج از محدوده طبیعی باشد. معلولیت شنوایی، به مشکلاتی گفته می شود که در عملکرد ارتباطی کودک با اطرافیانش تأثیر می گذارد و این حالت ناشی از آسیب سیستم شنوایی است.

1- انواع کم شنوایی و مکان های درگیری گوش و سیستم عصبی آن

انواع کم شنوایی: 1- کم شنوایی انتقالی، محل آسیب: گوش خارجی، پرده تمپان و گوش میانی

انواع کم شنوایی: 2- کم شنوایی حسی، محل آسیب: گوش داخلی (حلزون شنوایی)

انواع کم شنوایی: 3- کم شنوایی عصبی، محل آسیب: عصب شنوایی تا ساقه مغز

انواع کم شنوایی: 4- کم شنوایی مرکزی، محل آسیب: ساقه مغز تا قشر شنوایی

انواع کم شنوایی: 5- کم شنوایی مخلوط، محل آسیب: می تواند در همه قسمت های فوق الذکر باشد.

2- تأثیر کم شنوایی بر گفتار و تکلم

نقص یا کاهش حساسیت شنوایی فقط یک نوع مشکل ارتباطی را به وجود نمی آورد بلکه براساس طول مدت کم شنوایی و شدت ایجاد آن آثار مختلفی در کودکان ایجاد می کند.تأثیر کم شنوایی نخست به درجه، موقعیت، ثبات و سن شروع آن در کودک بستگی دارد. رشد زبان و تکلم هم در کودکان کم شنوا، به میزان کم شنوایی، نوع آموزش اولیه کودک و زمان دریافت دستگاه کمک شنوایی (سمعک)، عوامل هوش، هیجانی، بینایی و روش برخورد و آموزش های خانواده و اطرافیان با کودک بستگی دارد.

3- بررسی میزان (درجات) کم شنوایی

کم شنوایی از حد ملایم (mild) شروع و به حد عمیق یا کامل (profound) برحسب دسی بل (d.b) ختم می شود.

برای درمان کم شنوائی ها براساس علت آن، از روش های مختلف، شامل تجویز دارو، جراحی، تجویز سمعک، استفاده از وسایل کمک لامسه و کاشت حلزون و سایر پروتزها استفاده می شود. ارزیابی کودکان مبتلا به کم شنوائی در چهار قسمت انجام می شود.

1- ارزیابی پزشکی و جسمانی از کودک

2- ارزیابی شنوائی کودک به کمک روش های شنوایی سنجی

3- ارزیابی گفتار، تکلم و زبان بیمار

4- ارزیابی روانشناسی کودک

با کنترل و رعایت بهداشت فردی و جمعی مثلا واکسیناسیون سرخجه در دختران برای پیشگیری از ابتلای آنان در سه ماهه اول حاملگی به سرخجه و کنترل آنفولانزا، زونا و سایر اختلالات ویروسی، می توان به پیشگیری از ایجاد کم شنوایی نوزادان کمک بزرگی کرد.

انواع کری های بدو تولد کودکان مثل کری ارثی عمدتا ناشی از ازدواج های فامیلی و عدم انجام مشاوره قبل از ازدواج و همچنین کری های مادرزادی غیر ارثی، مثل عفونت های ویروسی، تروماهای زایمانی و کرنیکتروس (زردی نوزادان) همچنین انتقال سیفلیس مادرزادی و مسمومیت های دارویی، از علل مهمی هستند که باعث درجاتی از کاهش شنوایی و سایر بیماری های همراه در کودکان می شوند.

4- تشخیص کم شنوایی در کودکان و نوزادان

اصولا تشخیص کم شنوایی نوزادان در بدو تولد به روش های معمولی، مشکل بوده و لازم است توسط کادر پزشکی و شنوائی شناسی، از همه نوزادان به خصوص نوزادان در معرض خطر که در معرض خطر آزمایش های اولیه شنوایی سنجی شامل OAE و ABR قرار می گیرند و در صورت اثبات یا شک وجود کم شنوایی این کودکان به پزشک متخصص گوش و گروه توانبخشی کودک کم شنوا معرفی شوند تا در همان ماه های اولیه درمان توانبخشی آنان شروع و از ایجاد عوارض بعدی و اضافی پیشگیری شود. مسلم است که اگر آزمایش های غربالگری اولیه در زایشگاه ها و مراکز معاینه نوزادان انجام نشود و کم شنوایی کودکان و نوزادان در سنین بالاتر توسط مادران و خانواده تشخیص داده شود، درمان آنان بسیار مشکل تر و کم نتیجه تر خواهد بود.

5- توانبخشی شنوایی در کودکان

مجموعه اقداماتی که برای کاهش مشکلات کم شنوایی و ناشنوایی به کار می رود را توانبخشی شنوایی می گویند. این اقدامات شامل تجویز سمعک، تجویز وسایل لمسی ارتعاشی و کاشت الکترود در حلزون یا ساقه مغز است.

برای توانبخشی به کمک سمعک، باید به اندازه ای که بیمار کاهش شنوایی دارد، صدا را تقویت کرد که براساس مدارات داخلی، سمعک ها به دو نوع آنالوگ (قیاسی) و دیجیتال (عددی- قابل برنامه ریزی) تقسیم می شوند. همچنین سمعک ها براساس اینکه چگونه صوت تقویت شده را به گوش ارسال می کنند به دو نوع سمعک هوایی (AC) و سمعک استخوانی (BC) تقسیم می شوند.

سمعک ها از لحاظ اینکه چگونه بر روی سر بیمار قرار می گیرند، به چهار دسته تقسیم می شوند:

1- سمعک های پشت گوشی که در پشت لاله گوش قرار گرفته و توسط لوله ای به قالب گوشی بیمار که در مجرای گوش خارجی قرار می گیرد، وصل می شوند. میزان تقویت و پوشش این دسته از سمعک ها، از 25 تا 130 دسی بل (db) است.

2- سمعک های داخل گوشی که در داخل گودی گوش خارجی (Concha) قرار می گیرند و متناسب با اندازه گودی گوش ساخته می شوند. میزان پوشش این نوع سمعک ها، 25 تا 90 دسی بل (db) است.

3- سمعک های داخل مجرای گوش که متناسب با مجرای گوش خارجی قالب گیری و آماده می شوند. میزان پوشش این نوع سمعک، از 25 تا 70 دسی بل است. نوعی از این دسته سمعک ها که داخل کانال و نزدیک پرده گوش قرار گرفته و قابل مشاهده نیست را نوع نامریی می گویند. میزان پوشش این نوع سمعک، 25 تا 60 دسی بل است و بیشتر در بزرگسالان استفاده می شود.

4- سمعک های جیبی که در داخل جیب قرار می گیرند و توسط سیمی به قالب گوشی بیمار وصل می شود. در حال حاضر این سمعک ها برای پوشش کاهش شنوایی نوزادان و اطفال، با سنین کمتر از 3 سال با هر درجه از کاهش شنوایی و نیز در سالمندان و افرادی که چند معلولیت دارند، به کار می رود. میزان پوشش این نوع سمعک بسیار خوب و از 25 تا 140 دسی بل است.

امروزه با پیشرفت تکنولوژی، استفاده از سمعک های آنالوگ در جهان، به تدریج منسوخ و استفاده از سمعک های دیجیتال برای جبران انواع کاهش شنوایی متناسب با نوار گوش و گفتار بیمار رایج شده است. این نوع سمعک با استفاده از نرم افزاهای کامپیوتری قابل تنظیم بوده و در تقویت و توانبخشی شنوایی بیماران از کیفیت بالایی برخوردار است. در صورتی که کودک هنگام تولد، ناشنوایی کامل دو طرفه داشته باشد که این مشکل با انجام تستهای متعدد شنوایی سنجی قابل تشخیص است، باید کودک در همان سنین 1 تا 2 سالگی برای کاشت حلزون معرفی شود.

خواب ناز و آرام کودک من

در نیمه اول سال دوم زندگی، میزان خواب مورد نیاز کودک نوپا کاهش می یابد. بیشتر شیرخواران تا یک سالگی هنوز هم به طور متوسط 15 – 16 ساعت در شبانه روز می خوابند که این ساعت های خواب، بین خواب شب و دو چرت در روز تقسیم می شود، اما میزان خواب بین سنین 18- 12 ماهگی به طور طبیعی 14-13 ساعت در شبانه روز کاهش می یابد که به طور معمول بین خواب شب و یک چرت در روز تقسیم می شود. کودک نوپا روزانه به 10الی 13 ساعت خواب نیاز دارد. میزان خواب کودک هنگام شب 10 – 7/5 ساعت متغیر بوده و بیشتر کودکان بعد از ظهر مدت کوتاهی را می خوابند.

اغلب مشکل زمانی به وجود می آید که کودک نوپا به مرحله ای می رسد که به دو چرت در روز نیاز ندارد اما از طرفی اگر فقط یک بار در روز چرت بزند نیز دچار خستگی مفرط شده و این خستگی مفرط باعث بروز مشکلاتی در آرام نمودن کودک نوپا در عصر می شود. اگر با این مسئله به طور صحیح برخورد نشود، شیرخواری که همیشه خوب می خوابیده، هنگامی که به دوران نوپایگی می رسد، عادات بد خوابیدن، از جمله بیدار شدن در شب در او به وجود می آید.

مشکل دیگری که اغلب برای شیرخواران ایجاد می شود، این است که آن ها شب ها روی تختشان می ایستند و یا سعی می کنند از آن پائین بیایند. اگر می خواهید از بیداری های شبانه فرزندتان جلوگیری کنید یا مشکلات موجود را حل نمائید.باید نگاه دقیقی به میزان خواب کودک نوپایتان در طول روز بیاندازید.

بین سنین 12 تا 18 ماهگی، میزان خواب هنگام روز 2 - 5 / 1 ساعت کاهش می یابد. بیشتر کودکان نوپایی که شب ها خوب می خوابیده اند، بین سنین 15-12 ماهگی خواب صبحگاهی شان را 15 – 20 دقیقه در روز کاهش می دهند و در 18 ماهگی آن را به طور کامل ترک می کنند و فقط در اواسط روز یک چرت دو ساعته می زنند.

اگر کودک نوپایتان چرت موقع ناهارش را کاهش داده، صبح ها زودتر بیدار می شود و یا عصرها خوب آرام نمی گیرد، احتمالا برای کم کردن خواب روزش آماده است.

اگر صبح ها فقط 20-15 دقیقه می خوابد، باید سعی کنید او را وادار نمایید تا صبح را بدون چرت زدن طی کند. چرا که اگر به او اجازه دهید صبح ها چرت طولانی تری بزند و یا هنگامی که برای کاهش میزان خواب مورد نیازش آماده است، نتواند چرت صبحگاهی اش را حذف کند، باعث خواهد شد شب ها خیلی زودتر به تختخواب رفته و صبح ها هم زودتر بیدار شود و یا در اواسط شب از خواب بلند شود.

  • الگوی خواب کودک

در سنین بین 12 تا 14 ماهگی الگوی خواب یک کودک شبیه نمونه ی زیر است، اگرچه گاهی با توجه به فعالیت های اجتماعی باید سازگاری هایی با خواب صورت بگیرد.

بیداری، صبحانه به دنبال غذای شیری =7 - 5 / 7 صبح

چرت کوتاه 30-15 دقیقه ای که به تدریج تا 18 ماهگی حذف می شود = 5 / 9 صبح

ناهار =45 / 11

چرت بعدازظهر، نباید بیشتر از2 ساعت طول بکشد = 5 / 12 - 1

عصرانه = 5 بعدازظهر

حمام و جریان روزمره قبل از خواب = 45 / 5 بعدازظهر

خوابیدن =7 - 5 / 7 بعدازظهر

تنظیم خواب کودک من

اگر ساعت خواب دیرتری را برقرار کرده اید، 5 / 7 یا 8 شب، متوجه می شوید که کودک نوپای شما زمانی که چرت اوایل صبحش را قطع می کند، بسیار خسته می شد و احتیاج دارد کمی زودتر به تخت خواب برود.

طی سال دوم خستگی مفرط می تواند تبدیل به یک مشکل واقعی شود، چرا که طی این مرحله است که کودک نوپا بسیاری از مهارت های جدید را می آموزد که می تواند هم از نظر فیزیکی و هم از نظر روحی او را بسیار خسته کند.

در این مرحله بایستی بعد از عصرانه، کارها را به تدریج کم کنید و ساعت خواب را بسیار ساکت و آرام نگه دارید. در این زمان کودکان نوپایی که تازه راه رفتن آموخته اند، عصرها هیجان زده می شوند. دلشان می خواهد به اطراف بروند و بازی کنند، اما بازی که با خنده شروع می شود، تقریباً با گریه خاتمه می یابد و او دیگر آرام نمی گیرد.

جدا کردن کودک از اتاق والدین

بهترین زمان جدایی، 12 تا 18 ماهگی است؛ چرا که تا این سن، هنوز به والدین وابسته نشده و مهم‏تر از آن، ترس از تاریکی برایش مفهوم نیافته است. پس از این سن، کودک توان مراقبت از خود را دارد؛ اما پیش از آن، توان مراقبت از خود را ندارد و ممکن است دچار آسیب (خفگی) شود.

گذشته از این، گرمای وجود مادر و صدای ضربان قلب او در آرامش و رشد عاطفی او بسیار مؤثر است. تماس بدنی کودک با مادر، سبب افزایش ترشح هورمون پرولاکتین در شیر مادر می‏شود و افزون بر این مادر می‏تواند در مرحله‏ی آسیب پذیری خواب کودک به او کمک کند و برای انتقال کودک از خواب سبک به عمیق و برعکس، به او یاری برساند.

خواب کودک، دو مرحله دارد: مرحله‏ی سبک و عمیق. در مرحله‏ ی سبک چشم، حرکت (رم) دارد، و نیمه بسته است؛ بدن پیچ و تاب می‏ خورد و حرکات تنفسی کودک نامنظم است. در مرحله‏ ی عمیق، بدن آرام، و تنفس منظم است و دست و پاها در دو طرف بدن رها می‏ شود.

80 درصد خواب نوزادان سبک است و تا 3 سالگی، 80 درصد خواب، عمیق می‏شود، و این پدیده از الطاف الهی است تا کودک در خواب سبک بتواند در برابر سرما، گرسنگی، گرفتگی بینی و قطع تنفس، عکس العمل نشان دهد.

کودکان، دائم از مرحله‏ ی خواب سبک به عمیق و برعکس در حال تغییرند و این تغییر دائم، دفعات بیداری و در نتیجه دفعات زمان آسیب پذیری را بیشتر می‏ کند.

در کتاب راهنمای کامل خواب آرام در شیر خواران و کودکان نو پا جینا فورد شیوه ای را برای این کار در نظر می گیرد. شیوه ای که او ارائه می دهد، معمولاً برای کودکان نوپای 5 / 1 ماهه تا 5 / 2 ساله تأثیر بیشتری خواهد داشت، این شیوه به طور معمول به عنوان آرام ترین روش آموزش خوابیدن شناخته شده است.

برای تضمین موفقیت این شیوه، والدین باید در چند هفته ی اول صبور باشند و بدانند که این شیوه بیشتر از شیوه ی گریه ی کنترل شده طول می کشد.

خانم دکتر اولون ویلسون روانشناس کودک در بیمارستان رویال ساسکس کانتی ادعا می کند که تدبیر توصیه ی شده او ظرف هفت روز، کودکان را به سمت الگوی صحیح خواب رهنمون می کند بدون این که بر کودک یا والدین فشاری وارد می کند. او معتقد است کودکان باید در حالی که یاد می گیرند چگونه بدون کمک والدین به خواب روند، بایستی به طور مکرر مورد حمایت قرار گیرند.

دکتر ویلسون همچنین بر اهمیت انجام این تشریفات در هر شب تأکید دارد: حمام کردن، قصه گویی موقع خواب و آرام کردن کودک در تختخواب یا تشک. اما وی، بر خلاف فربر، به والدین توصیه می کند برای مدت کوتاهی در اتاق بمانند تا کودک در تختش آرام بگیرد، اما مزاحمتی برای او ایجاد نکنند. او پیشنهاد می کند اطراف اتاق راه بروید یا قبل از ترک اتاق برای مدت کوتاهی کمد را مرتب کنید. والدین باید آمادگی داشته باشند در چند شب اول اجرای این روش، چندین مرتبه اتاق را ترک کرده و بار دیگر وارد اتاق شوند. ممکن است حداکثر دفعاتی که والدین وارد اتاق می شوند حتی به 300 مرتبه برسد. او معتقد است این روند باعث می شود کودک بدون احساس انزوا و ترس، به تنهایی عادت کند. او می گوید شب سوم کودک به اندازه ای آرام گرفته است که می تواند برای 5 دقیقه یا بیشتر تنها گذاشته شود.

شب پنجم ممکن است کودک سرباز بزند و بخواهد به الگوی آشنا و قدیمی خودش برای آرام و قرار گرفتن برگردد. به گفته ی وی، اگر والدین در این مرحله سماجت به خرج دهند و تسلیم کودک شوند، در اواخر هفته مشکل آرام گرفتن به طور چشمگیری بهبود می یابد و ظرف یک یا دو هفته ی دیگر، کودک از این که او را برای خوابیدن تنها می گذارند خوشحال هم خواهد شد.

از آن جا که قبل از ورود به دوره ای که کودک به آرامش دست یافته، والدین مجبور هستند هر روز عصر چندین ساعت صرف آمد و شد به اتاق کودک کنند و این روش، صبر و اراده ی بالایی را از جانب والدین می طلبد، این شیوه در صورتی مؤثر واقع می شود که مادر تا سه هفته بدون هیچ گونه دغدغه خاطر دیگر، برای اجرای این برنامه انرژی صرف کند.

همچنین ممکن است چندین هفته طول بکشد تا بهبود قابل توجهی در خواب کودک مشاهده شود. یکی از دلایل این که چرا بسیاری از والدین فکر می کنند این شیوه مفید واقع نمی شود این است که آن ها قبل از کودک نوپایشان از این شیوه خسته می شوند و تسلیم او شده و به شیوه های قدیمی خواباندن کودک متوسل می شوند.

از آن جایی که اضطراب از جدایی و ترس از تاریکی، در بین کودکان نوپا شایع است که ممکن است دلیل مخالفت کودک برای رفتن به رختخواب باشد. خواب کودک را در زمان مناسبی برنامه ریزی کنید. با نزدیک شدن زمان خواب، چند بار به کودک تذکر دهید، نیم ساعت قبل از خواب فعالیت را کاهش دهید.

بردن اسباب بازی به رختخواب کودک یا پتوی مورد علاقه کودک و خواندن داستان برای کودک، ترس از تاریکی و اضطراب جدایی را از بین می برد.

مشکلات متداول خواب

ممکن است با در طی دوران نوپایی کودک با مشکلاتی در زمینه خواب رفتن کودک مواجه باشید، این مشکلات تا حدودی، طبیعی است و تا زمانی که به صورت عادت در نیامده، اشکالی ندارد؛ اما اگر عادت شده، باید از بین برود.

پیش از هر اقدامی، زمینه ‏های این رفتار را از بین ببرید:

1. مکان خاصی را برای خواب کودک اختصاص دهید.

2. به دمای مناسب محل خواب و لباس راحت کودک توجه داشته باشید.

3. ساعت معینی را برای خواب او در نظر بگیرید و آداب یکسانی را اجرا کنید.

4. هنگام خواب کودک، طبیعی رفتار کنید. راه رفتن روی نوک انگشتان و آهسته سخن گفتن، مطلوب نیست.

5. بین ساعت 10 و نیمه شب به او غذا بدهید.

6. او را با روز و شب آشنا کنید. برای فهم این مطلب، او را روزها در اتاق خودش و گهواره یا تخت مخصوص شب نخوابانید.

اما مهم ترین مشکلاتی که ممکن است با آن مواجه باشید به شرح زیر است:

تغذیه نمودن در شب

صبح زود بیدار شدن

به تخت خواب نرفتن

از تخت بچه گانه یا تخت خواب بیرون آمدن

کم چرت زدن در طول روز

الف. تغذیه نمودن در شب

اگر کودک نوپایتان هنوز هم باید تغذیه کند تا خوابش ببرد و یا چندین بار در شب بیدار می شود و تا تغذیه نکند دوباره نمی خوابد، باید قبل از این که هر نوع آموزش خوابیدن را شروع کنید، باید تغذیه ی روزش را به طور دقیق بررسی کنید. بیشتر وقت ها والدینی که سعی می کنند به کودکان نوپایشان آموزش خواب بدهند، با نتایج نامطلوبی روبرو می شوند.

به آن ها گفته می شود که کودکان نوپایشان به تغذیه در شب نیاز دارند و استفاده از شیوه ی گریه کنترل شده می تواند مشکل آن ها را حل کند. اما بعد از گذشت دو یا سه شب که کودک چندین ساعت داد و فریاد کرد، این والدین به طور معمول شیوه ی گریه کنترل شده را ترک می کنند و ادعا می کنند این شیوه برای آن ها مؤثر واقع نشده است.

من به این توصیه معتقدم که جمله ی «کودکان نوپا به تغذیه در شب احتیاج ندارند» باید با این جمله جایگزین شود: «کودکان نوپا نباید به تغذیه در شب احتیاج داشته باشند». دلیل این که آموزش خواب برای این کودکان نوپا عمل نکرده این است که آن ها در بعضی از ساعت های شب بیداری، واقعا گرسنه هستند. در این مورد چون غذاهای شیری به طور صحیح سازمان دهی نشده اند، به شیرخوار فرصت افزایش غذای روزش داده نشده است، لذا به زودی چرخه ی نادرست احتیاج شیرخوار به تکمیل نیازهای غذایی روزانه اش در شب، به همراه عادات نادرست خوابیدن روی سینه ی مادر یا با بطری شیر شکل می گیرد که مشکل بسیار جدی را به وجود می آورد.

چون این مشکل فراتر از عادات بد خوابیدن است، مهم است قبل از استفاده از آموزش خواب برای حذف مشکل عادات بد خوابیدن، اقداماتی جهت بهبود تغذیه کودک در روز صورت بگیرد.

ب. صبح زود بیدار شدن

طی سال دوم اگر اولین چرت روز به طور صحیح برنامه ریزی نشود، باعث ایجاد عادت زود بیدارشدن در کودک شده و مشکلاتی را به وجود می آورد. اگر کودک نوپا که احتیاجات خوابش کاهش می یابد، به داشتن چرت طولانی تر در صبح ادامه دهد، به طور معمول چرت وسط روزش را کم می کند که این کار به طور غیر مستقیم باعث می گردد عصرها زودتر خسته شده و احتمالا بین ساعت 5 / 6 تا 7 بعدازظهر به یک خواب عمیق فرو رود.

با گذشت زمان، ساعت خواب زودتر باعث زودتر بیدار شدن او به هنگام صبح می شود. اگر می خواهید از بروز مشکل جلوگیری کنید، باید به تدریج اولین چرت روز را کم کنید، به طوری که کودک در سن 15 تا 18 ماهگی فقط حدود 15 دقیقه چرت بزند که معمولا می توان آن را نیز حذف کرد.

هنگامی که والدین موفق نمی شوند چرت صبحگاهی را تا 45 / 9- 30 / 9 صبح جلو ببرند، مشکل مشابهی به وجود می آید. شیرخواری که تا 7 صبح می خوابد، باید بتواند هنگامی که نیاز به خوابش کم می شود، بیشتر از دو ساعت قبل از چرت صبحگاهی بیدار بماند. والدینی که به گذاشتن نوپایشان روی تخت در ساعت 9 صبح ادامه می دهند، معمولا برای چرت موقع ناهار در ساعت 12 نیز او را روی تختش بگذارند. طی سال دوم کودک نوپا از نظر فیزیکی فعال تر شده و در اواخر روز دچار خستگی مفرط می شود که باز هم باعث می گردد عصرها زودتر خسته شود.

اگر اولین چرت روز به جلو کشیده شود، می توان دومین چرت را نیز از ساعت 30 / 12 ظهر به 1 بعدازظهر جلو برد و بدین صورت از مشکل خستگی مفرط در اوایل عمر جلوگیری کرد. دلیل مهم دیگر برای صبح زود بیدار شدن به خصوص در سنین 18 تا 24 ماهگی، این است که والدین طولانی ترین چرت روز را در صبح قرار داده اند.

این مسأله طی سال اول به صورت یک مشکل واقعی بروز نمی کند، اما نزدیک پایان سال دوم، کودک نوپا آماده ی کم کردن خوابش است که به طور معمول کوتاه ترین چرت روزش می باشد.اگر کوتاه ترین چرت روز، چرت بعدازظهر باشد، باعث ایجاد خستگی مفرط در کودک نوپا می شود که تلاش می کند بقیه روز را بدون دومین چرت بگذارند. اگر کودکتان صبح ها به مدت طولانیتری می خوابد و بعدازظهر فقط 45 دقیقه یا کم تر چرت می زند، توصیه می شود چرت صبحگاهی را به تدریج هر دو روز یا سه روز 10 دقیقه کم کنید، تا این که صبح فقط 15 تا 20 دقیقه چرت بزند.

امیدوارم این کار شما را قادر سازد چرت طولانی تر 5 / 1 - 1 ساعته برای حدود ساعت 5 / 12 تا 1 بعدازظهر برقرار کنید.

ج. نرفتن به تخت خواب

در طول سال دوم، یکی از مهم ترین دلایل درگیری های موقع خواب، خستگی مفرط است. کودک نوپا بسیاری از مهارت های جدید به خصوص راه رفتن و حرف زدن را می آموزد، پس اعتماد به نفسش زیاد شده و مطمئن تر می شود. میل طبیعی کودک به پذیرش مسئولیت بیشتر و کنترل اعمالش، اغلب باعث می شود خودش در مورد برنامه ی ساعت خواب تصمیم بگیرد. اگرچه جلوگیری از ایجاد برخورد و ناراحتی در موقع خواب اهمیت دارد، اما لازم است شما با برنامه موقع خواب هماهنگ باشید و این که برنامه به طور روزافزونی طولانی تر شود، چرا که در نتیجه ی آن کودک دومین گاز شکمش را نیز خارج می کند و با خواب می جنگد.

فقدان برنامه برای چرت صبحگاهی می تواند علت مشکلات موقع خواب باشد. کودکی که با وجود کاهش احتیاجش به خواب هنوز هم صبح ها 45 دقیقه یا بیشتر چرت می زند به دنبال آن یک چرت دو ساعته در وسط روز یا دیرتر دارد، در ساعت طبیعی خواب، با خواب مبارزه می کند.

د. بیرون آمدن از گهواره یا تخت

شیرخوارانی که طی سال اول در کیسه خواب می خوابند، به ندرت از تخت بیرون می آیند، چون از نظر جسمانی برایشان امکان ایستادن روی پاها وجود ندارد. کودکان نوپای تان را در تخت بچه گانه نگه دارید تا زمانی که به سن سه سالگی برسند، چون در این سن مشکل بیرون آمدن از تخت، دیگر وجود ندارد. با این وجود گاهی کودکان نوپائی هستند که خیلی چابک بوده و خود را از گهواره پرت می کنند.

در این حالت بهتر است کودک را در تخت بزرگ قرار دهید و بپذیرید که مجبور هستید در دوره ی کوتاهی او را با جدیت تمام به تخت خودش برگردانید. این کار باید بسیار سریع و بدون صحبت کردن صورت گیرد. چندین شب باید حتی تا 20 دفعه در طول شب این کار را انجام دهید، اما اگر از او محافظت کنید، بالاخره از این کار دست می کشد و این نکته را می فهمد که بیرون آمدن از تخت خواب فایده ای ندارد.

ه. کم بودن چرت های روز

اگر در طول سال اول، چرت های روز به طور صحیح تنظیم شده باشند و بعضی از ساعت های چرت، در تخت انجام شود به طور معمول نباید مشکلی به وجود آید. با این وجود طی سال اول که شیرخواران کوچک تر هستند، بسیاری از والدین عادت می کنند که اجازه دهند همه ی چرت های کودک در داخل ماشین یا کالسکه باشد.

مشکل این کار این است که هرچه شیرخوار بزرگ تر و از نظر جسمانی فعال تر می شود، ترغیب کردن او به چرت زدن برای هر مدت زمانی، مشکل تر می شود. این مسأله به طور معمول در نهایت باعث می شود که کودک در طول روز دو یا سه چرت مختصر بزند که هر کدام بیش از 15 تا 20 دقیقه طول نمی کشد.

از طرفی کودک بسیار عصبانی و کج خلق می شود و بیشتر از کودک نوپایی که یک دوره خواب طولانی در طول روز داشته است، اوقات تلخی می کند. طی سال دوم، چرت های روز حتی برای کودکانی که در سال اول خوب خوابیده اند، درست انجام نمی شوند. اگر کودک نوپای شما همیشه در ساعت های چرت سال اول زندگی اش خوب می خوابیده، اما ناگهان در سال دوم شروع به مقاومت در برابر خوابیدن می کند.

احتمالا دلیلش این است که در ساعت های اشتباه چرت، به مدت زیادی خوابیده است. به طور مثال شیرخواری که تا حدود ساعت 7 صبح می خوابد، طی سال دوم، باید اولین چرت روزش به 30 / 9 صبح جلو کشیده شود و به تدریج کم شود، به طوری که او در چرت وسط روز خوب بخوابد. هنگامی که کودک نوپا به 18 ماهگی می رسد، چرت صبحگاهی اش باید به طور کامل حذف شود. اگر به کودک نوپایتان اجازه دهید در این مرحله صبح ها چرت حتی کوتاهی هم داشته باشد، ممکن است چرت وسط روزش را کم کند.

دلیل دیگر این که چرا خواب روز طی سال دوم مسیر نادرستی را طی می کند، این است که کودک نوپا به مرحله ای می رسد که دیگر به دو چرت در روز احتیاج ندارد، اما موفق به انجام آن نمی شود تا این که بعد از ناهار، چرت وسط روزش را کم می کند. وقتی این اتفاق می افتد شما باید ساعت ناهار را جلو بکشید. به طوری که کودک بین ساعت 30 / 12 - 15 / 12 در تختخوابش باشد. به محض این که کودک نشانه ایی مبنی بر خستگی زیاد در اواخر صبح را از خود نشان نداد، می توانید چرت ساعت ناهارش را دوباره در زمانی دیرتر قرار دهید.

همچنین مهم است که برای چرت های روز نیز همین برنامه را دنبال کنید و اجازه ندهید که «روش آرام کردن» ادامه یابد. کودکان نوپا در این سن اغلب از شیوه های به تعویق انداختن ساعت های خواب استفاده می کنند و سعی می کنند برنامه های خودشان را دنبال کنند. پابرجا ماندن و اصرار شما در این مرحله بسیار مهم است به طوری که کودک نوپایتان متوجه شود که حتی اگر کاملاً برای خوابیدن آماده نیست، وقتی در اتاق خوابش قرار گرفت، یعنی، ساعت سکوت و خواب فرا رسیده است.

  • راه حلی برای بیدار شدن کودک در شب

برای از بین بردن این مشکل، این گونه عمل کنید:

ابتدا تا 5 دقیقه تحمل کنید. به احتمال فراوان، گریه ‏اش قطع می ‏شود. در صورت استمرار گریه، تا 15 الی 20 دقیقه به او توجه نکنید (البته در صورتی که گریه ‏هایش چونان شب‏ های پیشین عادی و برای جلب توجه باشد، و اگر گریه‏ های عصبی غیر عادی سر می ‏دهد، سراغش بروید؛ زیرا ممکن است مشکلی داشته باشد).

اگر گریه ‏ی کودک پس از 15 الی 20 دقیقه قطع نشد، سراغش بروید تا به مشکل احتمالی جسمی، گرسنگی و خیس بودن او برسید. پس از رسیدگی، با لحنی قاطعانه از او بخواهید که بخوابد. توجه داشته باشید او را از بستر بیرون نیاورید و در آغوش نفشارید (نوازش و مالیدن پشت او اشکال ندارد).

اگر به این پیشنهاد عمل کنید، شب اول سه بار (بار اول 20 دقیقه، بار دوم 20 دقیقه و بار سوم 15 دقیقه) گریه می‏ کند. شب دوم یک بار (20 دقیقه)؛ شب سوم دوبار (10 دقیقه) گریه خواهد کرد و شب چهارم، دیگر صدای گریه کودک را نخواهید شنید و خواب راحتی خواهید کرد.

کودک > نوپا > سبک زندگی
1396/06/22
کارشناس مامایی خانم احسانی
S s s s s s 0
o j k q

اگر مایل هستید، می توانید مطلب فوق را با دوستانتان به اشتراک بگذارید

مطالب مرتبط

اگر نظری یا سؤالی در مورد مطلب فوق دارید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. ما نکات شما را با دقت می خوانیم.

نام و نام خانوادگی
آدرس ایمیل
متن نظر
کد امنیتی